Muhajirettiki Uyghurlar kelpinde chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchilirining tughqanliri nishan qilin'ghanliqini bildürdi

Muxbirimiz méhriban
2016.02.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
namaz-meschit-xoten-ashqunluq.jpg Uyghurlarning réstoranlirida haraq sétish mejburliniwatqan mezgilde, melum meschitte namaz ötüwatqan Uyghurlar. 2015-Yili 16-aprél, xoten.
AFP

Kelpindin igiligen ehwallardin 2015-yili yaz peslide kelpinde bashlan'ghan “Qanunsiz diniy pa'aliyetlerge zerbe bérish” namidiki tutqun herikitide, diniy étiqadi küchlük a'ililer we chet'ellerde uruq-tughqanliri barlarning nishan qilin'ghanliqi ashkarilandi. Muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchiliri bu heqte toxtilip, xitay hökümet da'irilirining nöwette chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchilirige her xil wasitilerni qollinip tehdit séliwatqanliqini bildürdi.

Kelpindin igiligen ehwallardin, bultur yazda kelpinde élip bérilghan tutqunda kelpindiki bir bazar, töt yézining hemmisidila tutqun qilish weqesi yüz bergen. Kelpinning yorchi yézisi, gezlik yézisi, achal yézisi, chilan yézisi, kelpin nahiye baziri qatarliqlarda tutqun qilin'ghanlar nisbeten köp bolghan. Bultur yazdiki tutqunda 25 yashtin töwen yashlar tutqun nishani qilin'ghan bolup, ularning tutqun qilinishigha xitayda cheklinidighan féysbok qatarliq ijtima'iy taratqularda chet'ellerdiki uruq-tughqanliri we tonushliri yollighan diniy étiqad eqidiliri we Uyghurlargha a'it uchurlarni xitay ichidiki ündidar qatarliq taratqularda yollighanliqi, hökümet chekleydighan diniy tebligh pa'aliyetlirige qatnashqanliqi, diniy tüste kiyin'genliki qatarliqlar jinayet pakitliri qilin'ghan.

Kelpinning yorchi, gezlik, achal yéziliridiki saqchixanilardiki nöwetchi xadimlar bultur yaz peslide élip bérilghan “Qanunsiz diniy pa'aliyetlerge zerbe bérish” namidiki tutqun heqqidiki so'allirimizgha jawab bérishni ret qilghan bolsimu, emma kelpinning özidin igiligen ehwallar we muhajirettiki Uyghurlarning bildürüshiche, kelpinde tutqun qilin'ghanlar arisida Uyghur weziyiti we chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliri heqqide filim ishlesh bilen Uyghurlar arisida tonulghan yash rézhissor abduraxman öztürk, gollandiyediki Uyghur ma'arip uyushmisining re'isi eysa sawut qari qatarliq esli yurti kelpin bolghan bir qisim Uyghurlarning uruq-tughqanlirining barliqi ashkarilandi.

Muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchiliridin rizhissor abduraxman öztürk we kanadadiki Uyghur pa'aliyetchisi sha'ir tuyghun abduweli qatarliqlar ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümiti 2015-yili yaz peslide kelpinde élip barghan tutqun arqiliq nöwette chet'ellerde muhajirette yashawatqan Uyghur pa'aliyetchilirige tehdit sélish we ularning yurttiki uruq-tughqanlirini qorqutushni meqset qilghanliqini bildürdi.

Abduraxman öztürk ependi tutqun qilin'ghan uruq-tughqanlirining tutulushi we sotlinishigha erzimes ishlar bahane qilin'ghanliqini bildürüp, kelpindiki tonushlardin, uruq-tughqanliridin newre akisi memet yüsüp, newre iniliri yasin memet, émer abduraxman, exmet abduraxmanlarning tutqun qilinishigha bu tughqanlirining özi bilen téléfon alaqisi qilghanliqi seweb bolghanliqi heqqide uchur alghanliqini bildürdi.

Abduraxman ependi yene 2015 yili yaz peslide kelpinde élip bérilghan tutqunni hökümet da'iriliri pilanliq élip barghan heriket bolushi mumkin dégen perizini otturigha qoyup, bultur yazda kelpindiki hökümet kadirliri we saqchilarning awwal öy-öylerge kirip, qanunsiz diniy pa'aliyet bilen shughullanmasliq, diniy tebliq pa'aliyetlirige qatnashqan yashlarning özini ashkarilash teshwiqati élip barghanliqi, shu a'ilining diniy étiqad ehwali we chet'ellerdiki uruq-tughqanlirining ehwalini igilesh pa'aliyetliride bolghanliqi, andin tuyuqsiz tutqun qilip, soraq qilish wasitilirini qollan'ghanliqi qatarliqlarni bayan qildi.

Kanadadiki Uyghur pa'aliyetchisi, sha'ir tuyghun abduweli ependi da'irilerning muhajirettiki Uyghurlar arisida tonulghan yash rézhissor abduraxman öztürkning töt neper newre tughqini we gollandiyediki Uyghur ma'arip-medeniyet uyushmisining bashliqi, Uyghur pa'aliyetchisi eysa sawut qarining birqanche neper tughqinining tutqun qilin'ghanliqini neqil élip, da'irilerning chet'ellerde pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur pa'aliyetchilirige zerbe bérishla emes, belki téximu muhimi kelpinning özide yashawatqan Uyghurlarda wehime tuyghusini kücheytishni meqset qilghan bolushi mumkinlikini tekitlidi.

Tuyghun ependi yene özining ehwalini bildürüp, chet'elge chiqqandin buyan yurtidiki uruq-tughqanliri bilen bolghan téléfon alaqiside diqqet qilip kéliwatqanliqini, bolupmu bultur yaz kelpinde yüz bergen tutqundin kéyin, uruq-tughqanlirigha awarichilik tépip bermeslik üchün, ilgiriki tonush-bilish, dost, buraderliri bilen bolghan alaqini pütünley üzgenlikini bildürdi.

Radi'omiz igiligen ehwallardin melum bolushiche, bultur yazdiki tutqunda da'iriler uzun yil hökümetke sadiqliq bilen ishligen Uyghur kadirlirinimu ayap qoymighan.Kelpin nahiyilik hökümet we partkomning terjimanlar bölümining bashliqi muhemmet'imin baratning ürümchide oquydighan oghli qanunsiz diniy eqidilerni teshwiq qilghan, qanunsiz diniy pa'aliyetler bilen shughullan'ghan dégen jinayetler artilip, muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan, 55 yashliq muhemmet'imin baratqa jama'et sorunlirida diniy étiqadni ashkara teshwiq qildi, hökümetning diniy siyasitini tenqidlidi dégen jinayetler artilip, muddetlik 15 yilliq qamaq jazasi, muhemmet'imin baratning ayali ayshemxan'gha 7 yilliq muddetlik qamaq jazasi bérilgen. Kelpin nahiyilik su idarisi kadiri memetjan salimining ürümchi shinjang uniwérsitétida oquwatqan oghli, su idarisi kadirining oghli abduqadir abduraxman qatarliqlarmu qanunsiz diniy uchurlarni tarqatti dégen jinayetler artilip tutqun qilin'ghan. Bultur yazdiki tutqunda yene ayallar we ottura mektep oqughuchilirimu bar bolup, bir qisim ayallar diniy tüste kiyin'gen dégen bahanide tutqun qilin'ghan bolsa, nahiyilik 1-ottura mektepning birqanche neper oqughuchisi chet'el taratqulirining uchurliri we qanunsiz diniy uchurlarni tarqatqan dégen bahanilerde tutqun qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.