Xelq inkasi: “Xitay Uyghurlargha pasport ishleshni gheyriy resmiy toxtatti”

Muxbirimiz gülchéhre
2013.07.16
yengi-kona-pasport-305.jpg Xitayning yéngi pasporti. 2012-Yili 8-may, shényang.
Imaginechina

Xitay da'iriliri yéqinqi 10 yildin buyan “Tarqaq hej qilishni tosush” bahaniside, del musulmanlarning ümre we hejge baridighan peytide, Uyghurlargha pasport béjirip bérishni toxtitip, chégridin kirip-chiqish ishlirini yenimu müshkülleshtürüp kéliwatqan idi.

Radi'o anglighuchilirimizning inkas qilishigha qarighanda, xitay da'iriliri ötken aydin bashlapla Uyghurlargha pasport béjirip bérishni yene toxtitip qoyghan, gerche bu heqte ashkara uqturush chiqarmighan bolsimu, da'iriler tughqan yoqlash we sayahet pasportini béjirishni telep qilghuchi Uyghurlargha pasport béjirishning waqtinche toxtitilghanliqini uqturghan. Oqughuchiliq pasportini béjirishmu ilgirikidin müshkülleshtürülgen. Bolupmu türkiyege oqushqa chiqidighanlarning pasport, wiza ishliri bekrek tosalghugha uchrimaqta iken. Dunya Uyghur qurultiyi xitayning bu herikitini Uyghurlarning insan heqlirige, qanuniy hoquqigha qilin'ghan tajawuzchiliq dep tenqid qildi.

Ürümchide oqughuchiliq pasporti béjirish üchün üch aydin uzun yol mangghan bir anglighuchimizning inkas qilishigha qarighanda, ürümchide hazir tughqan yoqlash pasportni béjirish toxtitilghan, chet'elde oqush üchün pasport béjiriwatqanlarning pasporti chiqidighan döletlirige qarap qismen béjiriliwatqan bolsimu, telep qilinidighan ispatlarning türi köpeytilgen.

Bu élxet arqiliq inkas qilghuchining yazma chüshendürüshige qarighanda, u oqughuchiliq pasporti béjirish üchün, chet'eldiki aliy mektepning qobul qilish uqturushi we uning xitayche terjime nusxisi, özi olturushluq rayondiki saqchixanining tamghisi, pasport béjirish iltimasi, özi olturushluq tewediki ahaliler komitéti, kocha bashqarmisi, rayonluq milliy, diniy ishlar bashqarmisi qatarliqlarning tamghisi, mehellidiki shu a'ilige mes'ul saqchining, mehelle kadirining imzasi, tewediki amanliq chong etritining tamghisi, rayonluq saqchixanining imza we tamghisi qatarliq 10 din artuq orundin ispat élip kélishke mejbur bolghan, bu yili da'iriler oqughuchiliq pasportini béjirgüchilerge yene chet'eldiki oqumaqchi bolghan mektepke töligen pulning ispatini körsitishni we yene baridighan dölettiki junggo elchixanisidin oqush mukapat puligha érishkenliki heqqidiki ispatni yéngidin telepke kirgüzgen.

Maytaghdin ürümchige tughqan yoqlash pasporti ishleshke kélip, pasporti béjirilmigen bolsimu, ürümchide ramizanda diniy pa'aliyetlerning maytaghdikidek qattiq tosqunluqqa uchrap ketmeydighanliqini körüp ramizanni ürümchide ötküzüp kétishni qarar qilghan, ismini ashkarilashni xalimighan bir Uyghur qiz, da'irilerning pasport béjirishni toxtitishining yéqinda yüz bergen hujum weqeliri bilenmu munasiwiti bolushi mumkin dep qaraydighanliqini bayan qildi.

Xitayning pasport qanuni boyiche, xitayning barliq jaylirida, xitay puqraliri peqet ikki parche resim we kimlikini körsitish arqiliqla pasportqa iltimas qilsa bolidu, hetta bir künning ichide pasportini qoligha alalaydu. Emma peqet Uyghurlar bashqa xitay puqraliri behrimen bolup kéliwatqan bu heq-hoquqtin mustesna halda, meyli qandaqla türdiki pasport béjirmisun, 10 türdin artuq ispat körsitishtek shert we qatmu-qat tosalghulargha uchraydu. Shertlerni hazirlash üchün aylarche yol méngish, saqlash bilenmu yenila pasportini qoligha alalishi natayin, shundaqla hej waqti we bezi alahide weqeler yüz bergen chaghlarda bolsa, da'iriler Uyghurlargha pasport ishleshni pütünley toxtitip qoyidu.

Xitay da'irilirining Uyghurlarning chégradin kirish-chiqishini yéqindin buyan téximu qattiq cheklewatqanliqi heqqide uchurlargha ige bolup turuwatqanliqini bildürgen dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependi “Xitay hökümitining bu herikiti özining Uyghurlargha yürgüzüwatqan éghir bésim siyasetliri we jinayetlirining dunyagha pash bolup qélishining aldini élish üchün yürgüzüwatqan siyasiti, emeliyette buning özila xitay hökümitining Uyghurlarni özining puqrasi qatarida körmeydighanliqining, Uyghurlargha élip bériwatqan insan heqliri depsendichilikining bir ispati” dep tenqid qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.