Лайқа йезисидики сиясий той муназирә қозғиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-09-06
Share

Бир қанчә күн илгири, иҗтимаий алақә тори "фейсибук" та 20 җүп уйғур яшниң Опчә той мурасимида, хитайниң байриқиға қәсәм бериватқанлиқидәк бир син көрүнүши тарқалған иди. Мәзкур көрүнүш нурғун қетим бәһриләнди вә муназириләр қозғимақта. Ениқлишимизға қариғанда, хотән наһийә лайқа йезисидики сиясийлаштурулған бу той мурасими йеза вә наһийә даирилириниң "радикаллиқни түгитиш, милләтләр иттипақлиқини илгири сүрүш хизмити" ниң бир қисми болуп, той күниму һәтта, хитай деһқанлар календари бойичә хитайниң падичи йигит-тоқумичи қиз ривайитидики "Чи ши" күнигә орунлаштурулған икән.

Коллектип той Қилиш уйғурларға хас адәт болмисиму, әмма йеқинқи йиллардин буян хитай һөкүмитиниң мәхсус орунлаштуруши билән бирдин артуқ һәтта көп болғанда нәччә он җүп яшниң опчә той мурасими өткүзидиған көрүнүшлири хитайниң тәшвиқат васитилиридә көп учрайдиған һадисигә айланмақта. Болупму хитай һөкүмитиниң һазирқидәк "радикаллиқни түгитиш" сиясий долқунида, уйғурларни өзиниң турақлашқан тойлишиш адәтлиридин ваз кечип, һөкүмәт даирилириниң орунлаштуруши бойичә той мурасими өткүзүшкә орунлаштуруватқанлиқи мәлум.

Чәтәлләрдики уйғурлар көпрәк қоллиниватқан фейсибук қатарлиқ алақә васитилиридә уйғурларниң шу хилдики сиясийлашқан бир коллектип той мурасиминиң 10 секунтлуқ қисқичә филимида булар ениқ ипадиләнди.

Мәзкур синниң мәнбәси һәққидә ениқлашлиримиз давамида, бу той мурасиминиң хотән лайқа йезилиқ һөкүмәт вә партийә гурупписи, хотән наһийилик партком бирликсәп қатарлиқ орунларниң орунлаштуруши билән, 8- айниң 28-күни өткүзүлгән 20 җүп яшниң коллектип той мурасими икәнлики мәлум болди. Бу һәқтики хитайчә соху торида сүрәтлик учурға қариғанда, бу мәзкур йезида "радикаллиқни түгитиш хизмити" башланғандин буянқи 2-қетимлиқ коллектип той мурасими икән.

Даириләр мәзкур мурасим үчүн бир айчә тәйярлиқ қилғанимиш. Лайқа йезисидики 19 җүп уйғур, йәнә бир җүп хитай бу коллектип той мурасимиға орунлаштурулған. Гәрчә той қилғанлардин бир җүп хитай болғандин башқа һәммиси уйғурлар болсиму, сүрәтләрдин болупму тарқалған қәсәм мурасимидин бу тойниң пүтүнләй сиясийлашқан шундақла уйғур өрп- адәтлиригә ят шәкилдә елип берилғанлиқи ашкариланди.

Мунасивәтлик хәвәрдә той кийимлири билән қатар тизилдурулған яш уйғур қиз- йигитләрниң бу қәсәмяд мурасими, коллектип той мурасимидики асаслиқ мәзмун болған болса, йәнә пенсийәгә чиққан хитай кадирлар сәһнидә хитайчә "тәйҗи гумписи" ойнап тойни қизитивәткәнликини язған.

Биз хитай һөкүмитиниң уйғурларни коллектип һалда той қилишқа орунлаштурғандин башқа мурасим өзиниму сиясийлаштуруштики мәқсәтлири һәққидә йәниму ениқ мәлумат елиш үчүн лайқа йезилиқ һөкүмәт вә башқа мунасивәтлик орунларға телефон қилған болсақму, улар зияритимизни рәт қилди.

Лайқа йезисида телефонимиз уланған бир деһқан аял, бу коллектип той қилғанлар қошниси яки туғқини болмисиму, йезилиқ һөкүмәтниң орунлаштуруши бойичә барғанлиқини, амма тойниң чүштин кейин 3 ләрдила тарқиғанлиқини, даириләрниң башқиларни усул ойнатқанлиқини ейтти. Әмма бу аял йәнә тойда ислам дини бойичә никаһ мурасими қилғанлиқини көрмигәнликини билдүрди.

Той күни инсан һаятидики әң қутлуқ муқәддәс бир күн. Һәр хил милләтләрниң өзигә лайиқ турақлашқан той әнәниси болиду, охшимиған милләтләрниң той адәтлириму уларниң мәдәнийити вә дини, өрүп адитигә қарап маһийәт җәһәттин пәрқлиниду.

Һалбуки, хитай һөкүмитиниң буларни қайрип қоюп, тойлашқан яшларни, һәтта пүтүн милләтни арзуси бойичә той қилиштинму мәһрум қалдуруп, той-төкүн, нәзир-чирағ өткүзүш адәтлиригичә контрол қилип, той мурасимлириниму сиясий тәрбийә мәйданиға айландуруватқанлиқи чәтәлләрдики зиялийларниң тәнқидигә учримақта. Бу һәқтә әнглийәдин инкас қайтурған исмини ашкарилашни халимиған бир доктор аспиранти, өзиниңму уйғур елидин айрилиштин аввалқи 2, 3 йиллар илгирила, даириләрниң йеза кәнтләрдә бу хил опчә той мурасимларни омумлаштурушқа башлиғанлиқини билдүрди вә диний радикаллиқни йоқитиш, милләтләр иттипақлиқини илгири сүрүш баһанисидә елип бериватқан бу хил мәҗбурлаш характеридики тойларға уйғур хәлқиниң райи бармисиму, нөвәттикидәк қаттиқ бесимда бу хил бимәнилик вә зулумларға маслашмай амали йоқ икәнликини илгири сүрди.

Униң қаришичә, йәнә қаримаққа уйғурлар буниңға қарши инкас қайтурмиғандәк көрүнсиму, буниң уйғурларниң ичидики наразилиқ вә өчмәнликни йәниму ашуриду, шундақла хитай қанчә зорлиғансери уйғурлар бу ассимилятсийәгә шунчә қарши туриду вә өзиниң миллий вә миллий мәдәнийәт кимликини әвладму әвлад қоғдашқа тиришиду дәп мулаһизә қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт