Aq saray ürümchi "Etigenlik bazar hujumi" gha inkas qayturdi

Muxbirimiz erkin
2014-05-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bérip köp adem ölgen we yarilan'ghan. 2014-Yili 22-may, ürümchi.
Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bérip köp adem ölgen we yarilan'ghan. 2014-Yili 22-may, ürümchi.
Weibo

22‏-Aprél, ürümchi saybagh rayonigha qarashliq xelq baghchisi yénidiki etigenlik bazarda yüz bergen hujum dunyani zil-ziligha saldi. Az dégende 31 adem ölgen hujumni qaysi teshkilat we guruhning élip barghanliqi hazirche namelum bolsimu, biraq weqening xitay re'isi shi jinping shangxey asiya hemkarliq yighinida, asiya ellirini 3 xil küchlerge qattiq zerbe bérishke chaqirip, bir qanche sa'ettin kéyin yüz bérishi diqqet qozghidi.

Weqe, peyshenbe küni dunyadiki nurghun gézit, téléwiziye qanallirida asasliq xewer qilip bérildi. Aqsaray bayanat élan qilip, weqege inkas bildürdi. Pa'aliyetchiler bolsa xitay hökümitini Uyghur bilen di'alog qurushqa chaqirdi.

22‏-May ürümchi "Etigenlik bazar hujumi" xelq'ara axbarat wasitilirining asasliq xewer témisigha aylinish bilen birge, aq sarayning inkasini qozghidi. Halbuki, aq saray bayanatchisi jéy karnéy yazma bayanatida, 31 adem ölgen, 90 din artuq adem yarilan'ghan bu weqeni tenqid qilip, amérikining awam puqrani nishan qilghan her qandaq zorawanliq herikitige qarshi ikenlikini bildürdi.

Sherqiy türkistanda yüz bergen weqelerge da'im amérika dölet ishlar ministirliqi ipade bildürüp kelgen bolup, aq sarayning ipade bildürüshi az uchraydighan ehwal. Aq saray bayanat élan qilishtin burun xitay ijtima'iy taratqulirida amérika tenqid qilinishqa bashlighan. U, burun yüz bergen Uyghurlargha chétishliq bu xil weqelerde "Térrorluq" sözini ishletmeslik bilen tenqid qilin'ghan.

Aq sarayning bu tenqidlerdin kéyinla bayanat élan qilip, weqeni "Térrorluq" dep eyiblishi diqqet qozghidi. Aq saray bügünki bayanatida yene, weqede ölgenler, yarilan'ghanlarning a'ile tawabi'ati we hujumning tesirige uchrighan barliq kishilerge hésdashliq qilidighanliqi we hal soraydighanliqini bildürdi.

Amérika hökümiti ilgiri sherqiy türkistanda yüz bergen toqunush we zorawanliq weqelirige qayturghan inkasida izchil xitayning bu rayondiki kishilik hoquq, pikri erkinliki, diniy erkinlik siyasitini tenqidlep, Uyghurlarning heq-hoquqlirigha hörmet qilishqa, ularning özini ipadilishige yol qoyushqa chaqirip kelgen.

Bezi kishilik hoquq pa'aliyetchilirining ilgiri sürüshiche, hazirqi bu qanliq weqe xitay hökümiti Uyghurlarning kishilik hoquq, medeniyet, din, til we bashqa jehetlerdiki heq -hoquqlirigha buzghunchiliq qilishni toxtitish heqqidiki agahlandurushlargha qulaq salmighanliqining aqiwiti.

Gérmaniyeni baza qilghan xeter astidiki millet we xelqler teshkilatining asiya ishlirigha mes'ul xadimi ulrix déli'us, xitay da'irilirini izchil agahlandurup kelgenlikini bildürüp, qarshiliq sherqiy türkistanda yéngi basquchqa kirgenlikini bildürdi.

U mundaq dédi: elwette, bu weqe wehshiyane basturushqa qayturulghan inkas. Biz da'im agahlandurup kelduq. Bizning basturush kücheyse, zorawanliqning küchiyidighanliqini agahlandurup kéliwatqinimizgha 14-15 yil bolup qaldi. Mana hazir biz ümidsiz xelqning inkasini körüwatimiz. Biraq manga, bu ishni qilghan Uyghurlar özini öltürüwélish hujumining qandaq tesir qozghaydighanliqini hésablap olturmighandek tuyuldi. Bu hujum dunyawi miqyasta diqqet qozghap, bu weqe heqqide nurghun xelq'ara axbarat wasitiliri xewer berdi. Bir qanche hepte awwal Uyghurlar özining qarshiliq herikitini tinch yollar bilen élip bérip kelgen. Biraq hazir biz zorawanliqning köpiyiwatqanliqini körüwatimiz. Netijide bu, zorawanliq sherqiy türkistanda yéngi bir basquchqa kirgenlikidin dérek béridu.

22‏-Aprél, "Etigenlik bazar hujumi" s n n, b b s, amérika awazi, roytérs, birleshme agéntliqi, "Nyu-york waqti géziti"," Washin'gton pochta géziti" qatarliq xelq'ara axbarat wasitiliride her xil témilarda xewer qilindi.

"Amérika awazi" radi'osi xewiride, xitay memliketlik xaraktérlik térrorluqni basturush herikiti élip bérip, Uyghur ili we pütkül xitaydiki barliq wogzallarda amanliq kücheytilgen bolsimu, biraq hujum dawamliq yüz bériwatqanliqini bildürgen.

Xewerde yene, Uyghur élide xenzu- Uyghur otturisidiki milliy ziddiyetning nahayiti ötkür hem jiddiy ikenlikini tekitlep, Uyghurlar xitay hökümitining diniy, medeniyet jehettiki basturush siyasitini eyiblep kéliwatqanliqini bildürgen.

Amérika "Nyu-york waqti géziti" ning bu weqe heqqidiki xewiride bolsa, "Etigenlik bazar hujumi" ni hazirgha qeder héchkim üstige almighanliqi, buning Uyghur élide normal ehwal ikenlikini bildürüp, bu weqe pakistan armiyesi shimaliy weziristandiki qoralliq küchlerge hujum bashlighan mezgilde yüz bergenlikini tekitligen.

"Nyu-york waqit" gézitining ashkarilishiche, bir neper pakistan bixeterlik emeldari pakistan armiyesining charshenbe we peyshenbe künliri shimaliy weziristandiki qoralliq küchlerge qarshi élip barghan herbiy herikiti, emeliyette, Uyghurlarni asas qilghan sherqiy türkistan islam herikitige qaritilghanliqini bildürgen. Pakistan axbarati, pakistan armiyesining hujumida chet'ellik we yerlik qoralliq küchler bolup az dégende 73 adem öltürülgenlikini ilgiri sürgen.

Xitay hökümiti Uyghur qarshiliq herikiti izchil sh t i h baghlap chüshendürüp keldi. Biraq "Nyu-york waqti géziti" ning xewiride, bir xitay emeldarining sözini neqil keltürüp, uning "Bu hujumni chet'eldiki guruhlar pilanlighan, dep qarash toghra emes. Adette, ularning junggo ichide bu xil heriketlerni élip bérish iqtidari yoq. Ularning tesirige uchrighan déyish eng toghra" dégen.

"Washin'gton pochta géziti" bolsa, tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi xong léyning "Junggo hökümitining bu ashqun bu térrorchilargha qarshi küresh qilish ishenchi we iqtidari bar" dégen sözlirige yer bérip, uning bu hujumni "Junggo xelqi we xelq'ara jama'et birdek eyiblishi kérek" dégenlikini tekitligen.

Biraq ulrix déli'us ependi, qattiq qol siyaset héchqandaq mesile hel qilmaydighanliqini agahlandurup, xitay hökümitining Uyghurlar duch kelgen mesililerni hel qilishqa héch qandaq tirishchanliq körsetmigenliki we uning tenqid qilinishi kéreklikini bildürdi.

U mundaq dédi: héchqandaq qattiq qol siyaset bu mesililerni hel qilmaydu. Siz zorawanliqning kélip chiqish menbesini izdishingiz kérek. Néme üchün xelq birdinla zorawanliqqa bash uridu, néme üchün ular bunchilik esebiylishidu. Epsuski, xitay buning sewebi üstide izdenmidi. Uning bu qétimmu buning sewebi heqqide izdinishi gumanliq. Méningche ular kéler qétimdimu undaq qilmaydu. Ularning bu xelq néme üchün bunchilik esebiylishidu, néme üchün bunchilik ghezeplinidu, dep sorimighanliqi heqiqeten kishini epsuslanduridu. Biz xitay hökümitining bu toqunushlarni hel qilish charisi üstide izdenmigenlikini tenqid qilishimiz kérek. Ular peqet téximu qattiq zorawanliq ishlitip, zorawanliqqa qarshi zorawanliq peyda qildi.

Toluq bet