Muhajirettiki Uyghurlar “Milliylar bilen xenzularni öz-ara toylishishqa righbetlendürüsh charisi” ge étiraz bildürdi

Muxbirimiz qutlan
2014.08.29
xitay-saqchi-uyghur-qizi-chong-bazar.jpg Xitay qoralliq küchlirining xelq'araliq chong bazar etrapida kocha charlawatqan körünüshi. 2009-Yili 14-iyul, ürümchi.
AFP

Muhajirettiki Uyghur bilim ademliri we diniy sahediki serxiller cherchen nahiyelik da'irilerning mezkur “Chare” ni élan qilishini xitay hökümitining Uyghurlarning milliy we diniy kimlikige qaratqan basturushining ochuq-ashkara otturigha chiqishi dep qarimaqta.

Amérikida yashawatqan tébbiy penler doktori jür'et obul ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi:

“Mezkur charining resmiy höjjet süpitide élan qilinishi, emeliyette xitayning Uyghurlarni assimilyatsiye qilip yoqitishqa urunush qara niyitining yenimu ashkarilinishi hésablinidu. Eslide nikah bir jüp bir indiwidu'al shexsning muhebbet we a'ile qurush yolidiki erkin tallishi hésablinidu, emma shexslerning nikah munasiwiti özliri tewe bolghan ijtima'iy top we milletning milliy we diniy en'enilirining mu'eyyen cheklimisige uchraydu. Xitay hökümitining bügünki künde, yeni Uyghurlar wetinide milliy we diniy zulum chékige yetken bir peytte bundaq charini hökümet höjjiti süpitide otturigha chiqirishi, ularning qara niyitining qaysi derijige yetkenlikini ochuq körsitip turuptu. Bu bizni milliy mewjutluq üchün pütün millet gewdimiz bilen keskin oylinishqa chaqiridu…”

Islam ilmi boyiche doktorluq ilmiy unwanigha érishken türkiyediki Uyghur ziyaliylardin alimjan boghda ependimu ziyaritimizni qobul qilip, Uyghurlarning xitaylar bilen toylishishining diniy yaki milliy nuqtidin bolsun, qobul qilghili bolmaydighan hadise ikenlikini tekitlidi:

“Uyghurlar 10 esirdin buyan islam dinigha étiqad qilip kelgen millet. Uyghurlar tarixtin buyan xitaylarning diniy we milliy zulumigha uchrap kelgen millet. Uning üstige, Uyghurlarning yéqinqi zamandiki köp qétimliq milliy azadliq qozghilangliri we küreshliri aldi bilen xitay hökümranlirining diniy zulumigha qarshiliq körsitishtin bashlan'ghan. Shundaq bolghachqa Uyghur xelqi musulman bolush süpiti bilen tarixtin buyan xitaylar bilen toylishishqa qarshi turup kelgen. Uning üstige, yéqindin buyan xitay hökümitining Uyghurlarni dinsizlashturush hemde ularning islam eqidisini bésish siyasiti Uyghurlar arisida qattiq naraziliq qozghimaqta. Uyghurlar islam dinining muqeddes desturi bolghan qur'an kerimidiki ayetlerning rohi boyiche din'gha ishenmeydighan yaki islam dinigha qarshi turidighan xitaylar bilen öz ixtiyariche toylishishi mumkin emes. Bu, emeliyette xitay hökümitining Uyghurlarni assimilyatsiye qilip yoqitishining biwasite ipadisi.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.