Gherb metbu'atliri we gérmaniyediki Uyghurlar ürümchide yüz bergen weqe heqqide toxtaldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2014-05-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bergen. 2014-Yili 22-may, ürümchi.
Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bergen. 2014-Yili 22-may, ürümchi.
AFP

Az dégende 31 adem ölüp, 94 adem yarilan'ghan ürümchi saybagh rayonida yüz bergen 22-may seherdiki hujum weqesi bir sa'ettin kéyinla gherbning köpligen nopuzluq axbarat wasitiliride keng xewer qilindi.

Gérmaniye, firansiye, en'gliye qatarliq köpligen ellerning meshhur axbarat wasitiliri 22-may küni etigen sa'et 7:50 ötkende ürümchi saybagh rayoni etigenlik bazarda yüz bergen hujum weqesini xewer stonlirining bash bétide qiziq téma süpitide élan qildi. Bolupmu, gérmaniyediki dangliq téléwiziye qanalliri etigenlik xewerliride bu weqe heqqide köplep uchur tarqatti. Xewerlerde, ikki dane dala aptomobili bilen tömür rishatkilarni yiqitip ötüp hujumgha atlan'ghan pida'iylarning xitay topigha bösüp kirip, aptomobil bilen basturup öltürüsh we partlatquchlarni étip partlitip öltürüsh qatarliq usullarda köpligen kishilerning jénini alghanliqi, axirida her ikki aptomobilning partlighanliqi ilgiri sürüldi. Ölgüchi we yarilan'ghuchilar toghrisidiki melumat herxil bolup, köpligen qanallar shinxu'a agéntliqining xewirige bina'en az dégende 31 kishining ölüp, 94 kishining yarilan'ghanliqini tekitlidi. Bezi qanallar bolsa yarilan'ghuchilar sanining 130 kishidin ashidighanliqini bildürdi. Biraq, hujumchilarning kimliki, qanche ademliki we ularning aqiwiti toghrisida melumat yoq.

Xewerlerde, shi jinpingning yenila bölgünchilerni qattiq basturush, déloni tiz éniqlash heqqide bügün qayta buyruq chüshürgenliki, xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining ürümchige derhal bir guruppa délo éniqlashqa rehberlik qilghuchi xadimlarni ewetkenliki eskertildi. Gérmaniyediki meshhur "Eynek" zhurnilining bayan qilishiche, xitay terep aldinqi heptiler 200 din artuq Uyghurni bölgünchilik bilen qolgha alghan, aldinqi charshenbe küni yene 39 neper Uyghur üstidin sot échip, 15 yilliqtin qamaq jazasigha höküm qilghan, 2013-yili Uyghur rayonida saqchilar bilen hujumchilar arisida yüz bergen toqunushta 300din artuq adem ölgen.

Gérmaniye dolqunlirining körsitishiche, bügün saybagh rayonida yüz bergen weqe tyen'enméndiki partlitish, künmingdiki pichaqliq hujum we ürümchi poyiz istansisidiki adembomba hujumidin kéyinki yene bir tesiri zor qarshiliq herikiti bolup, xitay hökümiti bu weqenimu "Xaraktéri intayin qebih bolghan zorawanliq, térrorluq weqesi" dep atighan. B b s gérmanche qanili bolsa, Uyghur ilining étnik jehette xitay bilen héchqandaq ortaqliqi bolmighan musulman Uyghurlarning yurti ikenlikini, bu rayonning xitay üchün ezeldin tinchsiz bir rayon bolup kelgenlikini, Uyghur-xitay otturisidiki toqunushning yilséri küchiyiwatqanliqini bayan qildi.

Ürümchi saybagh rayonida yüz bergen weqe oxshashla chet'eldiki Uyghur jama'iti, siyasiy pa'aliyetchiliri we ziyaliyliriningmu küchlük diqqitini tartti. Bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilghan d u q ning yawropa parlaméntidiki wekili enwerjan ependi Uyghur ilida yüz bériwatqan weqelerning sewebliri heqqide toxtaldi. U sözide, Uyghurlarning öz istiqbali üchün qandaq bir yolni tallashqa mejbur boluwatqanliqi toghrisidimu pikirlirini bayan qildi.

D u q medeniyet-ma'arip komitétining mudiri ablimit tursun ependi bu weqe heqqide qarashlirini bayan qilip "Uyghurlarning nöwettiki qarshiliqi noqul xitay zulumigha qayturuluwatqan inkas emes, belki musteqilliq yolida élip bériliwatqan bir küresh" dédi.

Toluq bet