Мисирда устазсиз қалған уйғур оқуғучилар гаңгирап қалған

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-04-27
Share
misir-uyghur-xitay-teshwiqat.jpg Хитай тәрәптин мәхсус әвәтилгән хизмәт ишләш гурупписи мисирда елим тәһсил қиливатқан уйғурларға хизмәт ишлимәктә.
RFA

Мисир қаһирәдики әзһәр университети хитай паспорт сияситини қоюп бәргән мәзгилидә, тәләп қилинидиған һәқ вә шәртлиридики әвзәлликлири билән уйғур оқуғучиларни көпләп қизиқтурған. Нәтиҗидә, йеқинқи 2, 3 йилдила мисирда оқуватқан уйғур оқуғучиларниң сани 5, 6 миңға йәткән.

Иқтисадий кирими төвән уйғур деһқан балилириға нисбәтән чәтәлләрдә университетқа оқушқа кериш һәргизму аддий иш әмәс әлвәттә.

Илим елиш пурсәтлирини издәп бу дөләткә кәлгән бир қанчә уйғур уйғур оқуғучиниң нам шәрипини ашкарилимаслиқ шәрти билән биз ейтип беришичә, оқушқа кәлгән уйғурлар дәсләп тил вә башқа җәһәтләрдин қийналғини үчүн 10, 20 си бир устазниң йетәкчиликидә болуп, оқуп кәлгән.

Әпсуски, йеқини бир ай мабәйнидә өз устазлириниң хитай һөкүмитиниң тәһдитлири вә башқа ениқсиз сәвәбләр билән қаһирәдин арқиму-арқа айрилиши билән мәзкур билимгаһқа кирип оқуватқинидин өзини шәрәплик вә бәхтлик һес қилип кәлгән бу бир түркүм уйғур оқуғучиларниң илим тәһсил ишлири суға чилишишқа башлиған.

Турмуш пули үзүлгән балилар еғир күндә

Бу оқуғучиларниң өз вәзийити һәққидә бәргән мәлуматлириға қариғанда, дәл бу пәйттә хитай һөкүмити оқуғучиларға уларниң ата анилирини васитә қилип туруп юртиға дәрһал қайтип келишкә мәҗбур қилған.

Устазлиридин айрилғанниң үстигә йәнә бир тәрәптин вәтәндики ата-аниларниң бихәтәрликидин тәшвиштә қалған оқуғучилар арқа-арқидин юртлириға қайтишқа башлиған. Һалбуки, илим тәһсил қилғандин башқа һечқандақ гунаһи йоқ оқуғучиларниң хитай һөкүмитиниң җазалишиға учриғанлиқи вә бәзи оқуғучиларниң кәткәндин кейин хитайниң айропортлирида из дерәксиз йоқап кетиватқанлиқидәк хәвәрләр, хитай һөкүмитиниң түрлүк тәһдитлиригә учрисиму мисирда еришкән оқуш пурсәтлирини ташлашқа көзи қиймай иккилинип турған уйғур оқуғучиларда зор тәшвиш пәйда қилған.

Арқидинла аилисидикиләр йоллиған азғинә турмуш пули билән мисирда турмушини қамдап келиватқан оқуғучилар, аилисидикиләр билән алақисиниң үзүп ташлиниши билән давамлиқ оқуш вә мисирда яшашқа бәрдашлиқ берәлмәйдиған дәриҗигә йәткән.

Амма, әзһәрдики муһәммәд исимлик бир туңганниң баянлиридин қариғанда, охшаш мусулман, охшаш хитай пуқраси болсиму, мисирдики туңганлар болса хитай һөкүмити яки бирәр орун тәрипидин қайтип келиш һәққидә уқтуруш алмиған, улар йәнила һечқандақ тосалғусиз оқушини бурунқидәкла хатирҗәм давам қилған.

Бу туңган яш ниңшадин келип әзһәрдә оқуватқан болуп, униңдин уйғурларға охшаш хитай һөкүмитиниң қайтип кетиш һәққидә уқтурушини тапшурувалған яки тапшурувалмиғанлиқини сориғинимизда, у: "мән немишқа ундақ уқтурушни тапшурувалаттим, у дегән җуңго һөкүмитиниң иши, туңган савақдашлар қайтқини йоқ туруватимиз" дәп җаваб бәрди.

