Хитайниң уйғур елини путбол һәрикитиниң тәҗрибә етизиға айландуруши яхши ишму?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-09-02
Share
shwetsiyide-uyghur-osmur-putbol-305.jpg Шветсийидә хәлқара яшлар-өсмүрләр путбол мусабиқисигә қатнашқан уйғур балилар. 2012-Йили июл.
RFA/Shohret Hoshur

Бу йил киргәндин буян уйғур дияридин путболға аит хош хәвәрләр үзүлмәй келип турди, уйғур путбол нотилири, яшлар, өсмүрләр путбол командилири хитай ичи-сиртидики путбол мусабиқилиридә изчил чемпийонлуқни қолдин бәрмәй рәқиблиригә һәйвисини көрсәтти. Хитай һөкүмитиму уйғурларниң путбол һәрикитидә туғма таланти барлиқиға қайил болмай туралмиди. Путбол һәрикитини күч билән тәрәққий қилдурушни нишан қилған хитай һөкүмити уйғур елини җуңго путболчилиқиниң тәҗрибә райониға айландурушни оттуриға қойди. Бу уйғур диярида путбол һәрикитиниң баһари кәлгәнликидин бешарәт берәмду? хитайдики даңлиқ путбол командилириниң "вәтвәрикини чиқиривәткән" уйғур путбол чолпанлири чоң болғанда йәнила өчүп қаларму? һазир чәтәлләрдә яшаватқан бир қисим уйғур путболчилар, уйғур путбол һәрикитиниң кәлгүсигә йәнила гуманлар ичидә бақмақта.

Уйғурларда путбол һәрикити интайин күчлүк аммивилиққа игә һәрикәт болсиму вә шундақла талантлиқ путболчилар үзүлмәй йетилип келиватқан болсиму, әмма системилиқ мәшиқ-тәрбийә вә кәспий кулубниң йоқ болуши, талантини җари қилдуридиған мәйданниң кәмчиллики, миллий кәмситишкә учраш дегәндәк көп хил мурәккәп сәвәбләрдин уйғур балилириниң путбол сәвийиси мәлум бир йүксәкликкә йетипла, йәнә кәйнигә янидиған яки орнида тохтап қалидиған әһвал тәкрарлинип кәлгән иди. Әмма йеқинқи йиллардин башлап уйғур путболчилиқида мол һосул көрүлди.

Уйғур путболчилиқини тилға алғинимизда, яш-өсмүрләр путболчилиқини тилға алмай болмайду, уйғур яш өсмүрлири 2012-йили үмид лоңқиси хәлқара яш-өсмүрләр путбол бирләшмә мусабиқисиниң чемпийони, мәмликәтлик мәктәпләр путболчилиқи чемпийонлуқ лоңқиси һәл қилғуч мусабиқиси башланғуч мәктәп гурупписиниң чемпийони, готборг лоңқиси яш-өсмүрләр чемпийонлуқ талишиш мусабиқисиниң 16 күчлүк командиси, 2013-йили, юқириқи икки түрлүк мусабиқиниң давамлиқ чемпийони, 2014-йили 5-айда, шиветсийәниң дуняға даңдар свәнска кулларгәр фабрикән ширкити һәссидарлиқидики скф яш-өсмүрләр путбол тәклип мусабиқисиниң чемпийони болуп, шиветсийә готборг шәһиридә өткүзүлгән, "кичик дуня лоңқиси" дәп нам берилгән готборг лоңқиси яш-өсмүрләр ченпийонлуқ талишиш мусабиқисигә қатнишиш салаһийитигә йәнә бир қетим еришти. 2014-Йили 7-айда, үчинчи қетим үмид лоңқиси вә мәмликәтлик мәктәпләр путболчилиқи чемпийонлуқ лоңқиси һәл қилғуч мусабиқиси башланғуч мәктәп гурупписиниң чемпийонлуқини қолға кәлтүрүрди.

Бу йил киргәндин буянқи уйғур яш путбол нотилириниң қошқан зәпәрлирини бир әсләп өтәйли:

Бу йил 2-айниң 14-күни мәмликәтлик "ким путбол шаһи" путбол мусабиқисидә, қәшқәр "оғул бала" командисидики әзимәтләр башланғуч мәктәп гурупписи бойичә һәл қилғуч мусабиқидә гуаңдуң командисини иккигә қарши сәккиз нәтиҗә билән йеңип чемпийон болди. 5-Айниң 16-күни шинҗаң путболчилар җәмийити командиси (15 яшлиқлар) гуаңши җуаңзу аптоном райониниң вуҗу шәһиридә өткүзүлгән 2015-йиллиқ мәмликәтлик яшлар, өсмүрләр путбол бирләшмә мусабиқисиниң районлар ара таллаш мусабиқисидә, гуаңҗу хеңда кулубиниң өсмүрләр командисини нөлгә қарши бир нәтиҗә билән йеңип, чемпийонлуқни қолға кәлтүрди.

Мәлум болушичә, бу йиллиқ хитай мәмликәтлик яш-өсмүрләр путбол мусабиқисиниң ахирқи һәл қилғуч мусабиқиси 14-авғуст бейҗиңда ахирлашқан.

Мусабиқә җәрянида үрүмчи толуқсиз оттура мәктәп командиси хитайда әң күчлүк дәп қаралған бейҗиң вә лявниң командилирини арқа-арқидин йәңгән. Ахирқи һәл қилғуч мусабиқидә 0 гә қарши 1 нәтиҗә билән хенән командисини йеңип, толуқсиз оттура мәктәп командилири бойичә чемпийон болған.

Үрүмчи башланғуч мәктәп командиси пүтүн мусабиқә җәрянида җәмий 53 топ киргүзгән. Улар 0 гә қарши 15 топ билән чаңҗу командисини, 0 гә қарши 9 топ билән чаңша командисини, 0 гә қарши 10 топ билән шеняң командисини, 0 гә қарши 7 топ билән шенҗен командисини йәңгән. Ахирқи һәл қилғуч мусабиқидә 0 гә қарши 10 топ билән чаңша командисини йеңип чемпийонлуққа еришкән.

Хитайда мәмликәт бойичә өткүзүлидиған яш-өсмүрләрниң путбол мусабиқиси бу йил 4-йилиға қәдәм қойған болуп, уйғур балилирини асас қилған "шинҗаң командиси" хитайдики башланғуч мәктәп командилири бойичә уда 4 йил чемпийон болған. Йеқинда йәнә һөрунгер "чуйүән лоңқиси" 2015-йиллиқ мәмликәтлик яшлар, өсмүрләр путбол тәклип мусабиқисигә қатнашқан қумул вилайитиниң путбол командисидики әзимәтләр зәпәр қочуп қайтип кәлди. Бу мусабиқә 15-авғусттин 24-авғустқичә ички моңғулниң һөрунгер наһийисидә өткүзүлгән болуп, хитайниң һәрқайси җайлиридин 54 команда мусабиқигә қатнашқан. Қумул вилайитиниң яшлар, өсмүрләр путбол командиси шинҗаңға вәкил болуп 11 яшлиқлар айримиси бойичә 16 мәйдан мусабиқигә қатнишип, 14 мәйдан утуп, икки мәйдан тәңлишип, ахирида нуқта топ тепиш арқилиқ икки номур пәрқ билән 2-ликкә еришип, уйғурларға шан-шәрәп кәлтүрди.

Юқириқи нәтиҗиләр билән уйғур яш өсмүрлири "җуңго путбол ислаһати-тәрәққияти омумий лайиһиси" дики путбол һәрикитини тәрәққий қилдурушта балилардин башлап тутуш, асасий қатламдин башлап тутуш вә путбол һәрикитини аммиға йүзләндүрүшниң нишани болуп қалди.Уйғур елидин тарқитилған тәнтәрбийә-маарип хәвәрлиригә қариғанда, хитай даирилири уйғур елида мәктәп путболини тәрәққий қилдурушта мусабиқини көпәйтиш вә мунтизимлаштуруш, башланғуч, оттура мәктәпләрдә путбол дәрсликини асаслиқ дәрсликләр қатариға киргүзүш, путбол кәспий тернерлирини тәрбийиләшни күчәйтиш қатарлиқларни қарар қилған вә мәхсус мәбләғ аҗратқан. Мунасивәтлик пиланда көрситилишичә, даириләр башланғуч мәктәп, толуқсиз оттура мәктәп, толуқ оттура вә алий мәктәпләрниң төт дәриҗилик путбол бирләшмә мусабиқиси механизмини тәдриҗий шәкилләндүридикән. Маарип тармақлири көп хил тәдбир қоллинип, мәктәпләрниң путбол мәйдани шараитини тәдриҗий яхшилайдикән, путбол ихтисаслиқлирини йетиштүрүш йоллири ечилип, мунәввәр путбол запас ихтисаслиқлири арқа ‏-арқидин тәрбийиләп чиқилидикән.

