Xitay hökümiti xitay jem'iyitini térrorgha qarshi küresh arqiliq ittipaqlishishqa chaqirmaqta

Muxbirimiz irade
2013.08.14
pichan-lukchun-qaralliq-saqchi.jpg Pichan lükchünde yüz bergen saqchixanigha hujum qilish weqesidin kéyin, yolda charlash élip bériwatqan qoralliq saqchi. 2013-Yili 27-iyun.
AFP

Xitay da'iriliri sériqbuya weqesi üstidin höküm chiqirip, ikki neper Uyghurgha ölüm jazasi bergendin kéyin, öz metbu'atlirida térrorluqqa qarshi küresh qilish, térrorluqqa qarshi ittipaqlishish témisidiki teshwiqatlirini kücheytti.

Shuning bilen birlikte yene, ikki Uyghurgha bérilgen ölüm jazasining adilliqini ilgiri sürdi. Chet'ellerdiki közetküchiler buninggha inkas qayturup, xitay hökümitining halqiliq peytlerde öz hakimiyitini qoghdash üchün dawamliq mushundaq usullar arqiliq diqqetni burap kelgenlikini bildürdi.

Xitayning hökümet awazi hésablinidighan yershari waqti géziti sériqbuya weqesi üstidin ikki Uyghurgha ölüm jazasi qarari chiqirilghandin buyan mezkur sot qararining adil bolghanliqini teshwiq qilidighan we shundaqla barche xitay jem'iyitini térrorluqqa qarshi ittipaqlishishqa chaqiridighan mezmundiki maqaliler élan qilinishqa bashlidi. Mesilen, bügün xitayning yer shari waqti gézitide élan qilin'ghan “Barche xitay jem'iyiti térrorluqqa qarshi ittipaqlashti” mawzuluq bir parche maqalide Uyghur élidiki weqelerning milliy ziddiyet emesliki, sériqbuya weqesini sadir qilghuchilarning térrorchilar ikenliki ilgiri sürülgen we “Yéqindin buyan Uyghur élide zorawanliq weqeliri arqa - arqilap meydan'gha kélip, nechche yüzligen kishining hayatigha zamin boldi. Xitay xelqi bu térrorchilar üstidin chiqirilghan hökümni birdek qollaydu. Uyghur élidiki weqeler hergizmu étnik mesile bilen arilashturulup qoyulmasliqi kérek” dep eskertilgen. Yer shari waqti géziti yene sözini dawam qilip : “Xitay ammisi tertipni buzup, qatilliq qilidighan térrorchilargha qet'iy yumshaq qolluq qilmasliqtek pozitsiyini özgertmeydu... Xitay choqum térrorluqqa qarshi küreshte qet'iy bolup, térrorchilarni qanun boyiche qattiq jazalishi kérek. Bu döletning qanun bilen idare qilin'ghanliqi we omumning arzusining chiqish qilin'ghanliqining ipadisi” dep körsetken.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit yuqiridiki sözlerge inkas qayturdi. U hazir, xitay jem'iyitining özide hökümetke qarshi nurghun weqelerning meydan'gha kéliwatqanliqini, xitay hökümitining del mushundaq peytte öz hakimiyitini qoghdap qélish üchün diqqet burashqa tirishiwatqanliqini bildürdi.

Xitay da'iriliri Uyghur élide yüz bergen sériqbuya weqesi, lükchün weqesi we xan'ériq weqelirining hemmisini térrorluq herikiti, dep eyibligende, amérika dölet ishliri ministirliqi, yawropa ittipaqi we xelq'aradiki bashqa kishilik hoquq organlirining qollishigha érishelmigen idi. Ular eksiche, xitay hökümitini Uyghur élidiki milliy we diniy bésim siyasitini özgertishke, qolgha élin'ghanlarni xelq'ara qanunlargha asasen, adil sot tertipi bilen sotlashqa chaqirghan idi. Emma qeshqer ottura sot mehkimisi sériqbuya weqesi üstidin sot échip, bir kün ichidila ikki kishige ölüm jazasi we bir kishige muddetsiz qamaq jazasi höküm qildi. Dilshat rishit sot hökümlirining xelq'araning qollishigha érishelmeydighanliqi we buning pütünley siyasiy ikenlikini bildürdi.

Xitay da'iriliri bultur qanun chiqirip, herqaysi jaylardiki ottura sot mehkimiliri chiqirilghan ölüm jazalirining aliy sot teripidin testiqlan'ghandin kéyin ijra qilinidighanliqi heqqide bir qanun maqullighan. Halbuki, shinxu'aning sériqbuya weqesi heqqidiki xewerliride ularning ölüm qararining aliy sotqa yollan'ghanliqi yaki bu kishilerning qarargha naraziliq bildürüp, yuqiri sotqa erz qilidighanliqi heqqide héchqandaq bir uchur bérilmigen. Xelq'aradiki Uyghur teshkilatliri bolsa xitayning qararini siyasiy qarar, dep eyiblewatqan bir peytte bolsa, xitay da'iriliri yene xitaydiki bir qisim mutexessislerning éghzi arqiliq mezkur ölüm jazasining adil bolghanliqini ilgiri sürdi. Mesilen yer shari waqti géziti yene “Xitaydiki akadémikler Uyghur élidiki ölüm jazasini adil, dédi” mawzuluq bir parche maqale qilip, xitay döletlik xelq'ara munasiwetler tetqiqat institutidiki térrorluqqa qarshi turush mutexessisi dep atalghan li wéy we shinjang penler akadémiyisining tetqiqatchisi turghunjan tursunlarning sözlirini neqil keltürüp turup, Uyghur élide térrorluq tehditining mewjutluqi, térror bilen küresh qilishning zörürlüki we bu térrorchilarning qanun'gha asasen jazaliniwatqanliqi qatarliqlarni ilgiri sürdi.

Dilshat rishit ependi bolsa xitay hökümitining özi chiqarghan qarar üstidin bahalash élip bérishining tolimu külkilik bir ehwal ikenlikini we buning sotning adil emeslikini téximu ochuq ispatlap béridighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.