Кризисқа учриған оқуғучиларла әмәс

Оқуғучиларниң инкасиға қариғанда, үсти-үстиләп кәлгән қийинчилиқлар вә тосқунлуқларға баш әгмигән бу җайда илим елиш ғайисидин ваз кәчмигән уйғур оқуғучиларму нөвәттә иқтисадий кирими үзүлүп қелиштәк риялни кризисқа йүзләнгән. Иқтисадий қийинчилиққа йолуққан балилар, қоллиниватқан турмуш лазимәтликлири, аилә сайманлиридин башқа һәтта сақлап кәлгән қиммәтлик китаблириниму торда сетишқа чиқармақта икән. Шундақла оқуғучилар йүзләнгән бу хил иқтисадий кризис, қаһирәдә уйғурлар үчүн болупму оқуғучилар үчүн мулазимәт қилип келиватқан уйғур тиҗарәтчиләр вә һәр хил мулазимәт кәспи билән шуғулланғучиларға биваситә тәсир қилған, туюқсиз херидарлиридин айрилған ашхана, дукан, навайханиларму арқиму арқа тақалмақта икән.

3 Йилдин буян әзһәр университетиға йеқин җайда өз алдиға ачқан кичик ашханисида уйғур оқуғучиларни иссиқ өй таамлири билән тәминләп кәлгән бир ханим зияритимизни қобул қилип, оқуғучиларниң азлап кетиши билән иҗарә чиқимлирини көтүрәлмәй ашханисини тақашқа мәҗбур болғанлиқини, киримниң азийиши билән бир бешиға балилирини бу җайда давамлиқ оқутушиниңму қийинға тохтаватқанлиқини билдүрди:

Түркийә кризистин қутулушниң бирдин бир йолиму?

Игилишимизчә, ата- анисидин, вәтинидин ваз кечишкә мәҗбур болған, иқтисадидин айрилған, үмидсизлик вә түрлүк роһий бесим вәһимиләргә йәм болуватқан бу уйғур оқуғучилар мисирдин айрилип түркийәдин панаһ издәшкә башлиған.

Һалбуки, немә иш қилишини, нәгә беришни биләлмәй изтирап чекиватқан мисирдики уйғурлар үчүн түркийәдин ибарәт ишәнч қилған бу йолму ойлиғандәк һәммила уйғурға очуқ әмәс икән. Қанунлуқ виза рәсмийәтлири толуқ турупму -8 апрел түркийә чеграсидин кириши рәт қилинған бир уйғур шундақ дәйду.

Бундақ изтирап, тәшвишлик вә вәһимилик күнләрдә чарисиз қалған мисирдики уйғур оқуғучиларниң вәзийити нөвәттә чәтәлләрдики уйғур муһаҗирлирида ортақ әндишә қозғимақта.
Иҗтимаий таратқуларда бу оқуғучиларға һесдашлиқ, тәсәлли вә нәсиһәтләр үзүлмәй йолланмақта. Шундақла йеқинқи күнләрдә уйғур вәхпи һәмдә иҗтимаий сиясий тәшкилатларниң һәтта бир қисим сахавәт игилириниң мисирдики уйғур оқуғучиларниң қийинчилиқлирини һәл қилиш йоллирини издәватқанлиқи, һәтта түркийәдики бир қисим уйғур тәшкилатларниң иҗтимаий таратқуларда мәхсус уқтуруш тарқитип, мисирдин түркийәгә кәлгән оқуғучиларни орунлаштуруш программилирини йолға қоюп болғанлиқиму мәлум.

Әпсуски йеқинқи күнләрдә, техи мисирдики оқуғучиларниң вәзийитидә бир бурулуш болмай туруп, радиомизға оқуш вә билим елиш үчүн мисирдин башқа җайларға кәлгән уйғур оқуғучиларниңму охшашла хитай һөкүмитиниң юртиға қайтиш һәққидики васитилик тәһдитлиригә учраватқанлиқи һәққидә инкаслар кәлмәктә.

Кейинки аңлитишлиримизда бу һәқтики мәлуматлиримизға давамлиқ диққәт бәргәйсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт