Bey'oghli sheher bashliqi Uyghurlardin kechürüm soridi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2013.05.30
beyoglu-sheher-bashliqigha-yezilghan-ochuq-xet.JPG Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining “Shinjang-ata yurt” resim körgezmisini échishqa ruxset qilghan bey'oghli sheherlik hökümetke yazghan ochuq xéti. 2013-Yili may. Istanbul.
RFA/Arslan

Istanbulning bey'oghli sheher bashliqi, sheherlik hökümetning körgezme zalida, “Shinjang-ata yurt” namida échilghan resim körgezmisige ruxset bergenlikini “Diqqetsizlik” dédi we Uyghurlardin kechürüm soraydighanliqini bildürdi.

2013-Yili 21-may istanbulning bey'oghli sheherlik hökümetning sen'et körgezme zalida “Shinjang-ata yurt” dégen namda, türk foto süretchi tahir ün isimlik kishining Uyghur diyaridin tartip kelgen resimliri körgezmige qoyuldi. Bu resim körgezmiside asasliqi Uyghurlarning resimliri körgezmige qoyulghan bolup, resimlerning bezi qisimlirida xitaylarning resimliri shundaqla Uyghurlarning maw zédungning chong hejimlik resimining aldida turghan körünüshler körgezmige qoyulghan.

Tahir ün bu körgezme toghrisida muxbirlargha bergen bayanatida, türkler ata yurtimiz dep ataydighan Uyghur diyarining namigha “Shinjang” dégen isimni qollan'ghan, we u yerde Uyghurlarning öz tilida ders oquyalaydighanliqini, xitay hakimiyitining az sanliq milletlerning tili we medeniyitini qoghdash üchün tirishchanliq körsitiwatqanliqini, ürümchi qetli'amida türkiye axbaratlirida xata melumat élan qilin'ghanliqini, bu xata axbaratlar sewebidin türkiye hökümet emeldarliri xitaygha qarshi bayanat bergenlikini dawa qilghan. Biraq sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlar we Uyghur pa'aliyetchiler bu resim körgezmisige qarshi chiqti we resim körgezmisini tarqitiwetti.

Ressamliq bir sen'ettur, emma türk ressam tahir ün ötken yili xitay da'irilirining teklipige bina'en Uyghur diyarigha bérip her qaysi sheherlerni 20 kün aylinip yürüp resimge tartip kelgen we bu resimlerni türkiyede körgezmige qoyush arqiliq Uyghurlarning xitay da'iriliri teripidin yaxshi bashqurulup kétiwatqanliqini, Uyghurlarning xitaylar bilen inaq-ittipaq yashap kétiwatqanliqini, qosh tilliq ma'arip sistémisi boyiche Uyghurlarning uniwérsitétlarda Uyghur tilida ders oquwatqanliqini, Uyghurlarning xitay réjimidin memnun ikenlikini ipadileshke urun'ghan.

Bu resim körgezmisige qarshi chiqqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti bayanat élan qildi hemde mezkur resim körgezmisini échishqa ruxset qilghan bey'oghli sheherlik hökümetke ochuq xet yézip naraziliqini bildürdi we bu resim körgezmisini eyibleydighanliqini tekitlidi.

Bu mektup sherqiy türkistan ma'arip jem'iyitining resmiy tor bétide élan qilin'ghandin kéyin, fésbuk we tiwéttér qatarliq xelq'araliq ijtima'iy uchur almashturush wasitiliri arqiliq keng tarqaldi we bey'oghli sheherlik hökümetni eyiblep pikir-inkaslar yézildi.

Bey'oghli sheherlik hökümetke yézilghan ochuq mektupta mundaq yézilghan:
Hörmetlik sheher bashliqi, sizning sheherning bashqurushidiki bey'ughli sheherlik sen'et körgezmiside, 21-may, 1-iyul otturisida tahir unning “Shinjang-ata yurt” namliq resim körgezmisi échilidighanliqidin xewer taptuq. Bu resim körgezmisi ismidin bilin'gendek, pütünley xitay kommunist hakimiyitining teshwiqatini qilish meqsiti bilen uyushturulghan. U yerde qoyulghan resimlerde Uyghur türklirining atalmish xitay réjimidin memnun ikenliki, xitay hakimiyitige bolghan hörmiti, xitay kommunist partiyisige sadiq ikenliki ipadilen'gen. Bu emeliyette türk millitige we sherqiy türkistan Uyghur xelqige qilin'ghan chong bir töhmettur. Türk milliti meyli shanliq osmanli impératorluqi dewrde bolsun, meyli azadliq urushida türk millitining xaraktérige, diniy étiqadigha, milliy azadliqigha zit kélidighan réjimlerning türk zéminini ishghal qilishini qobul qilmighan'gha oxshash, sherqiy türkistan xelqimu kommunist xitay hakimiyitining ishghaliyitige qarshi chiqti. Qobul qilmidi we hazirghiche azadliq küreshlirini dawam qiliwatidu. Bir qanche yil ilgiri yüz bergen 7-iyul ürümchi herikiti buninggha shahittur. Bu weqege nisbeten hörmetlik bash ministir rejep tayyip erdughan, bu bir qirghinchiliq, dep ipadilishi, sherqiy türkistanda xitay kommunist zulumining dawam qiliwatqanliqini op-uchuq körsitip béridu. Sherqiy türkistanda hazirmu xitay zulumi we bésimi kündin‏-kün'ge chektin éship dawam qilmaqta.

Mektupning dawamida yene mundaq yézilghan:
Biz türkiyede yashawatqan 300 mingdin artuq sherqiy türkistanliqlargha wakaliten shehiringizde türk qérindashlargha xiyanet qilghan bu oyunni buzushni we xitayning tetür teshwiqatlirigha aldinip ketmeslikni we ularning dépigha usul oynimasliqni telep qilimiz.

Esli türk millitige xizmet qilishni meqset qilghan sheherlik hökümet idarisining bu xil türk millitining ghururini yenchiydighan pa'aliyetlerni qollimasliqini telep qilimiz. Bu resim körgezmisige alaqidar bizning étirazlirimiz töwendikiche: biz, resim körgezmisining namida ipadiligen shinjang sözige qet'iy qarshi turimiz, bizning wetinimizning nami sherqiy türkistan.

Resim körgezmisidiki resimlerning 30 milyon sherqiy türkistan xelqige wekillik qilmaydighanliqini élan qilimiz.

Bu körgezmining türkiyede échilishi adettiki bir medeniyet pa'aliyiti bolmastin, belki qoli qan bilen boyalghan xitay kommunist hakimiyitining, sherqiy türkistanliq qérindashlargha qochaq achqan türk millitini aldash, ularning zéhnide xata chüshenche peyda qilish we éziqturush meqsitide pilanliq orunlashturulghan oyunning bir parchisi dep qaraymiz.

Igilinishiche, mezkur mektupni bey'oghli sheher bashliqining i xet adrésigha nurghun kishi arqa-arqidin yollighan bolup netijide, bey'oghli sheherlik hökümetning mu'awin bashliqi özjan tokel ependi, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetullah oghuzxan'gha téléfon qilip, Uyghurlardin kechürüm soraydighanliqini ipadiligen we bu mesilide diqqetsizlik tüpeylidin bu resim körgezmisini échishqa ruxset qilin'ghanliqini, resim körgezmisini belgilen'gen muddettin burun taqiwetkenlikini, özlirining sherqiy türkistan mesilisige jiddiy qaraydighanliqini bildürdi.

Biz bu heqte téximu köp melumatqa érishish üchün sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetullah oghuzxan bilen söhbet élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.