Pa'aliyetchiler: "Tashpolat téyipning qismiti Uyghur jem'iyiti üchün bir chong signal!"

Muxbirimiz eziz
2018-02-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Shinjang uniwérsitétning sabiq mudiri, proféssor tashpolat téyipn yighinda sözde. (Waqti we orni éniq emes)
Shinjang uniwérsitétning sabiq mudiri, proféssor tashpolat téyipn yighinda sözde. (Waqti we orni éniq emes)
Social Media

Shinjang uniwérsitétining sabiq mudiri, proféssor tashpolat téyipning 2017-yilining otturiliridin bashlap xizmettin qaldurulghanliqi we siyasiy jehettin mexsus tekshürülüwatqanliqi delillen'gendin kéyin muhajirettiki Uyghurlar arisida belgilik ghulghula qozghaldi.

Pa'aliyetchiler bu heqte pikir qilip "Xitay hökümiti özliri bir qolluq terbiyeligen we östürgen mushundaq bir yuqiri derijilik Uyghur kadirningmu siyasiy boran-chapqundin aman qalmighanliqi xitay hökümitining héchqandaq Uyghurgha ishenmeydighanliqini yene bir qétim namayan qildi" dédi.

Uyghurlar diyaridiki hemmige tonushluq tebi'iy penler mutexessisi, shuningdek eng chong bilim yurti bolghan shinjang uniwérsitétining sabiq mudiri tashpolat téyip ötken yili xitay qanun organlirining tekshürüshige élip kétilgendin kéyin, bu ishning Uyghurlar jem'iyitidiki bir qiziq ghulghula témisi bolghanliqi melum.
Emma, tashpolat téyipqa munasiwetlik mezkur "Tekshürüsh" ning salmaq we xaraktér jehettiki pewqul'addiliki shinjang uniwérsitétining alaqidar xadimliri bilen téléfonda alaqilishish jeryanida wasitilik yosunda eks etken idi. Shu waqitta mektepning kadirlar xizmitige mes'ul organlar we mektep saqchixanisi, hetta shinjang uniwérsitétining "Mektep mudiri ishxanisi" dikilermu "Tashpolat téyipning qolgha élinishi qachanqi weqe?" dégen so'algha birdek "Biz buni bilmeymiz" yaki "Biz bu gepning höddisidin chiqalmaymiz" dep jawab bergen idi.

Bu heqtiki xewer radiyomizda bérilip sabiq mektep mudiri tashpolat téyipning ismi mektep tor bétidiki "Ilgiri mektep mudiri bolghanlar isimliki" din chiqiriwétilgenliki, emma sésiq nami pur ketken "Jallat" shéng shiseyning 1930-yilliri aranla ikki yil qoshumche mektep mudiri bolghinigha qarimay hélihem bu isimlikte barliqi, mushu xildiki ismini öchürüwétish hadisisining xitayda herqachan éghir "Siyasiy" mesililerge chétilip qalghan shexslerde körülidighanliqi tilgha élin'ghan idi.

Halbuki, radiyomizning xewiri anglitilip, aridin bir kün ötkende tashpolat téyipning ismi "Tuyuqsiz" bu isimlikke qaytip kirgen hemde 2010-yilidin tartip hazirghiche mektep mudiri bolup ishlewatqanliqi gewdilendürülgen.

Tashpolat téyip duch kelgen qismetning tepsiliy ehwali hazirghiche "Qet'iy mexpiy" shekilde ashkarilan'ghini yoq. Lékin, muhajirettiki Uyghurlarni hemmidinmu bekrek teshwishke séliwatqini buning tepsilati emes, belki tashpolat téyiptek xitay hökümiti "Bizge sadiq" dep ishen'gen bir Uyghur rehbiriy kadiri bu qeder qismetke duch kéliwatqan yerde, milyonlighan Uyghur xelqini qandaq bir qabahetning kütüwatqinidur.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa 1980-yillarning axirliri shinjang uniwérsitétidiki Uyghur oqughuchilarning hökümetke telep qoyush namayishini teshkilligenliki we aktip ishtirak qilghanliqi seweblik mekteptin qoghlandi qilin'ghan sabiq oqughuchilarning biri.

Özi oqughan mektepning kéyinki waqitlardiki mektep mudirining emdilikte özi eyni waqitta uchrighan ziyankeshlikke oxshap kétidighan qismetke muptila bolushi heqqide söz bolghanda, u, buning nöwettiki atalmish "Uyghur emeldarlar qatlimi" duch kéliwatqan ortaq ehwal ikenlikini, xitay hökümitining neziride özliri "Sizghan siziq" tin kichikkine qingghir ketken herqandaq Uyghur rehbiriy kadir "Düshmen" dep qarilidighanliqini tekitleydu.

Amérikidiki aktip Uyghur pa'aliyetchilerdin roshen abbas 1990-yilliri shinjang uniwérsitétida oqughan. U eyni waqitlardiki oqughuchiliq hayatini esligech tashpolat téyip uchrighan "Kélishmeslik" ning qandaqtur tasadipiy otturigha chiqip qalmighanliqini tekitleydu.

Uning qarishiche, xitay hökümiti tarixtin buyan özliri üchün "Tehdit" dep qaralghanliqi Uyghurni yoqitishni izchil dawam ettürüp kelgen. Nöwettiki zor kölemlik qolgha élish herikitinimu ene shu xahishning ré'alliqtiki inkasi, dep qarashqa bolidiken.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen tashpolat téyipning qismiti heqqide toxtalghanda buning bir qisim Uyghur ammisigha, bolupmu "Uyghurlar bilen xitaylar ittipaqliq asasida birlikte yashiyalaydu" dep qaraydighan Uyghurlargha qattiq bir signal bolidighanliqini tekitlidi.

Uning qarishiche, bu ehwal xitay hökümitining herqachan Uyghurlar arisidin yétilip chiqqan, shundaqla elning "Közi" boluwatqan herqandaq Uyghurni yoq qilishqa aldiraydighanliqini yene bir qétim delillep béridiken.

Ilshat hesen bu jehette alahide tekitligen yene bir nuqta xitay hakimiyitining hoquq sistémisi ichige singip kirgen héchqandaq Uyghurning "Emel texti" de ishenchlik olturalmaydighanliqidur.

U bu heqte tarixta ötken köpligen Uyghur shexslirining alaqidar kechürmishlirige birleshtürgen halda bu halning hazirmu oxshash dawam qiliwatqanliqini, buningdin kéyinmu oxshash yosunda dawamlishishi mumkinlikini algha sürdi.

Melum bolushiche, nöwette Uyghurlar diyaridiki Uyghur "Hoquqdarlar" din köpliri "Ikki yüzlimilik" bilen eyiblinip mollaq étiwatqan bolup, bu halning barghanséri keng miqyasta dawam étishi mölcherlenmekte iken.

Toluq bet