Хитай һөкүмити: қош дөләт пуқралири хитай чеграсидин халиғанчә кирип-чиқалмайду

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-06-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Австралийә вә хитай паспортиниң муқависи(suilengea.com Дики мунасивәтлик мақалидин сүрәткә елинған).
Австралийә вә хитай паспортиниң муқависи(suilengea.com Дики мунасивәтлик мақалидин сүрәткә елинған).
Photo: RFA

Хитай қош дөләт пуқралирини етирап қилмайдиғанлиқини вә буниңға қарита чарә қоллинидиғанлиқини рәсмий елан қилди. Илгири нурғун хитай пуқралиқиға игә кишиләр гәрчә өзи күчмән болған башқа әлләрниң паспортиға игә болған болсиму, туғулған җайидики йилтизини сақлап қелиш, берип-келишкә асан болуш үчүн хитай пуқралиқидиниму ваз кәчмигән. Лекин буниңдин кейин бундақ кишиләр байқалса, уларниң хитай чеграсидин атлишиғиму йол қоюлмайдиғанлиқи, һәтта хитайдин чиқиши чәклинидиғанлиқи, хитай даирилири тәрипидин рәсмий уқтурулди. 7-Айдин башлап рәсмий иҗра қилинидиған бу тәдбир үрүмчи җамаәт җамаәт хәвпсизлик органлири тәрипидинму дәлилләнди.

Уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити 26-июн өзиниң үндидар суписида уқтуруш тарқитип, 7-айдин башлап чәтәл паспортиға игә, әмма хитайдики нопусини үчүрмигәнләрниң хитай чеграсидин чиқишиниң чәклинидиғанлиқини агаһландурған. Бу уқтуруш хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң паспорт қануниниң иҗра қилинишиға қарита бу йил 2-айниң 10-күни елан қилинған түзитиш киргүзгән тәдбиригә асасән чиқирилған болуп, әмәлийәттә хитайниң чегра еғизлири, хәлқаралиқ айропилан истансилирида чәтәлдин киргүчиләрниң бармақ изини елиш тәдбири бу йилдин башлап иҗра қилинишқа башлиған.

Нөвәттә уйғур ели шундақла хитай бойичә елан қилинған хитай пуқралириниң чеградин кирип-чиқишни башқуруш қануниниң йеңи иҗра тәдбиридә, қош дөләт паспортиға игә кишиләрниң хитайдики нопуси өчүрүлмигәнлики байқилипла қалса, уларниң чеградин чиқиши чәклинидикән вә мунасивәтлик қануний рәсмийәтлири тәстиқләнмигүчә чегра атлаш һоқуқи болмайдикән. Бу бәлгилимә бойичә йәнә, 14 яштин 70 яшқичә болған һәр қандақ чәтәл паспортиға игә җуңгода туғулғанларниң хитай чеграсидин өткәндә 10 бармиқиниң изи, чирайи, көз рәңдар пәрдә хатириси қатарлиқ физиологийилик бәлгилирини архипқа алдуруши шәрт икән.

Мәзкур тәдбирниң һәр қайси җамаәт хәвпсизлик тармақлириға тарқитилип 7-айдин башлап рәсмий иҗра қилинишқа башлинидиғанлиқи үрүмчи бавшән йоли сақчиханисидин дәлилләнди.

Хитай сақчи бу уқтуруш бойичә, уйғур елидики нопуси өчүрүлмигән қош дөләт пуқралиқиға игә кишиләрниң чеградин чиқиши чәклинидиғанлиқи, болупму 26 нуқтилиқ дөләтләрдә олтурушлуқ яки уларниң пуқралиқиға игә кишиләргә хитай чеграсидин кирип-чиққучә чоқум юқириқи бәлгилимидики тәләпләр қоюлидиғанлиқи билдүрди.

Әмәлийәттә уйғур елида хитайниң бу бәлгилимиси мәзкур уқтуруш тарқитилиштин бурунла иҗра қилинишқа башлиған болуп, қазақистан пуқралиқиға вә қазақистанда мәңгүлүк туруш һоқуқиға игә қазақларниң йеқинқи айларда хитай тәрипидин паспортлириниң тартивелинғанлиқи вә нурғун аваричиликкә учриғанлиқи һәққидиму хәвәрләр тарқатқан идуқ. Йеқинда қазақистандин радийомизға мәлумат бәргән бир қазақ кишиниң дейишичә, гәрчә қазақистан һөкүмити вә мәтбуатларниң бесими түпәйли, уйғур елидики хитай даирилири қазақларниң қолидин тартивелинған паспортлирини қайтуруп бәргән болсиму, даириләргә тизимға алдурмай вә рухситини алмай туруп чеградин атлиши чәклинидиғанлиқини агаһландурған икән.

Хитай пуқралириниң чеградин кирип-чиқишни башқуруш қануниниң 8-маддисида «җуңго пуқралиқиға өтүшкә илтимас қилип тәстиқланғанлар башқа дөләт пуқралиқидин аптоматик ваз кәчкән болиду. 9-Маддисида болса, чәтәлләргә күчмән болған җуңго пуқралири башқа дөләтләрниң пуқралиқини қобул қилған һаман җуңго пуқрасилиқ салаһитидин аптоматик һалда мәһрум қалиду» дәп бәлгиләнгән.

Әмма, бу қанунниң иҗра қилинишини хитай һөкүмити барғанчә йеңи тәдбирләр арқилиқ чиңитип бериватқанлиқи мәлум. Мәзкур уқтурушқа қарита хитай вә уйғурлар қоллиниватқан иҗтимаий таратқулардики инкаслардин йеқинқи икки күндин буян түрлүк сәвәбләр билән хитай пуқралиқидин ваз кәчмигән қош салаһийәтлик кишиләрдә, болупму хитай тәрипидин берилгән салаһийәтлири билән өй мүлүк, ширкәт, банка қатарлиқ рәсмийәтлирини беҗиргән кишиләрдә, хитайға кириши вә иш беҗиришлириниң дәхлигә учрайдиғанлиқидәк әндишиләр пәйда қиливатқанлиқи мәлум.

Канадада яшаватқан уйғур көзәткүчиләрдин мәмәт тохти әпәнди бу һәқтә радийомизға инкас қайтуруп, хитайниң нөвәттики йеңи бәлгилимисиниң иҗраатлири, гәрчә пүткүл хитай даирисидә иҗра қилинсиму, болупму уйғурларға қарита алаһидә чиң болуши мумкинликини оттуриға қоюп, буниңға һазирғичә хитай түрмисидә йетиватқан канада пуқралиқиға игә һүсәйин җелил мәсилисини мисал қилип көрсәтти. Шундақла буниң үчүн, чәтәлләрдә яшаватқан вә вәтинигә қайтмақчи болған уйғурларниң өзиниң қануний һоқуқ мәнпәәтлирини қоғдашқа вә йүз берип еһтималлиқи бар аваричиликләрниң алдини елишқа мувапиқ тәйярлиқи болуши керәкликини агаһландурди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт