Даириләр йолға қойған террорчиларға “қапақ түрүш” тәдбири мәсхиригә учриди

Мухбиримиз меһрибан
2014.08.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qeshqer-saqchi-herbiy-kocha-charlash.jpg Хитай қораллиқ күчлириниң коча чарлап йүргән көрүнүши. 2014-Йили 23-июл, қәшқәр.
ImagineChina


Йеқинда қәшқәргә қарашлиқ бир йезилиқ һөкүмәт уқтуруш чиқирип, йеза аһалисини “қапақ түрүш” арқилиқ террорлуққа қарши турушқа чақирған. Йезилиқ һөкүмәт елан қилған бу уқтуруш аммиви алақә торлирида тарқалғандин кейин, тордашлар арисида мәсхирә вә кинайигә учрапла қалмастин, һәтта хитайда давамлишиватқан бир йилға созулған “террорлуққа зәрбә бериш һәрикити” вә уйғур вәзийитигә диққәт қиливатқан хәлқара мәтбуатларниңму диққитини қозғиди.

Хәлқара мәтбуатларда елан қилинған хәвәр анализлирида, уйғур елида йолға қоюлуватқан террорлуқ тәдбирлириниң йәрлик солчил һөкүмәт әмәлдарлири чиқарған йеңи тәдбир - қаидиләр билән қошулуп аллиқачан хитайниң мәдәнийәт зор инқилабий дәвридики аммиви күрәш түсини алғанлиқи илгири сүрүлгән.

Әнгилийидә чиқидиған муһапизәтчи гезитиниң 21 - авғустики санида бу гезитниң шаңхәйдә турушлуқ мухбири том филиппис тәрипидин йезилған “хитай һөкүмити йеза хәлқини террорчиларға қапақ түрүш арқилиқ зәрбә беришкә чақирди” намлиқ мақалиси елан қилинди. Мақалидә хитай даирилириниң уйғурларға қаратқан мусулманчә кийинишни чәкләш, сақал - бурут қоймаслиқ чәклимилиридин кейин йәнә, террорчиларға қарши туруш һәққидә“қапақ түрүш” қатарлиқ бимәнә тәдбирләрниму йолға қоюп, уйғурларни қайтидин 60 - 70 - йиллардики мәдәнийәт зор инқилабий дәвридики чоң күрәш қайнимиға сөрәп киргәнликини вә нөвәттә уйғурларниң аллиқачан нормал инсанлар бәһриман болушқа тегишлик кишилик һәқ - һоқуқ,қәдри - қиммәт, тинч - хатирҗәм турмуш муһитидин мәһрум қилинған һаләттә яшаватқанлиқи баян қилинған.

Мақалидә қәшқәр шәһиригә қарашлиқ мәлум йезида елан қилинған террочиларға тақабил турушта ишлитилидиған “6 хил қорал” тәркипидә тоқмақ, ара, гүрҗәк қатарлиқ деһқанчилиқ қораллиридин башқа йәнә, қапақ түрүш тәдбириниңму барлиқи тилға елинип,“қариғанда, хитай һөкүмәт даирилириниң нәзиридә террорчиларға қапақ түрүп қаттиқ муамилидә болушниң өзиму террорлуққа зәрбә беришниң бир қорали һесабланса керәк” дегән баянлар берилған. Мақалидә йәнә, йезилиқ һөкүмәт чиқарған уқтурушниң тәпсилатиму баян қилинип, уқтурушта “қапақ түрүш”ниң өрнәклири берилгән фото сүрәт вә қапақ турушниң изаһатиму берилип, йезидики деһқанлардин “террор гумандарлири” ни көргәндә уларға яман көз билән тикилиш арқилиқ, террорчиларда роһий бесим пәйда қилип, аталмиш “террорчилар”ни қорқутуш,йетим қалдуруш тәләп қилинғанлиқи баян қилинған.

Мәлум болушичә, пүткүл хитайда елип бериливатқан аталмиш“терорчиларға зәрбә бериш һәрикити”дә, уйғур аптоном район даирилири бу һәрикәтни әң қаттиқ тәдбирләрни йолға қоюп елип барған. Мәсилән, бирнәччә айдин буян, уйғур елида елип берилған аталмиш “терорчилар” ға зәрбә бериш һәрикитидә, һәрқайси вилайәт, наһийиләрдә, мәдәнийәт зор инқилаби дәвридики “күрәш қилиш йиғини” шәклидә нәччә миң амма қатнашқан очуқ сот йиғини ечилип, түркүм - түркүм уйғурлар қамақ җазалириға һөкүм қилинған болуп, хитай һөкүмәт хәвәрлиридә елан қилинған санлиқ мәлуматлардинла бу хил “күрәш йиғини” түсини алған очуқ сотларда җаза һөкүм қилинған уйғурларниң нәччә йүздин ашидиғанлиқи мәлум.

Әркин асия радиосиниң хитайчә аңлитишида 22 - авғуст күни берилгән “мәнпәәт - һоқуқ: хитай һөкүмити елип бериватқан террорлуққа зәрбә бериш һәрикити” намлиқ теливизийә программисида, хитайда тонулған кишилик һоқуқ паалийәтчилиридин ху җя, воесер вә сиясий анализчи ху пиң әпәнди қатарлиқлар зиярәт қилинип, уларниң хитайда давамлишиватқан террорлуққа зәрбә бериш һәрикити һәққидики тәнқидий қарашлири оттуриға қоюлди.

Тибәт аял язғучиси воесер хитай һөкүмити йолға қоюватқан террорлуққа зәрбә бериш һәрикитини тәнқидләп,“җуңгода нөвәттә йолға қоюлуватқан террорлуққа қарши туруш тәшвиқатлирида уйғурлар милләт сүпитидә яман қилип көрситилмәктә. Бу хил тәшвиқатлар зиддийәтни техиму күчәйтиветиду” деди. Хитайдики тонулған кишилик һоқуқ паалийәтчиси ху җя әпәнди болса “уйғурлар һазир 2 - дәриҗилик пуқра муамилисигә учрап кәмситиливатиду. Җуңго һазир дуняда мисли көрүлмигән бихәтәрлик тәдбирлирини елип, ички өлкиләрдики пуқралар арисида вәһимилик кәйпиятни күчәйтивәткәндин башқа, уйғур миллитини пүтүн милләт бойичә дүшмән қилип көрситип, зәрбә нишани қилмақта. Һазир йолға қоюлуватқан террорчиларға зәрбә бериш тәдбирлири җуңго һөкүмитиниң дөләт ичидә дүшмән пәйда қиливатқанлиқиниң испати” деди.

Бейҗиң баһари жорнилиниң баш муһәррири сиясий анализчи ху пиң әпәнди даириләрниң уйғур елида йолға қоюватқан бу хил бихәтәрлик тәдбирлирини мәсхирә қилип,“хитай һөкүмити һазир қолида пичақ вә палтидин башқа қаршилиқ қораллири болмиған аталмиш террорчиларға тақабил турушта, заманивий қораллар билән қоралланған сақчи - әскәрлири биләнму зәрбә беришкә амалсиз қалди. Мәсилән, 28 - июл йәкән вәқәсидин кейинки аталмиш террорчиларни тутқун қилиш һәрикитидә, йезилардики уйғур деһқанлириға калтәк - тоқмақларни көтүргүзүп, уларни қораллиқ әскәрләрниң алдиға селип, уларни етиз қирлирида аталмиш террорчиларни тутқун қилишқа атландурди. Мана һазир террорчиларға зәрбә бериштә “қапақ түрүш” тәдбириниму йолға қоюпту. Мушуниңға охшаш мисли көрүлмигән аҗайип - ғарайип тәдбирләр әлвәттә уйғурларниң наразилиқини күчәйтип, райондики қаршилиқ һәрикәтлирини техиму көпәйтиду” деди.

Нөвәттә чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә хәлқара кишилик һоқуқ органлири хитай һөкүмити уйғур елида йолға қоюватқан террорлуққа зәрбә бериш һәрикити вә тәдбирлирини тәнқидләп,хитай һөкүмитиниң инсан һоқуқини қаттиқ дәпсәндә қилидиған бундақ түзүмләр арқилиқ, районда өзи арзу қилған муқим - тинч вәзийәтни пәрпа қилалмайдиғанлиқини, шуңа уйғурларға қаритилған бастуруш сияситини бикар қилиши керәкликини агаһландурмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.