Үрүмчи конашәһәр районидики уйғурлар хитайлар көп болған 4 районға тарқақлаштурулмақтикән

Мухбиримиз қутлан
2017.08.23
mejburi-oy-cheqish-1.jpg Даириләр сақчиларни ишқа селип ямалиқ теғидики йәрлик аһалиләрниң ой-җайлирини мәҗбурий чеқип түлимәктә. 2010-Йили, үрүмчи.
RFA/Qutlan

Үрүмчи шәһәрлик һөкүмәт чиқарған “арилаш олтурақлашқанларни мукапатлаш вә етибар бериш сиясити” ашкариланғандин кейин, радийомиз бу һәқтә давамлиқ ениқлаш елип барди.

Үрүмчи шәһиридики һәрқайси районлуқ һөкүмәт ишханилириниң билдүрүшичә, даириләр “өй мукапат пули” билән тәминләш чариси арқилиқ үрүмчиниң тәңритағ вә сайбағ районлиридики уйғур аһалилирини шәһәрниң ғәрбий қисмиға, йәни хитай аһалилири көп болған йеңишәһәр райони, юқири тәрәққият райони, тудуңхаба райони вә мидоң районлириға тарқақлаштуруп олтурақлаштуруш пиланини иҗра қилишқа башлиған икән.

Сайбағ районлуқ һөкүмәтниң “арилаш олтурақлишиш қурулуши рәһбәрлик гурупписи ишханиси” дин телефонимизни қобул қилған бир нәпәр уйғур аял хадим мунуларни билдүрди:

‏-Милләтләрни арилаштуруп олтурақлаштурғандин кейин келип чиқидиған бәзи мәсилиләр яки зиддийәтләрни һәл қилиш үчүн шәһәрлик һөкүмәт бәзи зөрүр чарә-тәдбирләрни йолға қоюватиду. Мәсилән, һазир мәһәллә аһалиләр комитетиниң кадирлири олтурақ районларға берип күндә “руху дявча” (өйму-өй кирип тәкшүрүш) қилип, һөкүмәтниң сиясәт, қанун вә бәлгилимилирини тәшвиқ қиливатиду. Уйғурларниң өрп-адәтлирини хәнзуларға, хәнзуларниң адәтлирини уйғурларға чүшәндүрүватиду.

Буниңға илтимас қилғучилар алди билән аһалиләр комитети билән өзлири турушлуқ сақчиханидин “җинайәт архипи йоқ” дегән тонуштурушни елиши керәк. Андин улар илтимасини йоллиса мунасивәтлик органлар билән өй ширкәтлири илтимас қилғучиниң арқа көрүнүшини тәкшүрүп тәстиқлиғандин кейин андин тохтамға қол қойса болиду.

Мәзкур хадим йәнә, һөкүмәтниң “өй мукапат пули” ни алған аһалиләрниң йеңи туралғуда әң аз дегәндә 10 йилғичә олтуруши керәкликини, әгәр 10 йилдин кейин бу өйини сетивәтмәкчи болса, уйғур болса уйғурға, хитай болса хитайға сетиши керәкликини алаһидә әскәртти:

‏-Бу түргә киргән аилиләр тохтам бойичә бу өйдә 10 йил олтуруши керәк. 10 Йилдин кейин өйни сетиветимән десә, уйғурлар чоқум уйғурға, хәнзулар чоқум хәнзуға сетиши керәк. Бу түр бойичә өй алған бир уйғур өйини хәнзуға сатса болмайду. Хәнзу уйғурға сатса болмайду. Чүнки буниңға йол қоюлса, һазирқи арилаш олтурақлаштуруш сиясити вә униң тәртиплири бузулуп китиду. Бундақ болуши йәнә 10 йил өткәндин кейинму арилишип олтурақлишиш һалитини сақлаш үчүндур.

Булақтағ районлуқ һөкүмәтниң “арилаш олтурақлишиш қурулуши рәһбәрлик гурупписи ишханиси” дин телефонимизни қобул қилған бир нәпәр уйғур аял хадимму мунуларни тәкитлиди:

‏-Бу сиясәт бойичә, бир бинада 50 пирсәнт хәнзулар олтурған болса, қалған 50 пирсәнти чоқум башқа милләтләрдин болуши керәк. Шундақ болғандила милләтләрниң тәңпуңлуқини сақлиғили болиду. Буни алди билән тәңритағ райони билән сайбағ районидин башлишидики сәвәб, бу икки районда әзәлдин уйғурлар топлишип олтурақлашқан. Хәнзу аһалилири бу җайлардин өй елишни анчә халимайду. Шундақ болғачқа бундақ милләтләр айрилип олтуридиған һаләтни бузуп, уларни арилаш олтурақлаштурушқа риғбәтләндүрүшни мәқсәт қилған. Навада бизниң булақтағ райониға көчүп келидиған уйғурлар көп болуп кәтсә, йәни уйғур аһалилириниң бу йәрдики нисбити ешип кәтсә, булақтағ районида бу хил етибар сиясәт дәрһал тохтитилиду. Чүнки, һөкүмәт бу сиясәт арқилиқ шәһиримиздики һәр милләт хәлқиниң арилишип олтурақлишиш һалитини тәңшәшни мәқсәт қилған.

Мәзкур хадим зияритимиз җәрянида йәнә илтимас қилғучиларниң сиясий арқа көрүнүшиниң тәкшүрүлидиғанлиқини, үч әвлад биваситә уруқ-туғқанлири арисида сиясий җинайәт өткүзмигән болуши керәкликини илгири сүрди:

‏-Буниңда алди билән илтимас қилғучиларниң сиясий әһвали тәкшүрүлиду. Йәни “бәштә яхши аилә” болса алдин ойлишилиду. Җинайәт архипи болмаслиқи тәләп қилиниду. Илтимас қилғучиниң 3 әвлад биваситә уруқ-туғқанлири арисида сиясий җинайәт садир қилмиған болуши керәк. Бу әһваллар тәкшүрүлгәндин кейин андин тәстиқ чүшиду. Мениң билишимчә, тәңритағ райони, сайбағ райони вә бизниң булақтағ районида бу түргә илтимас қилғучилар арисида уйғурлар көпрәк болуватиду. Чүнки өзиңиз билисиз, уйғурларниң иқтисадий әһвали хәнзуларға йәтмәйду. Шуңа өйгә берилидиған “ярдәм пули” көп кишиләрни қизиқтуруватқан болуши мумкин.

Тәңритағ районлуқ һөкүмәтниң мәлум аһалиләр комитетида хизмәт қилидиған бир нәпәр хитай мәсул хадим бу һәқтә мундақ деди:

‏-Шинҗаңда һазир ички өлкиләрдики хәнзуларниң шинҗаңға келип олтурақлишиши кәң көләмдә тәшәббус қилиниватиду. Әгәрдә улар һөкүмәтниң “етибар өй сиясити” дин бәһримән болушни халиса шинҗаңда нопусини орунлаштуруш вә башқа ишлириға асанлиқ яритип берилиду.

Һазир уйғур йигитләр хитай қизлар билән яки уйғур қизлири хитай йигитләр биләнла тойлишип қалмастин, бәлки хитай йигитләр уйғур қизлири билән яки башқа аз санлиқ милләт қизлири билән тойлишидиған ишлар көп болуватиду. Наһайити көп. Үрүмчиниң һазирқи бихәтәрлик муһити наһайити яхши, һәммә җайда “хәлққә қулай сақчи понкити” учрайду. Навада бирәр җиддий вәқә, мәсилән, бихәтәрликкә тәһдит болидиған бирәр вәқә йүз бәрсә, сақчилар бирқанчә минуттила нәқ мәйданға йетип келип, вәқәни йиғиштуруветәләйду.

Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәнди бу һәқтә инкас қайтуруп, хитайниң “өй мукапат пули” яки “етибар сиясити” дегәнлириниң әмәлийәттә уйғурларни тез сүрәттә хитайлаштуруш үчүн ташлиған “йәмчүк” икәнликини, буниң хитайдики иккинчи әвлад “миллий сиясәт түзгүчи” ләрниң алдин пиланлиған истратегийәси икәнликини илгири сүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.