Хәлқ инкаси: “хитай уйғурларға паспорт ишләшни ғәйрий рәсмий тохтатти”

Мухбиримиз гүлчеһрә
2013.07.16
yengi-kona-pasport-305.jpg Хитайниң йеңи паспорти. 2012-Йили 8-май, шеняң.
Imaginechina

Хитай даирилири йеқинқи 10 йилдин буян “тарқақ һәҗ қилишни тосуш” баһанисидә, дәл мусулманларниң үмрә вә һәҗгә баридиған пәйтидә, уйғурларға паспорт беҗирип беришни тохтитип, чегридин кирип-чиқиш ишлирини йәниму мүшкүлләштүрүп келиватқан иди.

Радио аңлиғучилиримизниң инкас қилишиға қариғанда, хитай даирилири өткән айдин башлапла уйғурларға паспорт беҗирип беришни йәнә тохтитип қойған, гәрчә бу һәқтә ашкара уқтуруш чиқармиған болсиму, даириләр туғқан йоқлаш вә саяһәт паспортини беҗиришни тәләп қилғучи уйғурларға паспорт беҗиришниң вақтинчә тохтитилғанлиқини уқтурған. Оқуғучилиқ паспортини беҗиришму илгирикидин мүшкүлләштүрүлгән. Болупму түркийәгә оқушқа чиқидиғанларниң паспорт, виза ишлири бәкрәк тосалғуға учримақта икән. Дуня уйғур қурултийи хитайниң бу һәрикитини уйғурларниң инсан һәқлиригә, қануний һоқуқиға қилинған таҗавузчилиқ дәп тәнқид қилди.

Үрүмчидә оқуғучилиқ паспорти беҗириш үчүн үч айдин узун йол маңған бир аңлиғучимизниң инкас қилишиға қариғанда, үрүмчидә һазир туғқан йоқлаш паспортни беҗириш тохтитилған, чәтәлдә оқуш үчүн паспорт беҗириватқанларниң паспорти чиқидиған дөләтлиригә қарап қисмән беҗириливатқан болсиму, тәләп қилинидиған испатларниң түри көпәйтилгән.

Бу елхәт арқилиқ инкас қилғучиниң язма чүшәндүрүшигә қариғанда, у оқуғучилиқ паспорти беҗириш үчүн, чәтәлдики алий мәктәпниң қобул қилиш уқтуруши вә униң хитайчә тәрҗимә нусхиси, өзи олтурушлуқ райондики сақчиханиниң тамғиси, паспорт беҗириш илтимаси, өзи олтурушлуқ тәвәдики аһалиләр комитети, коча башқармиси, районлуқ миллий, диний ишлар башқармиси қатарлиқларниң тамғиси, мәһәллидики шу аилигә мәсул сақчиниң, мәһәллә кадириниң имзаси, тәвәдики аманлиқ чоң әтритиниң тамғиси, районлуқ сақчиханиниң имза вә тамғиси қатарлиқ 10 дин артуқ орундин испат елип келишкә мәҗбур болған, бу йили даириләр оқуғучилиқ паспортини беҗиргүчиләргә йәнә чәтәлдики оқумақчи болған мәктәпкә төлигән пулниң испатини көрситишни вә йәнә баридиған дөләттики җуңго әлчиханисидин оқуш мукапат пулиға еришкәнлики һәққидики испатни йеңидин тәләпкә киргүзгән.

Майтағдин үрүмчигә туғқан йоқлаш паспорти ишләшкә келип, паспорти беҗирилмигән болсиму, үрүмчидә рамизанда диний паалийәтләрниң майтағдикидәк қаттиқ тосқунлуққа учрап кәтмәйдиғанлиқини көрүп рамизанни үрүмчидә өткүзүп кетишни қарар қилған, исмини ашкарилашни халимиған бир уйғур қиз, даириләрниң паспорт беҗиришни тохтитишиниң йеқинда йүз бәргән һуҗум вәқәлири биләнму мунасивити болуши мумкин дәп қарайдиғанлиқини баян қилди.

Хитайниң паспорт қануни бойичә, хитайниң барлиқ җайлирида, хитай пуқралири пәқәт икки парчә рәсим вә кимликини көрситиш арқилиқла паспортқа илтимас қилса болиду, һәтта бир күнниң ичидә паспортини қолиға алалайду. Әмма пәқәт уйғурлар башқа хитай пуқралири бәһримән болуп келиватқан бу һәқ-һоқуқтин мустәсна һалда, мәйли қандақла түрдики паспорт беҗирмисун, 10 түрдин артуқ испат көрситиштәк шәрт вә қатму-қат тосалғуларға учрайду. Шәртләрни һазирлаш үчүн айларчә йол меңиш, сақлаш биләнму йәнила паспортини қолиға алалиши натайин, шундақла һәҗ вақти вә бәзи алаһидә вәқәләр йүз бәргән чағларда болса, даириләр уйғурларға паспорт ишләшни пүтүнләй тохтитип қойиду.

Хитай даирилириниң уйғурларниң чеградин кириш-чиқишини йеқиндин буян техиму қаттиқ чәкләватқанлиқи һәққидә учурларға игә болуп туруватқанлиқини билдүргән дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди “хитай һөкүмитиниң бу һәрикити өзиниң уйғурларға йүргүзүватқан еғир бесим сиясәтлири вә җинайәтлириниң дуняға паш болуп қелишиниң алдини елиш үчүн йүргүзүватқан сиясити, әмәлийәттә буниң өзила хитай һөкүмитиниң уйғурларни өзиниң пуқраси қатарида көрмәйдиғанлиқиниң, уйғурларға елип бериватқан инсан һәқлири дәпсәндичиликиниң бир испати” дәп тәнқид қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.