Xitay bilen pakistan sherqiy türkistan islam herikiti teshkilati toghrisida söhbet ötküzgen

Ixtiyariy muxbirimiz qutluq qadir
2013.07.09
li-kechyang-pakistan-li-keqiang.jpg Xitay bash ministiri ili kéchyang pakistan prézidénti asif aliy zardan bilen xitay pakistan otturisidiki kélishimge qol qoyushtin burun. 2013-Yili 22-may, islamabat.
AFP

Chet'el metbu'atliri besh künlük xitayda ziyarette bolghan pakistan bash ministiri nawaz sherifning xitaydiki ziyariti jeryanida xitay dölet re'isi shi jinping, xitay bash ministiri li kéchang qatarliqlar bilen ötküzgen söhbetliride iqtisadiy hemkarliq, rayon bixeterlikidin bashqa sherqiy türkistan islam herikiti teshkilati toghrisida tepsiliy söhbette bolghanliqi xewer qilin'ghan.

Hindistanda chiqidighan hindistan waqit gézitining “Xitay térrorluq lagéri mesilisini kötürüp chiqip sherif bilen söhbetleshti” dégen serlewhilik xewiride, pakistan bash ministiri nawaz sherip bilen birge pakistanning 11 neper yuqiri derijilik emeldarliri xitaygha ziyaretke barghanda xitay bilen térrorluq mesilisi toghrisida söhbetleshti déyilgen.

Xewerde pakistan bilen xitay énérgiye karidori qurush pilani toghrisida söhbetlishish belgilen'gen bu künlerde, pakistan bilen chégrilinidighan xitayning shinjang Uyghur aptonom rayonida xitay hökümitige qarshi bu rayondiki Uyghurlarning yeni musulman xelqlerning türlük qarshiliq heriketliri yüz bérip, bir qétimliq weqede 35 kishi qaza qildi,déyilgen.

Xewerde pakistan bilen bolghan söhbette xitay terep pakistandiki sherqiy türkistan islam herikiti teshkilatining térrorluq lagérida meshiq qiliwatqan térrorchilar mesilisini otturigha élip chiqqanliqi bildürülgen.

Xewerde, xitay sherqiy türkistan islam herikiti teshkilati mesilisini pakistan terep bilen söhbetlishiwatqan mezgilde, xitayning hökümet metbu'atliri süriyidiki esed hakimiyitige qarshi urushqa elqa'ide teshkilati bilen birlikte sherqiy türkistan islam herikiti teshkilatining ezaliriningmu qatnashqanliqi toghrisidiki uchurni keng türde teshwiq qiliwatqanliqi bildürülgen.

Xewerde yene, xitay terep axbarati yéqinda élan qilghan: “Shinjangda bir térrorluq teshkilati pash boldi” dégen uchurimu körsitilgen.

Xewerde xitay merkizi téléwiziye istansisining xelq'ara mesililer tehlilchisi gaw jikeyning téléwizor programmisida pakistan bilen xitayning hemkarliqigha baha bérip:“Pakistan bilen xitay yéqin hemkarlashqandila térrorchiliqning tehditige ortaq qarshi turghili bolidu” dégen tehlilige orun bérilip, mutexessis gaw jikeyning : “Eger karzayi hökümiti térrorluqqa qarshi turushta meghlup bolsa, afghanistan kelgüside dunyadiki térrorluq, bölgünchilik heriketlirining bir parchisigha aylinidu ” dégen mulahize sözimu qisturulghan.

Xewerde, xitay tashqiy ishlar ministirliqi bayanatchisi xu'a chunyingning pakistan bash ministiri nawaz sherifning xitay ziyariti toghrisida muxbirlarni kütüwélish yighinida:
“Xitay terep, pakistan térrorluqqa qarshi turushta köp küch serp qilishqa toghra kélidu dep qaraydu. Emma xelq'ara jem'iyetning térrorluqqa qarshi herikette pakistanni qollaydighanliqigha ishinidu” dégen sözimu bérilgen.

Ereb xewerliri gézitide bolsa, pakistan bash ministiri nawaz sherif béyjinggha kélishtin ilgiri, bu yil may éyida xitay bash ministiri lé kéchang islam'abadta ziyarette bolghanda xitaydiki musulmanlarning herikitini ikki terep ortaq halda basturush kélishimlirige qol qoyghanliqi üchün, pakistan xitayning köpligen yardimige érishti. Pakistan bir qanche yildin buyan özidiki musapir Uyghurlarni elqa'ide teshkilatining ezasi dégen bahane-sewebler bilen öltürdi. Lékin hazir ulardin bir qismi pakistanda bar,-déyilgen.

Xewerde islam'abad bilen béyjingning diplomatik munasiwitining chongqurlishishi, xitaydiki Uyghurlar mesilisining üzlüksiz dunyalishishi dep körsitilgen.
Biz bu munasiwet bilen yaponiyilik xelq'ara munasiwetler tetqiqatchisi yüki xanim bilen söhbet élip barduq.

Yüki xanim pakistan-xitay munasiwiti toghrisida toxtilip mundaq dédi:
-Pakistan atalmish sherqiy türkistan islam herikiti térrorchilirigha qarshi turushni bahane qilip, xitaydin hazirghiche köp nep élip keldi. Emma pakistan we xitay éytiwatqan sherqiy türkistan islam herikiti teshkilatining her ikki döletke tehdit salghidek küchi yoq. Xitay hakimiyitining meqsiti sherqiy türksitan islam herikiti teshkilatini kökke kötürüsh arqiliq Uyghurlarni térrorluqqa baghlap qattiq basturush élip bérishtin ibaret.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.