Bir Uyghur: peqet saqal qoyghanliqim üchünla 6 qétim solandim

Ixtiyariy muxbirimiz ruqiye
2013.07.22
toppa-yaghliq-saqal-ramzan.jpg Xitay da'irilirining Uyghurlargha qaratqan türlük bésimi we diniy étiqad cheklimiliri Uyghurlarni chüshkünleshtürmekte. 2009-Yili 17-iyul, ürümchi.
AFP

Bir dindar Uyghur yash öz diniy eqidisi seweblik 6 qétim türmide yatqan we éghir ten jazalirigha duchar bolghan.

Hayati bixeterliki jümlidin özining insaniy hoquqini qoghdash yolida köp xorluq tartqan bu yash axiri ana yurtini terk étip bashqa ellerge béshini élip chiqip kétishke mejbur bolghan.

Bashqa barliq sergerdan Uyghurlargha oxshash öz wetinini tashlap sergerdan bolushqa mejbur bolghan Uyghur yash erkin igemberdi muxbirimizgha kechürmishlirini bayan qildi.

Uning éytishiche, u peqet saqili bolghanliqi üchün 2009- yildin bashlap hazirgha qeder ürümchi sheherlik saqchi da'iriliri teripidin 6 qétim tutup kétilip solan'ghan.

Erkin igemberdi mundaq dédi: peqet saqal qoyghanliqim üchünla 6 qétim solandim, bashqa ishim yoq, peqet mushu saqal sewebidinla, her qétimda bir ikki ay etrapida solandim.

Gerche xitay asasiy qanunining 38- maddisida puqralarning izzet ghururini depsende qilmasliq, 36- maddisida bolsa din'gha ishinish we ishenmeslik erkinlikige hörmet qilish dep belgilen'gen bolsimu, xitay hökümiti Uyghurlarning milliy we diniy örp-aditi bolghan erlerning saqal qoyush, ayallarning orulup yürüshini cheklidi. Bu siyaset nöwette Uyghur zéminidiki eng muhim siyasetlerning biri qilip yürgüzülmekte.

Erkin igemberdi saqal sewebidin tutqun qilinishqa naraziliq bildürüp, xitay asasiy qanunlirini delil keltürüp öz hoquqini qoghdimaqchi bolghan bolsimu, xitay saqchilirining zorawanliqigha uchrashtin bashqa nersige érishelmigen.
U mundaq dédi : ulargha buning qanunda yoq ikenlikini éyttim, lékin ular:“Qanunda yoq bolghan bilen hökümet yol qoymaydu” dédi. Bu qandaq gep emdi dep ulargha chingraq gep qilsingiz, üstingizge derhal jinayet artidu. Bosh tursingiz , özining gépini yorghilitidu. Put, qolum baghlaqliq soraqxanida bolghanliqim, ular zulum qilghuchi, men zulum qilin'ghuchi bolghanliqim üchün bekrek takallashqili bolmidi.

Erkin igemberdi, xitay saqchilirining saqal qoyghan Uyghur erlirini tutup kétip bir ikki ay solap qoyupla qalmastin, belki échinishliq qiyin‏- qistaqlargha alidighanliqini we özining bu qiyin ‏- qistaqlarni béshidin kechürgenlikini bayan qildi: ular her qétim tutuwalghinida saqallirimni yungdap urup qiynidi. Qoyup bérilgendin kéyinmu birer ayghiche ornumdin turalmidim.

Lékin, erkin igemberdi qanche qiyin ‏- qistaqqa uchrighanséri, shunche qarshiliq körsetken bolup, bu heqte toxtilip mundaq dédi: eger biz özimizning bedinidiki bir tal tükkimu ige bolalmisaq , bashqa nersini qandaq saqlap qalimiz? bizning shunchilikmu bir insaniy hoquqimiz bolmisa. Shunga men tutulup qélish éhtimalim bolsimu saqilimni chüshürüwétip xitay erlerdek kosa bolup yürüshni xalimidim.

Erkin igemberdi ürümchi shehiride olturushluq ushshaq tijaretchi bolup, u ötken hepte xitayning changgilidin qutulup gherb elliride panahliq tilesh pursitige érishken. Erkin igemberdi söyümlük wetinidin, özi söygen tupraqtin ayrilishqa mejbur qilghan mesilining hergizmu adettiki saqal mesilisi bolmastin, belki ghurur we insaniy hoquq mesilisi ikenlikini éytti: kimningmu öz ana wetinidin, dost , buraderliridin ayrilghusi kelsun. Lékin, hazir Uyghurlarning özining bedinidiki bir tal moyghimu ige bolush hoquqi yoq, bashqa hoquqliridin qandaq soz achqili bolsun.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.