Da'iriler yolgha qoyghan térrorchilargha “Qapaq türüsh” tedbiri mesxirige uchridi

Muxbirimiz méhriban
2014.08.22
qeshqer-saqchi-herbiy-kocha-charlash.jpg Xitay qoralliq küchlirining kocha charlap yürgen körünüshi. 2014-Yili 23-iyul, qeshqer.
ImagineChina


Yéqinda qeshqerge qarashliq bir yéziliq hökümet uqturush chiqirip, yéza ahalisini “Qapaq türüsh” arqiliq térrorluqqa qarshi turushqa chaqirghan. Yéziliq hökümet élan qilghan bu uqturush ammiwi alaqe torlirida tarqalghandin kéyin, tordashlar arisida mesxire we kinayige uchrapla qalmastin, hetta xitayda dawamlishiwatqan bir yilgha sozulghan “Térrorluqqa zerbe bérish herikiti” we Uyghur weziyitige diqqet qiliwatqan xelq'ara metbu'atlarningmu diqqitini qozghidi.

Xelq'ara metbu'atlarda élan qilin'ghan xewer analizlirida, Uyghur élida yolgha qoyuluwatqan térrorluq tedbirlirining yerlik solchil hökümet emeldarliri chiqarghan yéngi tedbir - qa'idiler bilen qoshulup alliqachan xitayning medeniyet zor inqilabiy dewridiki ammiwi küresh tüsini alghanliqi ilgiri sürülgen.

En'giliyide chiqidighan muhapizetchi gézitining 21 - awghustiki sanida bu gézitning shangxeyde turushluq muxbiri tom filippis teripidin yézilghan “Xitay hökümiti yéza xelqini térrorchilargha qapaq türüsh arqiliq zerbe bérishke chaqirdi” namliq maqalisi élan qilindi. Maqalide xitay da'irilirining Uyghurlargha qaratqan musulmanche kiyinishni cheklesh, saqal - burut qoymasliq cheklimiliridin kéyin yene, térrorchilargha qarshi turush heqqide“Qapaq türüsh” qatarliq bimene tedbirlernimu yolgha qoyup, Uyghurlarni qaytidin 60 - 70 - yillardiki medeniyet zor inqilabiy dewridiki chong küresh qaynimigha sörep kirgenlikini we nöwette Uyghurlarning alliqachan normal insanlar behriman bolushqa tégishlik kishilik heq - hoquq,qedri - qimmet, tinch - xatirjem turmush muhitidin mehrum qilin'ghan halette yashawatqanliqi bayan qilin'ghan.

Maqalide qeshqer shehirige qarashliq melum yézida élan qilin'ghan térrochilargha taqabil turushta ishlitilidighan “6 Xil qoral” terkipide toqmaq, ara, gürjek qatarliq déhqanchiliq qoralliridin bashqa yene, qapaq türüsh tedbiriningmu barliqi tilgha élinip,“Qarighanda, xitay hökümet da'irilirining neziride térrorchilargha qapaq türüp qattiq mu'amilide bolushning özimu térrorluqqa zerbe bérishning bir qorali hésablansa kérek” dégen bayanlar bérilghan. Maqalide yene, yéziliq hökümet chiqarghan uqturushning tepsilatimu bayan qilinip, uqturushta “Qapaq türüsh”ning örnekliri bérilgen foto süret we qapaq turushning izahatimu bérilip, yézidiki déhqanlardin “Térror gumandarliri” ni körgende ulargha yaman köz bilen tikilish arqiliq, térrorchilarda rohiy bésim peyda qilip, atalmish “Térrorchilar”ni qorqutush,yétim qaldurush telep qilin'ghanliqi bayan qilin'ghan.

