Истанбулда уйғур муһаҗирлар мәсилисигә аит йиғин ечилди

Арслан
2017.11.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
istanbulda-Uyghur-muhajirlar-toghrisida-echilghan-yighindin-bir-hatire.jpg Истанбулда уйғур муһаҗирлар тоғрисида ечилған йиғиндин бир хатирә. 2017-Йили 30-ноябир.
RFA/Arslan

28-Ноябир күни түркийә ички ишлар министирлиқиниң уюштуруши вә түркийә көчмәнләр ишлири идарисиниң башлиқи абдулла аяз әпәндиниң тәклипи билән истанбулда яшаватқан уйғур, өзбек, түркмән, сүрийә вә ирақ түрклириниң мәсилилири тоғрисида бир йиғин өткүзүлди.

Бу йиғинға түркий милләтләр җәмийәтлириниң рәислири вә яки вәкиллири тәклип билән қатнашти. Истанбул көчмәнләр ишлири идарисиниң башлиқи һүсәйин әлгөрмуш әпәндиниң саһибханилиқида ечилған йиғинға уйғурларға вакалитән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтулла оғузхан вә явро-асия түрк җәмийәтләр федератсийәсиниң рәиси исмаил чингиз қатарлиқлар тәклип билән қатнашти.

Йиғинда охшимиған вақитларда уйғур елидин малайшия вә тайланд арқилиқ түркийәгә келип панаһланған уйғур муһаҗирлар, сүрийә вә ирақ түркмәнлири, кәркөк вә мувсулдин қечип кәлгән түркмәнләр, афғанистандин кәлгән өзбекләр қатарлиқ мусапирларниң мәсилилири тоғрисида музакирә елип берилди.

Биз бу йиғинда уйғурлар һәққидә қандақ мәсилиләрниң оттуриға қоюлғанлиқини билиш үчүн шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтулла оғузхан вә явро-асия түрк җәмийәтлири федератсийәсиниң рәиси исмаил чингиз билән сөһбәт елип бардуқ.

Явро-асия түрк җәмийәтләр федератсийәсиниң рәиси исмаил чингиз бу йиғинниң әһмийити тоғрисида тохтилип мундақ деди: “бу наһайити әһмийәткә игә бир йиғин болди. Чүнки тунҗи қетим аммиви тәшкилатлар билән дөләтниң рәсмий әрбаблири бир йәргә җәм болуп, түркийәдики көчмәнләр мәсилиси һәққидә музакирә елип барди. Йиғинда көчмән мусапирлар мәсилисини һәл қилиш үчүн мунасивәтлик даириләр вә мәсулларниң инсанпәрвәрлик нуқтисидин тиришчанлиқ көрситиши тәкитләнди. Йиғин музакирисидики йәнә бир муһим нуқта шуки, түркийәдин панаһлиқ тәләп қилған вә яки хәлқаралиқ органлардин панаһлиқ илтимаси қобул болған һәр қандақ бир қериндаш милләт кишилири, хусусән һеч бир уйғур, һеч бир шәрқий түркистанлиқниң хитайға қайтурулмайдиғанлиқиға капаләт берилиш тәләп қилинди.”

Бу йиғинда түркийәдә яшаватқан уйғурларниң иқамәт елиши, иқамәт алғанларниң хизмәт қилишиға рухсәт берилиши, дохтурханида һәқсиз давалиниши, иқамити йоқ аилиләрниң пәрзәнтлириниңму мәктәпләргә қобул қилиниши, хусусән уйғур мусапирлар дуч келиватқан қийинчилиқлар оттуриға қоюлуп, җәмий 12 түрлүк мәсилиниң һәл болуши тәләп қилинди.

Исмаил чингиз вә һидайәтулла оғузханниң билдүрүшичә, йиғинда йәнә иқамәткә илтимас қилғучи уйғурлардин түрк пуқралиқидики бир кишиниң кепил болуш шәртини бикар қилиш, өсмүрләр иқамәт үчүн илтимас қилғанда ата-анисиниң тәстиқини тәләп қилмаслиқ, иқамәткә илтимас қилғучиларниң илтимаси тез сүрәттә тәстиқлинип чиқиш, инсанпәрвәрлик түрдики муддити 1 йиллиқ иқамәтләрниң орниға омумйүзлүк узун муддәтлик яки муддәтсиз иқамәт бериш қатарлиқ тәләпләр музакиригә қоюлған.

Йиғинда йәнә тайланд вә малайшия арқилиқ түркийәгә кәлгән мусапирларниң паспорт вә яки шуниңға охшаш кимлик бәлгилири болмиған вә яки йоқап кәткәнләргиму иқамәт бериш тәләп қилинған. Бу һәқтә һидайәтулла оғузхан мундақ деди: “тайланд вә яки малайшия арқилиқ түркийәгә кириштә айродромда алған саяһәт паспорти йоқап кәткәнләрниңму иқамәт илтимасини қобул қилиш, иқамәткә илтимас қилғучиларниң пәрзәнтлири үчүн тәстиқланған туғут испатини тәләп қилиш шәртини бикар қилиш, қолида һеч қандақ кимлик яки қануний һөҗҗити болмиғанларниңму иқамәт илтимаси қобул болуш, көчмәнләр ишлири идариси тәрипидин тохтитип қоюлған уйғурларни қоюп бериш, җинайи пакити ениқ болмиған уйғурларни қалаймиқан тутқун қилмаслиқ, 2017-йили 1-январдин бурун вә яки кейин түркийәгә киргәнләрниң һәммисигә иқамәт бериш тәләп қилинди.”

Исмаил чингиз әпәнди бу йиғинни хуласиләп мундақ деди: “нәтиҗә етибари билән бу йиғинда оттуриға қойған муһим мәсилиләрдин шуки ипадиләймәнки, шәрқий түркистан, афғанистан, сүрийә вә ирақтин түркийәгә келип панаһланған қандаш милләтләр, түркистанлиқ қериндашлиримизниң көпинчиси, зулум, бесим вә ички урушқа дуч кәлгәнлики сәвәбидин юртлирини тәрк етип түркийәгә кәлгәнликини аңлаттуқ бу қериндашлиримизниң иҗтимаий яшаш муһитиға маслишиши, хусусән яшларни тәрбийиләп җәмийәткә ярамлиқ адәм қилип йетиштүрүш, кәспий саһәләрдә курсларда оқутуп кәсиплишиши үчүн иҗра қилидиған пилан-лайиһәләрни мунасивәтлик идарә-органларниң қоллап-қуввәтлиши керәкликини билдүрдуқ.”

Һидайәтулла оғузханниң билдүрүшичә түркийә көчмәнләр ишлири идарисиниң башлиқи бу мәсилиләргә җиддий қарайдиғанлиқини, өзиниң қолидин келидиған мәсилиләрни һәл қилидиғанлиқини, бәзи мәсилиләрни юқириға тәләп шәкилдә сунидиғанлиқини билдүргән.

Исмаил чингиз әпәндиниң билдүрүшичә, у өткән пәйшәнбә күни әнқәрәдә түркийә ички ишлар министири сулайман сойлу әпәнди билән учришип, көчмән-мусапирлар мәсилисини оттуриға қойғандин кейин бу қетим истанбулда мәхсус көчмәнләр мәсилисини һәл қилиш үчүн бу йиғинниң уюштурулғанлиқини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.