Хитайдики “милләтләр иттипақлиқи” тәшвиқатиниң қурбани - уйғур кәштичилики вә әтләсчилики (1)

Мухбиримиз әзиз
2016-07-09
Share
milletler-ittipaqliqi-305 Сүрәттә хитай сақчилири үрүмчидики милләтләр иттипақлиқини күйләйдиған бир тәшвиқат вивискиси түвидин өтмәктә
Photo: RFA


Хитай даирилири уйғурлар диярида 2016 - йилини “милләтләр иттипақлиқи тәрәққият йили” дәп җакарлиғандин буян уйғур мәдәнийити вә сәнитиниң бу хилдики сиясий тәшвиқатниң қурбани болуп кетиватқанлиқи мәлум болушқа башлиди. Хитайдики һөкүмәт таратқулириниң йеқинқи мәлуматлириға қариғанда нөвәттә уйғурлар арисидики узақ әнәнигә егә қол һүнәрвәнчилик түрлириниң бири болған кәштичиликниң “милләтләр иттипақлиқи” үчүн хизмәт қилдурулуватқанлиқи мәлум болмақта.

Чәтәл археологлири вә хитай тәвәсидики алимларниң тәтқиқат нәтиҗилири уйғурлар дияридики әнәниви қол һүнәрвәнчилик шәкиллириниң бири болған кәштичиликниң узақ тарихқа егә икәнликини ениқ пакитлар билән көрситиду. Болупму бу һәқтики әң җанлиқ археологийәлик пакитлар җ. П. Маллорй вә вектор мейр қәлимигә мәнсуп “таримдики мумялар” намлиқ инглизчә әсәрдә нуқтилиқ муһакимә қилинған болса, уйғур кәштичиликиниң һазирқи әһвали хитайда нәшр қилинған “уйғур хәлқ қол һүнәрвәнчиликидики гүл нусхилири” вә “шинҗаңдики аз санлиқ милләтләрниң кәштичилик сәнити һәққидә тәтқиқат” намлиқ хитайчә әсәрләрдә инчикилик билән муһакимә қилиниду.

Болупму кейинки икки әсәрдә нуқтилиқ қилип, хитайниң башқа өлкилиридә бу хилдики хәлқ арисида мәвҗут болуп келиватқан қол һүнәрвәнчилик маһарәтлириниң заманиви шәһәр турмушиға хас һаят шәклиниң һәрқайси җайларни қаплишиға әгишип тәдриҗий йоқилишқа йүзлиниватқанлиқи, әмма уйғурлар диярида бу маһарәтләрниң вә улардики өзгичә сәнәт шәклиниң һазир техиму кәң тарқилип, кишиләрниң һазирқи заман турмушида кәм болса болмайдиған иҗтимаий тәркибкә айлинип кәткәнлики баян қилиниду. Бу баянларниң әң ярқин нишани сүпитидә уйғур кәштичиликиниң 2014 - йили 25 - өктәбир күни хитайда өткүзүлгән тунҗи нөвәтлик “ғәйрий маддий мәдәнийәт мираслири көргәзмиси” дә алтун медалға еришкәнликини көрситиш мумкин.

Һалбуки, хитай даирилири 2016 - йили 1 - апрелда бу йилниң уйғурлар диярида “милләтләр иттипақлиқи тәрәққият йили” болидиғанлиқини, буниң әслидики “милләтләр иттипақлиқи тәрбийә ейи” ниң давами вә йүксилиши икәнликини җакарлап узун өтмәйла уйғурлар дияридики кәштичилик кәспигә суҗудин кәлгән устиларниң кәштичилик маһарәтлирини өгитишкә башлиғанлиқи, шундақла уйғурлар дияридики кәштичи устиларниң даириләр тәшкиллигән “өгиниш өмәклири” тәркибидә суҗу вә хаңҗу қатарлиқ җайларға екскурсийә вә тәрбийиләшкә қатнашқанлиқи бирдинла мәтбуатларда кәң йәр елишқа башлиди.

Болупму кучалиқ кәштичи ача - сиңилларниң “суҗу кәштичиликиниң пир устази” дәп аталған яв хуйфен исимлик хитай аял билән достлишип, униңдин кәштичилик маһарәтлиригә даир һүнәрләрни өгәнгәнлики алаһидә тәшвиқ қилиниватқанлиқи кишиләрниң диққитини тартқан темиларниң биригә айланди.

“милләтләр иттипақлиқи тәрәққият йили” паалийитигә улишипла дегүдәк оттуриға чиққан “тәңритағдин һалқиған әтләс” паалийитиниң пүтүн уйғурлар диярида әвҗ еливатқанлиқи, шундақла “әтләс тоқумичилиқида йеңилиқ яритиш” нами астида уйғур әнәниви әтләсчилирини ичкиригә апирип тәрбийиләш шамилиниң юқири долқунға көтүрүлүши бир түрлүк омумий еқимға айлинип қалғанлиқи һазир һәрқайси мәтбуатлардин мәлумлуқ. Шуниң билән биргә кәштичилик вә әтләсчиликкә бағлинишлиқ мәзмунларниң уйғурлар дияридики “милләтләр иттипақлиқи” тәшвиқатиниң мисаллиридики муһим нуқтиға айлинишиға әгишип, буниң ялғуз куча тәвәси биләнла чәклинип қалмайватқанлиқи диққәткә сазавәр болмақта.

Һазир уйғурлар дияридики ахбарат васитилиридә хотән вадиси, или бостанлиқи вә қумул ойманлиқи қатарлиқ җайлардиму ичкиридин кәлгән көплигән кәштичилик вә йипәкчилик мутәхәссислириниң уйғур ханим қизлириниң алақидар маһаритини өстүрүшкә қандақ ярдәм қиливатқанлиқи һәққидики мәлуматлар оттуриға чиқиш билән биргә, шу җайлардики кәштичи вә әтләсчи уйғур аяллириму ичкиридики машинилашқан кәштичиликниң мәһсулат миқдари вә иқтисадий қиммәт яритиш ролиға бәкрәк мәптун болуп қеливатқанлиқи алаһидә көзгә ташлиниду.

Бу һәқтә хотән вилайәтлик кәштичилик вә әтләсчилик җәмийитиниң муавин рәиси һепизихан өзиниң бу җәһәттики тәсиратини баян қилип, өзиниң ичкири өлкиләрдә, болупму суҗу қатарлиқ шәһәрләрдә хитай кәштичиликиниң иқтисадий үнүм яритиш әһвалидин хәвәрдар болғанлиқини тилға алди.

Уйғур кәштичиликиниң узақ тарихқа егә егә икәнликини тәкитлигән меһрай мәмтили бу һәқтә өз қарашлирини биз билән ортақлашти. Униң ейтишичә, һаятлиқ муһитиниң охшимаслиқи түпәйлидин уйғур кәштичиликидики бәзи өзгичә алаһидиликләрдин болған рәң чүшәнчиси хитай районлиридики хитайчә кәштичиликтә қоллинилидиған рәңләрдин зор дәриҗидә пәрқлинидикән. Бундақ әһвалда хитай устилириниң уйғур кәштичи ханимлириға кәштичиликтин дәрс беришини мувапиқ дейишкә имкан йоқ икән.

Һазирқи алақидар әһваллардин мәлум болушичә, бу хилдики паалийәтләр һазир уйғурлар диярида һазир наһийиләргә қарап йүзлиниватқан болуп, буларниң һәммиси хитай ахбарат васитилиридә уйғурлар дияридики һәрқайси милләтләрниң хитайлар билән инақ вә еҗил һалда яшаватқанлиқиниң бир түрлүк ипадиси болуп қалмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт