Déhqan: ketmen tutalighudek chaghlirimdin bashlap hashargha barghili tughan hazirghiche tügimidi

Muxbirimiz gülchéhre
2014-04-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Xotendiki hashargha ishlewatqan déhqanlar.
Xotendiki hashargha ishlewatqan déhqanlar.
RFA

Hashar Uyghur déhqanliri üstidiki téxichila tügitilmigen éghir séliqning biri. Hashar emgikining bolupmu Uyghur élining jenubidiki chet namrat yéza kentlerde oxshimighan derijide oxshimighan shekillerde mewjut ikenliki melum. Hazirqidek etiyaz mezgili bolsa hashar emgikining ewjige chiqidighan mezgilliri hésablinidu.

Nöwette jenubtiki her qaysi nahiye yéziliq hökümetler bashqurushidiki tor betlerde yéqindin buyan her qaysi jaylarda su insha'ati qurulush türlirige meblegh sélinip, su singmes östengler yasiliwatqanliqi, boz yer échish qurulushlirining jiddiy élip bériliwatqanliqi heqqide köpligen xewerlerni körgili bolidu, ilgiri bu xil xewerlerge asasen jaylardin igiligen uchurlirimizdin del bu xil qurulushlarning déhqanlarni hashargha ishlitish arqiliq tamamliniwatqanliqi ashkarilinip kelgen idi. Déhqanlarning inkaslirigha asaslan'ghanda, adette da'iriler élip bériwatqan tash yol qurulushi, su singmes östeng yasash qurulushi we boz yer échish qurulushlargha hökümettin meblegh ajritilghan teqdirdimu, bu xil qurulushlargha yerlik déhqanlarning bikargha ishleshke, heq bérilmigendin bashqa déhqanlar yol hem kündilik tamaq chiqimlirinimu özi kötürüshke mejbur. Hashargha qatnishalmighanlar bolsa jerimane we bashqa jazalashqa uchrash ehwalliri éghir.

Biz hashar emgikining xotenning bezi jaylarda yene bashlan'ghanliqi heqqidiki uchurlargha ige bolghandin kéyin, guma nahiyilik asasiy qatlam xizmiti ishxanisigha téléfon qilip hashar emgiki heqqide ehwal igileshke tirishtuq, ismini ashkarilashni xalimighan bir kadir, hashar emgikining bir qanche yil burunla bikar qilin'ghanliqini, déhqanlarning bu xil emgeklerge barghan teqdirdimu muwapiq heq bérilidighanliqini éytti.

Halbuki déhqanning jawabi bashqa. Guma nahiyisidin bir déhqan ziyaritimizni qobul qilip özining mushu künlerde del hashargha ishlewatqanliqi seweblik özining yérige ishleshke yétishmeywatqanliqidin mundaq shikayet qildi: "Hashar nede tügeydu, mushu 3-ay kirishi bilen yene hashar bashlandi, bu qétim kadirlarning yérige bikarliq ishlewatimiz, özimiz méngip ya bolmisa éshek harwimiz bilen barimiz, heq bermigendin sirt, ash-nénimiznimu özimiz élip baridighan gep, chiqmisaq 40, 50 koydin jerimane alidu, minbinglar béshimizda turup ishlitidu, ishlesh waqtimizmu oxshash emes, bezide kün chüsh bolghuche, bezide kech bolghuche, her a'ilidin bir déhqan chiqidighan gep, er yoq bolsa ayallarmu baridu. Men ketmen kötüreligüdek chaghdin bashlapla hashargha heydigili turupti, hazirmu ishlewatimen, bu hashar tügemdighandu zadi?."

Qulluq tüzümning qalduqi dep qariliwatqan hasharning néme üchün hazirghiche tügitilmeydighanliqining sewebi xitay da'irilirining Uyghurlargha bolupmu asasiy qatlamdiki Uyghurlargha qaritilghan siyaset bilen munasiwetlik bolup, bu déhqanning chüshendürüshiche etiyaz pesli déhqanlar hashargha tutulsa, bashqa chaghlarda kün boyi b kentlerde siyasiy öginish, yighinlargha qatnishishqa mejbur bolup, déhqanlar buni xitay hökümitining asasi qatlamlarda muqimliqni qoghdash üchün qolliniliwatqan déhqanlarni bashqurush tedbiri dep chüshinidiken, bu heqsiz tüzümge hemme oxshash narazi bolsimu uni ipadileshkimu amalsiz qalmaqta iken.

So'al: hökümet orunlirigha, töwen'ge chüshken kadirlargha naraziliqlarni yetküzmidinglarmu?
Jawab: hökümet organlirining derwazisidin kirgüzmeydiken, kirelmey yénish kélidighan gep, bu töwen'ge kadir chüshüwatidu, ularmu shu kim qoy soysa shuningkige bérip olturupla kétishidiken, kim anglaydu déhqanning derdini deyla.... Bir yil ishlep aran qorsaq toyghudek ashliq alghandin bashqa yillap qolimiz pul körmeydu"

Biz bu inkaslargha asasen xoten wilayetlik partkom ishxanisigha téléfon qilduq, téléfonni alghan kishi özining partkom kadiri ikenlikini éytqandin bashqa salahiyitini ashkarilimidi we deslep déhqanlarning inkasini "Ighwa" dep inkar qildi :
Muxbir: "Men erkin asiya radi'osi muxbiri, guma qatarliq bezi jaylarda déhqanlardin hashargha tutuluwatqanliqi heqqide inkaslargha ige bolduq, hashar néme üchün hazirgha qeder bikar qilinmaydu?
Jawab: hashar bikar qilin'ghini besh alte yil boldi, sizge inkas yetküzgenler pütünley yalghan gep qiptu, ighwa bu. Méning bashqurushumdimu yerler bar déhqanlar ishleydu lékin bahada kéliship heq töleymiz, razi bolmay turup ishletkili bolmaydu, hazir déhqanlarning heq hoquqini qoghdaydighan mexsus organlarmu bar, hashargha ishlitidighan ish yoq.

Kéyin bu kadir yene so'alimizgha muwapiq jawab tapalmighanda bolsa "Men xizmet qiliwatqan tewelikte bundaq ehwal mewjut emes belkim bashqa jaylarda bölishi mumkin " dep mesilining heqiqeten mewjutluqini bashqidin étirap qildi.

So'al: ejeba déhqanlar yalghan sözligendimu ? ular silerge erz qilayli dése hetta hökümet derwaziliridin kirelmeydikenmu?
Jawab: undaq ish yoq, her derijilik jaylarda hökümet erziyet ishxanilirimiz bar, asasiy qatlamgha kadir chüshürüwatimiz. Menmu hazir asasiy qatlamgha künde chüshimen déhqanlarning arisida undaq ehwalni uchratmidim.

So'al: siz bashqurghan jaylarda mewjut bolmighan bilen bashqa jaylardimu yoq dep éytalamsiz, siz xotende hemme yéza kentlerge bérip hashar emgikining zadi bar yoqluqini igilep baqtingizmu ?
Jawab: undaq qilip baqmidim ishqilip méning bashqurush da'iremde yoq, belkim bashqa jaylarda bölishi mumkin.

Toluq bet