Рабийә қадир ханимдин өзи қариланған китабқа инкас: уйғурлар бөлгүнчи әмәс, мустәқилчи

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2016.08.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
rabiye-xanim-qarilanghan-kitab.jpg Уйғур миллий һәрикити рабийә қадир ханимни қарилап йезилған “рабийә қадирниң һәқиқий қияпити” намлиқ китабниң муқависи.
RFA/Shöhret Hoshur


Уйғур миллий һәрикити рәһбири рабийә қадир ханим һәққидә йезилған “рабийә қадирниң сирлиқ қияпитини ечиш” намлиқ китабта, китабниң йезилиш мәқсити һәққидә “һазирға қәдәр америкидиму наһайити аз адәмләр чүшинидиған һәқиқий рабийә қадирни әкс әттүрүш үчүн” дейилгән. Китабта баштин - ахир рабийә қадир ханимниң кишилик һоқуқ тониға орунувалғанлиқи, әмәлийәттә болса мәқситиниң хитайни парчилаш икәнлики йәни бөлгүнчи икәнлики көп қетим тәкитләнгән.

Мухбиримиз шөһрәт һошур бүгүн рабийә қадир ханим билән бу китабтики бөлгүнчи әйиблимиси һәққидә сөһбәт елип барди.

Соал: һәққиңиздә йезилған “рабийә қадирниң сирлиқ қияпитини ечиш” дегән бу китабта, бу китабниң мәқсити : “аммиға һәқиқий, һазирға қәдәр америкидиму наһайити аз адәмләр чүшинидиған, рабийә қадирни әкс әттүрүш” дейилипту вә китабта көп тәкитлигән нуқта, сизниң ғайиңизниң уйғур районини хитайдин айрип чиқип кетиш икәнлики, йәни сизниң бир “бөлгүнчи” икәнликиңиз икән, китабтики бу әйиблимигә қандақ қарайсиз?

Җаваб: мениң вә мениң вәтиним шәрқи түркистандики хәлқниң хитай һакимийити астида яшашни халимайдиғанлиқи вә йиқилған шәрқи түркистан дөлитини әслигә кәлтүрүш үчүн күрәш қиливатқанлиқи тағдәк бир реаллиқ, бу арзу америка мустәқиллиқ хитабнамисидә тәрипләнгәндәк, бизниң муназирә қилинмас вә чеқилалмас болған әркин яшаш һәққимиз, бу б д т кишилик һоқуқ хитабнамисидә етирап қилинған өз тәқдиримизни өзимиз бәлгиләш һәққимиз. Мениң вә шәрқи түркистан хәлқиниң мустәқиллиқ тәлипи қанунлуқ вә һәқиқаний тәләп, һечкимниң мени яки хәлқимни бу һәқиқаний арзуйимиз вә һәрикитимиз сәвәблик әйибләш һәққи йоқ.

Соал: ундақта, “шундақ, мән бөлгүнчи!"!” демәкчимусиз?

Җаваб: яқ, мән бөлгүнчи әмәс, чүнки, нөвәттики җуңго, хитайниң дегинидәк көп милләтлик дөләт, әмма бу дөләт, тәркибидики милләтләрниң әркин таллиши билән әмәс, хитайларниң манҗу импирийисигә варислиқ қилиши билән давамлашқан дөләт. Тәркибидики һечқайси бир милләткә, таллаш һоқуқи берилмигән, сайлам һоқуқиму берилмигән, һәтта хитай билән биллә яшаш - яшимаслиқ һәққидә бир рай синашму елип берилмиған бир дөләт. Бундақ ишғалийәтчи бир дөләттин бөлүнүп чиқиш, һәргиз бөлгүнчилик әмәс, әгәр чоқум бир нам билән аташ зөрүр болса, бу мустәқилчилиқ, әркинликчилик.

Соал: китабта сизниң өзиңизни ғәрб дунясиға кишилик һоқуқчи дәп пәрдазлап көрситиватқанлииңиз, йәни ғәрб дунясини алдаватқанлиқиңиз вә ғәрбниң сизниң хитайни парчилаш ғәризиңизни билмәй қеливатқанлиқини йезипту, растинла паалийитиңиз давамида, җүмлидин ғәрб билән сөһбәтләрдә әсли мәқситиңизни, уйғурларниң мустәқиллиқ арзусини йошуруп қеливатқан яки аяп қеливатқан әһвал барму?

Җаваб : алди билән әскәртидиғиним, кишилик һоқуқ тәлипи билән мустәқиллиқ тәлипи бир - биригә зит тәләп әмәс, бир - бирини толуқлайдиған, бәзидә бир - бирини ичигә алған тәләпләр. Бүгүнгә қәдәр көпинчә дөләт вә тәшкилатлар мән билән рәсмий сөһбәтләшкәндә, " биз силәр үчүн немә қилип берәләймиз?" дәп сораватиду; мәндин " ахириқи ғайәңләр немә? " дәп сорап кәтмиди; бәлки мәнму шуңа алдимдики дөләт вә тәшкилатниң күч - қудрити, имкани, хаһишиға қарита тәләплиримни оттуриға қоюватимән. Тәләплиримизниң һәммини әмәс, бир қисимини вә мунасивәтликини оттуриға қоюватимән. Бу һәргиз ғайимизни йошуруш әмәс. Әлвәттә бәзи чағларда, болупму ихтиярий сөһбәтләрдә уйғур мәсилисиниң һәл қилғуч йоли немә дәп сорайдиғанлар бар, мәнму һеч икиләнмәй вә кечиктүрмәй " мустәқиллиқ" дәп җаваб беримән. Шуңа ғәрб дуняси уйғур хәлқиниң мустәқиллиқ ғайиси барлиқини, мениңму мустәқиллиқ үчүн һәрикәт қиливатқанлиқимни билиду, бу һәргиз бир сир әмәс.

Соал: ундақта, хитай немә үчүн китабта сизни кишилик һоқуқ даваси билән өзини пәдәзлиди, дәйду, хитай сизниң паалийәтлириңиздә мустәқиллиқ ғайиңизни ашкара оттуриға қоюватқиниңиздин хәвәрсизму?

Җаваб: хәвири бар, қурултай низамнамимизда миллитимизниң өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқи үчүн күрәш қилидиғанлиқимиз очуқ йезилған. Шәрқи түркистан хитай тәрипидин толуқ истла қилинған. 1949 - Йилидин һазирға қәдәр районда йүз бәргән вә давамлишиватқан қаршилиқ һәрикәтлири уйғурларниң мустәқиллиқ тәлипиниң ашкара хитап қилиниши, хитай пәқәт, бизни бөлгүнчилик билән әйибләш арқилиқ, өзлириниң хитайдики милләтләрниң өз тәқдирини өзи бәлгиләш мәсилсидә һечқандақ бир күч билән музакиригә олтурмайдиғанлиқи һәққидә сигнал бериватиду.

Соал: қисқиси, нөвәттики хәлқара вәзийәткә асасән уйғур мәсилисини копинчә һалларда инсан һәқлири мәсилиси сүпитидә тонуштуриватимән, бу мустәқиллиқ ғайимизни йошурғанлиқ әмәс демәкчимусиз?

Җаваб: шундақ. Америкида бир гәп бар, " әркинлик бикарлиқ нәрсә әмәс" дәйдиған, бир милләтниң әркинлики мәнисидики мустәқиллиқниң бикарлиқ нәрсә әмәсликини билимән; шуңа мустәқиллиқ тәлипимизни пәқәт зөрүр тепилған йәрдә дәп келиватимән, һәр йәрдә әмәс. Әскәртидиғиним ишинимәнки, дуня вәзийити бундақ кетивәрмәйду; дунядики милләтләр күч тәңпуңлуқи һазирқидәк егиз - пәс давам қиливәрмәйду. Шәрқи түркистан мәсилисини бейҗиңниң ирадиси бойичила әмәс, һәм шәрқи түркистан хәлқиниңму ирадиси бойичә музакирә қилидиған пурсәтләр хитайдиму, хәлқарадиму узунға қалмай чоқум йетип келиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.