Көзәткүчиләр, уйғур балилириниң путбол саһәсидики йошурун күчи ахирқи һесабта хитай путбол мәстанилирини илгири етирап қилишни халимайдиған бир реаллиқни етирап қилишқа мәҗбур қилди, дәп қаримақта. Чүнки, хитайдики нурғун кәсип әһли: "җуңго путболчилиқиниң үмиди шинҗаңда болуши мумкин" дейишти. Шуңа, улар яшлар, өсмүрләр путболчилиқиға шараит һазирлап, яхши майсиларни қурутуп қоймаслиқни мураҗиәт қилди. Мәлумки хитайдики көплигән тор кезәрлири иҗтимаий таратқуларға мундақ баһа язған: "җуңго путболчилиқиниң кәлгүси шинҗаңға бағлиқ!"

Путбол кәспидин айрилип йеқинда явропаға келип яшаватқан исмини ашкарилашни халимиған бир даңлиқ уйғур путболчи, зияритимизни қобул қилип, өзиниң уйғур путболчилиқиниң кәлгүси тәрәққиятиға болған көз қараш вә арзулирини оттуриға қоюп мундақ деди: "вәтәндин йирақ болсамму, йәнила путболға алақидар хәвәрләр кәсипдашлирим арқилиқ келип туриду, бизниң балиларниң чемпийонлуқни қолдин бәрмәй, униң үстигә путболни худди тик-так топ ойниғандәкла ойнап юқири нәтиҗиләрни қолға кәлтүргәнлики мени қәвәтла хош қиливәтти. Уйғурларда путбол қизғинлиқи пүтүн мәмликәт бойичә үстүн десәк артуқ болмайду. Буни һечнәрсә тосуп қалалмайду. Өзүмни елип ейтсам, кичикимдин тартип топ тәптим, башланғуч, оттура, алий мәктәпләргичә топ тәптим, нурғун мусабиқә ойнаптуқ, у чағдики гүзәл вә һаяҗанлиқ туйғум вә әслимилиримни һазир әслисәмму һаяҗанлинимән, шу чағлардиму командидики балилар һәвәскарлар арисида әң һөрмити чоң балилар иди. Путбол һаятимизниң бир қисми болди дейишкиму болиду, әмма пәқәт шу һаяҗан, қизиқиш үчүнла ойнидуқ, ахири чиқмиди, кәспини давамлаштуралмидуқ. Техиму көп путбол майсилириниң йетишип чиқидиғанлиқиға ишинимән, әмма уларниңму кәлгүсини көрәлмәй, бир мәзгилдин кейин ишәнчини йоқитип қоюшидин әнсирәймән. Буниң үчүн һөкүмәт, тәнтәрбийә комитетлири мәхсус орган тәшкил қилип путболни кәсипләштүрүшкә мунасивәтлик сиясәт вә қуруқ гәп әмәс, әмәлий тәдбирләрни бәлгиләп чиқип, путбол һәрикитигә мәбләғ селишқа күчиши керәк. Кулублар барғансери мукәммәллишип маңса, сахтилиқтин хали туруп системилиқ һәм адил башқурулса, әлвәттә уйғур путболчилиқи чоқум кәлгүсидә техиму яхши нәтиҗиләргә еришиду."

У йәнә, хитайниң путбол һәрикитиниму сиясийлаштурушиниң тоғра әмәсликини тәкитлиди вә бәрибир путболдәк бир сап қизғинлиқ вә талант тәләп қилидиған бу кәспиниң сиясәттинму ғалип келидиғанлиқиға ишинидиғанлиқини ейтти. У : "әмәлийәттә миниң қаришимда, бизниң путболчилиримиз мусабиқигә чиқиш пурсәтлиридин қалған болсиму, йәнила яш нотиларни тәрбийиләшкә күч чиқиришни халайду, мәнму шундақ."

Уйғур путбол һәрикитини раваҗландуруш ишлириға өзиниңму вә башқа сабиқ топчиларниңму охшаш күч чиқиришқа тәйяр икәнликини, даириләрниң йәнә йеңи әвладларни йетиштүрүштә сабиқ тәҗрибилик топчиларни тәклип қилиши, уларниңму ролини җари қилдуруши керәклики һәққидә тәклип бәрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт