Qaraqashta charchap ölgen saqchining paji'esi ghulghula qozghidi

Muxbirimiz gülchéhre
2013.07.17
xoten-bazar-305.jpg Xotendiki melum soda merkizi. 2010-Yili awghust.
RFA

Xitay da'irilirining Uyghur élide yürgüzüwatqan muqimliq tedbirliri yéqinqi ikki aydin buyan yenimu chingitildi, xitayning Uyghur aptonom rayonigha qoyghan re'isi nur bekri “Üch xil küchler bilen élip baridighan muqimliq kürishi hayat mamatliq küresh” dep jakarlighan idi.

12-Iyul qaraqash nahiyisi manglay saqchixanining bashliqi exmet toxti mettursun muqimliq xizmiti üstide jan berdi. U jinayetchiler yaki atalmish üch xil küchler we yaki térrorchilar teripidin öltürülgen bolmastin, belki xitay hökümitining muqimliq siyasitini ijra qilish jeryanida qattiq charchighanliqtin jan üzdi. Xitay da'iriliri hayatighimu mes'ul bolalmighan bu saqchini, muqimliq xizmitige hayatini béghishlighan qehriman, ülge dep teshwiq qiliwatqan bolsimu, ammiwi tor betlerde bir dölet saqchisining xizmet üstide charchap ölüshidek bu paji'ege xitay hökümitining mes'uliyetsizliki jawabkar ikenliki mulahize qilinmaqta.

Xitayning Uyghur élidiki uchur wasitiliri seyshenbe küni, xoten qaraqash nahiyilik jama'et xewpsizliki idarisi manglay yéziliq saqchixana bashliqi, 43 yashliq exmet toxti mettursunning xizmet üstide tuyuqsiz yürek késili qozghilip qutquzush ünüm bermey ölgenlikini xewer qildi. Xewerde körsitilishiche u 6-aydin buyan keskin muqimliq weziyitide charlash, birleshme tekshürüsh dégendek wezipilerni orunlash üchün uda 25 kün öyige qaytmay, kéche‏-kündüzlep xizmet qilghan, heddidin artuq charchash, uyqusizliq, yürek we di'abit késili bolghan bu 17 yilliq saqchini jénidin ayrighan.

Nöwette mezkur xewer taratqularda taralghandin buyan, xitay we Uyghur mulahize tor betliri we undidar qatarliq ammiwi pikir meydanlirida mulahize qozghighan bir téma bolup qaldi. Beziler bu saqchining bihude ölümidin échinsa, beziler xitay hökümitining atalmish muqimliq, qattiq basturush siyaset tedbirlirining puqralarning, dölet kadirliri we amanliq xadimlirining hayat-mamati, turmushi, menpe'iti, heq ‏-hoquqlirigha éghir dexli ‏-terz qilish bedilige yürgüzülüwatqanliqini shikayet qilishmaqta we yene bezi xitay tor betliride bolsa xitayda adettiki puqrala emes, belki xitayning siyasitini biwasite yürgüzüwatqan saqchigha oxshash dölet amanliq xadimliriningmu hayatining qimmiti yoqluqi, mushuninggha oxshash paji'elerde xitay hökümitining biwasite mes'uliyiti barliqi tekitlinip, bundaq paji'elerning qaytilanmasliqi üchün da'iriler özining siyaset-tedbirliri we insan heqlirige tutuwatqan pozitsiyisini tekshürüp chiqishqa chaqirilghan.

Halbuki, manglay yézisidiki bir ayal, yézining saqchi bashliqini tonumighandin sirt, uning rayonning muqimliq xizmitini dep charchap xizmet üstide ölgenlikidin xewirimu yoq iken. Emma u yéqindin buyan saqchilarning kéche ‏-kündüz öy tekshürüp yürüwatqanliqini bildürdi.

Uyghur saqchining muqimliq xizmiti üstide heddidin artuq charchash seweblik jan üzgenliki heqqidiki xewer chet'ellerdiki Uyghur közetchiler arisidimu ghulghula qozghimaqta.

Bu heqte biz amérikidiki siyasiy mulahizichilerdin, Uyghur amérika birleshmisi mu'awin re'isi ilshat hesen ependi bilen söhbet élip barduq.

Élshat ependi “Bu saqchining ölümi, xitayning Uyghur élidiki puqralar emes, belki muqimliq xizmiti üchün birinchi septe ishlewatqan xizmetchiliriningmu basturush siyasitining qurbani ikenlikini, xitayda her qandaq insanning hayatining qedri-qimmitining yoqluqini körsitip béridu” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.