T i p ürümchi wogzal hujumini qollap, xitay hökümiti we xelqni agahlandurdi

Muxbirimiz erkin
2014.05.15
turkistan-islam-partiyesi-iskas.jpg 2014-Yili 11-may, türkistan islam partiye bash emiri abdulheq damollining ürümchi wogzal hujumini qollap, xitay hökümiti we xelqini agahlandurghan widé'o körünüshidin élin'ghan.
Social Media

Türkistan islam partiye yéqinda élan qilghan widé'o bayanatida partiyining bash emiri abdulheq damolla, az dégende 3 adem ölgen, nurghun adem yarilan'ghan 30‏-aprél ürümchi jenubiy wogzal partlash weqesini tebriklep, mezkur weqeni “Jihadi heriket” dep élan qilghan. Uning bayanati mezkur partiyining “Islam awazi” namliq tor békitide élan qilin'ghan.

Abdulheq damullaning bayanati xitay hökümiti we amérikini baza qilghan “Site” qatarliq xelq'ara jihad herikitini közitish organlirining diqqitini qozghighan. U bayanatida, 30‏-aprél jenubiy wogzal hujumining xitay re'isi shi jinping sherqiy türkistan'gha kelgen, bixeterlik qattiq kücheytilgen bir mezgilde élip bérilghanliqini bildürüp, uning xitay hökümiti, xitay xelqige jiddiy agahlandurush bergenlikini tekitligen bolsimu, biraq bu hujumning türkistan islam partiyesi bilen baghlinishliq yaki emeslikige éniq chüshenche bermigen.

U mundaq dédi: essalamu'eleykum we rexmetullahi webirketihu! allahqa özige layiq hemdusana lar bolsunki, mana mushu künlerde, islam ümmitining ayrilmas bir parchisi bolghan wetinimiz sherqiy türkistandin, möminlerning ézilgen qelbige shadliq béghishlaydighan, kapér-murtetlerning qelbige qorqunch salidighan xush-xewerler arqimu-arqa kélishke bashlidi. Mana bulardin biri, 4‏-ayning 30‏-küni ürümchi jenubiy wogzalda mujahid qérindashlirimiz teripidin élip bérilghan pida'iyliq emeliyitidur.

Bu, türkistan islam partiyesining yéqinqi 2 yérim ay ichide Uyghur qarshiliq herikitige alaqidar weqeler heqqide élan qilghan 2‏-qétimliq bayanati. Mezkur partiye ilgiri 1‏-mart “Künming hujumi” munasiwiti bilen bayanat élan qilip, hujumni qollayghandighanliqini bildürgen idi. Biraq t i p bu qétimqi bayanatida, “Künming hujumi” heqqidiki bayanatigha oxshashla, özining 30‏-aprél ürümchi wogzaligha qaritilghan hujum bilen alaqisi bar-yoqluqigha éniq chüshenche bermigen.

Biraq bezi analizchilar, t i p ning sherqiy türkistan we xitay chégrasi ichide pa'aliyet qilish imkaniyiti nahayiti cheklik ikenlikini bildürmekte. Amérikida turushluq weziyet analizchisi, musteqil pa'aliyetchi memet toxti ependining qarishiche, mezkur teshkilatning Uyghur ili we xitayda yür bergen hujumlar bilen teshkili alaqisi barliqi, hujum pilanlash éhtimalliqi chong emes.

U mundaq dédi: xitay hökümitining barliq amallarni qilip, wetende bolghan weqelerge birinchidin, diniy ton kiydürüsh, ikkinchidin, bu weqelerni derhal chet'eldiki radikal küch, dep qarighan bezi teshkilatlargha baghlashtek idiyisi we xahishi nahayiti küchlük. Shundaq turupmu, xitay kishini qayil qilghudek bir pakit otturigha qoyalmidi. Wetende boluwatqan weqelerning mahiyitige qarisaq, birinchidin, chuwalchaq. Ikkinchidin, qollan'ghan wasitilerge qarisaq, eskiri bir teshkilattin yardem alghan undaq bir iz körelmeymiz. Wetendiki hazirqi boluwatqan qarshiliq heriketlirini bolupmu, türkistan islam partiyisining tesiri bilen boldi, dégen'ge men éhtimal bermeymen.