Melum bolushiche, pütkül xitayda élip bériliwatqan atalmish“Térorchilargha zerbe bérish herikiti”de, Uyghur aptonom rayon da'iriliri bu heriketni eng qattiq tedbirlerni yolgha qoyup élip barghan. Mesilen, birnechche aydin buyan, Uyghur élida élip bérilghan atalmish “Térorchilar” gha zerbe bérish herikitide, herqaysi wilayet, nahiyilerde, medeniyet zor inqilabi dewridiki “Küresh qilish yighini” sheklide nechche ming amma qatnashqan ochuq sot yighini échilip, türküm - türküm Uyghurlar qamaq jazalirigha höküm qilin'ghan bolup, xitay hökümet xewerliride élan qilin'ghan sanliq melumatlardinla bu xil “Küresh yighini” tüsini alghan ochuq sotlarda jaza höküm qilin'ghan Uyghurlarning nechche yüzdin ashidighanliqi melum.

Erkin asiya radi'osining xitayche anglitishida 22 - awghust küni bérilgen “Menpe'et - hoquq: xitay hökümiti élip bériwatqan térrorluqqa zerbe bérish herikiti” namliq téliwiziye programmisida, xitayda tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin xu jya, wo'ésér we siyasiy analizchi xu ping ependi qatarliqlar ziyaret qilinip, ularning xitayda dawamlishiwatqan térrorluqqa zerbe bérish herikiti heqqidiki tenqidiy qarashliri otturigha qoyuldi.

Tibet ayal yazghuchisi wo'ésér xitay hökümiti yolgha qoyuwatqan térrorluqqa zerbe bérish herikitini tenqidlep,“Junggoda nöwette yolgha qoyuluwatqan térrorluqqa qarshi turush teshwiqatlirida Uyghurlar millet süpitide yaman qilip körsitilmekte. Bu xil teshwiqatlar ziddiyetni téximu kücheytiwétidu” dédi. Xitaydiki tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchisi xu jya ependi bolsa “Uyghurlar hazir 2 - derijilik puqra mu'amilisige uchrap kemsitiliwatidu. Junggo hazir dunyada misli körülmigen bixeterlik tedbirlirini élip, ichki ölkilerdiki puqralar arisida wehimilik keypiyatni kücheytiwetkendin bashqa, Uyghur millitini pütün millet boyiche düshmen qilip körsitip, zerbe nishani qilmaqta. Hazir yolgha qoyuluwatqan térrorchilargha zerbe bérish tedbirliri junggo hökümitining dölet ichide düshmen peyda qiliwatqanliqining ispati” dédi.

Béyjing bahari zhornilining bash muherriri siyasiy analizchi xu ping ependi da'irilerning Uyghur élida yolgha qoyuwatqan bu xil bixeterlik tedbirlirini mesxire qilip,“Xitay hökümiti hazir qolida pichaq we paltidin bashqa qarshiliq qoralliri bolmighan atalmish térrorchilargha taqabil turushta, zamaniwiy qorallar bilen qorallan'ghan saqchi - eskerliri bilenmu zerbe bérishke amalsiz qaldi. Mesilen, 28 - iyul yeken weqesidin kéyinki atalmish térrorchilarni tutqun qilish herikitide, yézilardiki Uyghur déhqanlirigha kaltek - toqmaqlarni kötürgüzüp, ularni qoralliq eskerlerning aldigha sélip, ularni étiz qirlirida atalmish térrorchilarni tutqun qilishqa atlandurdi. Mana hazir térrorchilargha zerbe bérishte “Qapaq türüsh” tedbirinimu yolgha qoyuptu. Mushuninggha oxshash misli körülmigen ajayip - gharayip tedbirler elwette Uyghurlarning naraziliqini kücheytip, rayondiki qarshiliq heriketlirini téximu köpeytidu” dédi.

Nöwette chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we xelq'ara kishilik hoquq organliri xitay hökümiti Uyghur élida yolgha qoyuwatqan térrorluqqa zerbe bérish herikiti we tedbirlirini tenqidlep,xitay hökümitining insan hoquqini qattiq depsende qilidighan bundaq tüzümler arqiliq, rayonda özi arzu qilghan muqim - tinch weziyetni perpa qilalmaydighanliqini, shunga Uyghurlargha qaritilghan basturush siyasitini bikar qilishi kéreklikini agahlandurmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.