Алпәр тан: “2017-йилидиму шәрқий түркистан мәсилисигә алаһидә орун беримиз”

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017.01.02
alper-tan-erkin-tarim.jpg Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим әпәнди әнқәрәдин тарқитиливатқан “қанал-а” телевизийәсиниң мудири алпәр тан әпәндини зиярәт қилмақта. 2017-Йили январ, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Мәркизи түркийәниң пайтәхти әнқәрәдин тарқитиливатқан “қанал-а” телевизийәсиниң мудири алпәр тан әпәнди йеңи йил мунасивити билән зияритимизни қобул қилип, 2017-йили “қанал-а” телевизийәсиниң уйғурлар мәсилисигә алаһидә орун беришни давамлаштуридиғанлиқини тәкитлиди.

Йеқинқи йиллардин бери түркийәдики ахбарат органлири уйғур мәсилисигә алаһидә орун беришкә башлиди. Мәйли, дөләт ахбарат органлири болсун, вә яки шәхси ахбарат органлири болсун, уларниң һәммиси уйғур мәсилиси тоғрисида телевизийә, радио программилири тәйярлап тарқатмақта. Булардин бири мәркизи әнқәрәдә турушлуқ “қанал-а” телевизийәсидур.

“2016-йили сизчә қандақ бир йил болди?” дегән соалимизға алпәр тан әпәнди мундақ җаваб бәрди: “2016-йили ислам дуняси үчүн қийин бир йил болди. Қирғинчилиқ, етник тазилаш, җинайәт вә террор әвҗигә чиққан бир йил болди. Болупму сүрийәдә көп санда киши өлди. Шәрқий түркистанлиқларға елип бериливатқан зулум давамлашти. Мисирда һәрбий өзгириш билән һакимийәт игилигән һөкүмәт дөләтни идарә қиливатиду. Түркийә террорлуққа қарши күрәш елип бериватиду, ирақта техи муқимлиқ бәрпа қилиналмиди. Ислам дунясиниң вәзийити еғир, әмма буниң мусулманларниң ойғиниши үчүн пайдилиқ болидиғанлиқиға ишинимән. Сүрийәдә вақитлиқ уруш тохтитиш тохтамнамисигә қол қоюлди. Бу, 2017-йилиниң яхши өтидиғанлиқиниң бешарити дәп ойлаймән. Биз 2017-йилидиму телевизийәмиздә шәрқий түркистан мәсилисигә алаһидә орун беришни давамлаштуримиз.”

“сиз қанал-а телевизийәси мудири болуш сүпитиңиз билән 2009-йили үрүмчи вәқәсидин кейин изчил һалда уйғур мәсилисигә орун бериватисиз. Һазирғичә телевизийәңиздә уйғурлар тоғрисида көп қетим программа тарқаттиңиз буниң сәвәби немә?” дегән соалимизға у, мундақ җаваб бәрди: “мән түркийәни һазирқи чеграсидин ибарәт дәп қаримаймән. Түркийәниң тәсир даириси наһайити кәң. Османли империйәси һакимийити астида қалған земинда 52 дөләт қурулған. Бу дөләтләрниң һәммиси һазир бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға әза дөләтләр. Шуңа биз буниңға сәл қариялмаймиз. Бир милярд 700 миң мусулманниң мәсилисигә көңүл бөлүшимиз керәк.”

Алпәр тан әпәнди сөзидә уйғурларниң бесим астида яшаватқан бир милләт икәнликини тәкитләп мундақ деди: “хитай дөлитидики шәрқий түркистанлиқлар езилгән, бесим астида яшаватқан бир милләт. Бәзи җәһәттин хитай дөлитиниң зораванлиқ сияситигә учраватқан бир милләт. Ибадәт әркинлики тартивелинған хәлқ. Түркийәликләр буларниң дәрдини аңлатмисақ ким аңлитиду? шәрқий түркистанлиқлар мусулман болғачқа, түркий милләт болғачқа бесимға учраватиду. Шуңа уйғурлар көңүл бөлүш, уйғур мәсилисини дуняға тонутуш түркийәниң вәзиписидур. Бу сәвәбтин биз түрк телевизийәси болуш сүпитимиз билән узун йиллардин бери шәрқий түркистан мәсилисигә изчил һалда көңүл бөлүп келиватимиз. Шәрқий түркистанниң авази болушқа тиришиватимиз.”

Алпәр тан әпәнди; “оттура шәрқ дөләтлириниң вәзийитиниң мурәккәплишиши, түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтниң күчийишигә әгишип, уйғур мәсилиси бурунқидәк күн тәртипкә кәлмәйватиду. 2017-Йилида түркийәниң уйғур сиясити өзгирәрму?” дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: “түркийәниң шәрқий түркистан сиясити өзгәрмәйду дәп ойлаймән. Бәзи вақитларда тактика җәһәттин бәзи өзгиришләр болуши мумкин, әмма асасий сиясәттә бир өзгириш болмайду дәп ойлаймән. Чүнки асасий сиясәттә өзгириш болса түркийәниң сияситигә зит болиду. Иккинчиси, түркийә һөкүмити шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза болуш үчүн буни күнтәртипкә елип кәлмиди, буни бир тактика дәп қараймән, явропа бирлики түркийәни әзалиққа қобул қилмиғачқа, сән алмисаң шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза болимән дәп һәйвә қилиштин ибарәт дәп қараймән. Түркийә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза болуш нийитидә әмәс дәп ойлаймән.”

Алпәр тан әпәнди хитай һөкүмитиниң уйғурларни террорчи дәп әйибләватқанлиқи, бундақ бир шараитта түркийә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға кирсә өзиниң әнәниви сияситигә хилаплиқ қилған болидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: “хитай дөлити уйғурларни террорчи дәп әйибләйду. Буни алди билән һәл қилиш керәк. Хитай һөкүмити уйғурларни террорчи дәп көрмәслики, уларниң һәқ вә һоқуқлирини бериши керәк. Биз хитай һөкүмитиниң уйғурларни террорчи дегинини қобул қилип шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға кирсәк, түркийә өзиниң әнәниви сияситигә хилаплиқ қилған болиду.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.