T i p, sherqiy türkistan islam herikiti we bu ikki teshkilatning mewjutluqi, öz ara teshkili munasiwiti kishilerni qaymuqturup keldi. Amérika hökümiti ilgiri sherqiy türkistan islam herikitini “Térrorluq” teshkilat dep élan qilghan bolsimu, biraq gherbtiki bezi pa'aliyetchi we teshkilatlar bu teshkilatning mewjutluqi gumanliq, dep qarap kelgen. Lékin amérika xadsén instituti tetqiqatchilirining qarishiche, t i p özbék, qazaq qatarliq milletlerni öz ichige alsimu, biraq u sherqiy türkistan islam partiyesining orgini.

Bezi analizchilar, bu yil türkistan islam partiyesi yaki sherqiy türkistan islam herikiti izchil yer shari jihad herikitining bir parchisi bolush yaki sherqiy türkistan musteqilliq dawasini özining asasliq nishani qilishtin ibaret ikki xil yolning birini tallashqa mejburlinip kelgenlikini bildürüp, nöwette, bu teshkilat intayin halqiliq mezgilde turuwatqanliqini, bu yil amérika afghanistanni tashlap chiqip kétidighanliqini bildürdi. Analizchilarning körsitishiche, musteqilliq deslepki yillarda sherqiy türkistan islam herikitining asasliq nishani bolghan bolsimu, biraq kéyinki yillarda yer shari jihad herikitining qismen ishtirakchisigha aylan'ghan.

Biraq amérika xadsén institutining tetqiqatchisi yakub zén “ 2014‏-Yilning harpisidiki merkizi asiya islamchiliq herikiti” namliq maqaliside, bu yil amérika afghanistanni tashlap chiqsa, bu heriket özining burunqi musteqilliq mewqesige qaytip kélishi mumkinlikini ilgiri sürgen.

Lékin memet toxti ependining körsitishiche, amérika afghanistandin chékinip chiqqandin kéyin, t i p ning téximu paydisiz weziyetke duch kélish éhtimalliqi küchlük ikenlikini bildürdi.

Memet toxti mundaq dédi: t i p hazirghiche emdi, teshwiqat jehettin bezi bir weten toghriliq geplerni anglighan bilen, lékin ularning heriket nishani nahayiti mewhumluqqa ige. Mesilen, amérika chékinip chiqqandin kéyin, bularning qandaq pikir we pilanliri bar, uni héchkim bilmeydu. Xitay u yerde hazir 30 milyard dollar meblegh salmaqchi. Bu afghanistan üchün nahayiti nurghun pul. Amérika chiqip ketse, afghanistanning weziyiti qalaymiqan weziyetke aylinidu. U yerde her xil qebililerning, uningdin kéyin epyün kirimining paydisini bölüshüshtin ibaret nurghun ziddiyetler mewjut. Bundaq ziddiyetlik bir dölette, xitaydek bir döletning qollishigha érishish üchün terepler xéli-xéli nersilerni qurban qilidu.

T i p ürümchi jenubiy wogzal hujumini tebrikligen bolsimu, biraq bu hujum chet'el hökümetning tenqidige uchrighan. Amérika dölet ishlar ministirliqi, térrorluqtek qilghan bu weqede ölgen we yarilan'ghanlardin hal sorap, puqralargha qaritilghan herqandaq zorawanliq we térrorluqqa qarshi ikenlikini bildürgen.

Lékin abdulheq damolla bayanatida, bu hujumlarning “Heq bilen batél otturidiki qiyametlik küresh” ikenlikini ilgiri sürgen. U, bu hujumlar “Azghun guruhlar dawa qiliwatqandek qandaqtur bir qétimliq naraziliq herikiti yaki noqul halettiki weten dawasi yaki birer sher'i bolmighan gherezler tüpeyli élip bérilghan heriketler bolmastin, taki dewri qiyametkiche dawam qilidighan heq bilen batél otturisidiki küreshtur” dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.