Korladiki saqchi xadimi: korlida jilbap we yaghliq cheklinidu

Muxbirimiz méhriban
2016-05-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Korla neshpüt chéchiki ahaliler komitétining imza we tamghisi bérilgen "Gheyriy yosunda yaghliq we sharpa artqan" ayallarni tekshürüp özgertish uqturushi. 2016-Yili 19-may.
Korla neshpüt chéchiki ahaliler komitétining imza we tamghisi bérilgen "Gheyriy yosunda yaghliq we sharpa artqan" ayallarni tekshürüp özgertish uqturushi. 2016-Yili 19-may.
Social Media

Ötken hepte ijtima'iy alaqe wasitiliride, korla neshpüt chéchiki ahaliler komitétining imza we tamghisi bilen bérilgen jilbap sheklidiki kiyimler kiygen we shekli özgergen yaghliq chekken ayallarni tekshürüp özgertish uqturushi tarqaldi.

Bu uqturush küchlük munazire qozghighan bolup, bu, islami kiyinishni we kiyinish erkinlikini chekleshke urunush dep qaraldi. Radi'omiz bügün korlidin igiligen ehwallardin qarighanda, birnechche yildin buyan korla shehiride élip bérilghan musulman ayallirining kiyinishige qoyulghan cheklimiler kücheygechke, nöwette korla shehiridiki kochilarda jilbap kiygen, yaghliq artqan ayallar uchrimaydighan weziyet shekillen'gen. Bu heqte toxtalghan saqchi xadimi bashqa yurtlardin mezkur sheherge kelgen sayahetchilergimu bundaq telep qoyulidighanliqini bildürüp: "Korlada jilbap we yaghliq cheklinidu" dégen jawabni berdi.

2016-Yili 5-ayning 19-küni korlada chiqirilghanliqi qeyt qilin'ghan mezkur uqturushta ayallarni agahlandurup mundaq bayanlar bérilgen:"Yuqirining orunlashturushi bilen korla shehiri boyiche omumyüzlük halda shekli özgergen yaghliq chekken (yaghliq astigha kichik qisquch ilghanlar, yaghliq ichige posma kiygenler), jilbab sheklidiki kiyim kiygenler, Uyghurlarning en'eniwi kiyim kiyish aditige mas kelmigen halda kiyin'gen xanim -qizlar, ayallargha nisbeten tutup özgertish xizmiti bashlandi. Eger yuqiriqidek ehwallar bilen munasiwetlik charlash xadimlargha tutulup qalsingiz, barliq aqiwetke mes'ul bolisiz. Bu qétimqi xizmetning aqiwiti éghir bolup, tutuwélin'ghan ahalilerge jerimane qoyush, kimlikige chékit qoyup nuqtiliq bashqurush obyékti qilish, özgertish pa'aliyitige qatnashturush qatarliq jaza tedbirliri qollinilidu."

Mezkur uqturush ijtima'iy alaqe torliridin ündidar, féysboklarda tarqalghandin kéyin, küchlük naraziliq we bes -munazire qozghighan. Féysbok toridiki inkaslarda bu uqturush "Tehdit tüsini alghan " dep teriplinip, musulman döletliri we démokratik dölet kishilik hoquq teshkilatlirining da'irilerning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan bu xil chékidin ashqan diniy étiqad cheklimilirini körüshi, diqqet qilishi, süküt qilmasliqi we eyiblishi lazimliqi tekitlinip, xitay bilen bolghan diplomatik munasiwetlerde otturigha qoyush telep qilindi.

Türkiyediki istiqlal radi'osida mezkur uqturush eyiblinip, "Bu uqturushta islami kiyim -kécheklerge ochuq -ashkara jeng élan qilinip, tehdit sélin'ghan. Islami yosunda kiyinish Uyghurlarning en'eniwi kiyim kiyish aditige xilap kiyinish dégen ibariler ishlitilip, islami qimmet qarishi we Uyghur en'enilirini burmilighan " dep tenqidlendi.

Biz mezkur uqturush we korladiki islami yosundiki kiyinishke qaritilghan cheklimiler heqqide téximu tepsiliy melumatqa érishish üchün korladiki mezkur uqturushta körsitilgen neshpüt chéchiki ahaliler komitéti bilen alaqilishishke tirishqan bolsaqmu biraq imkan bolmidi. Emma korladiki bir qisim ahaliler, méhmanxanilar we saqchixana xadimlirigha téléfon qilduq.

Téléfonimizni alghan bir qisim Uyghurlar korlada hazir hökümet élip bériwatqan "Zaman'gha layiq medeniyetlik kiyinish " teshebbusi seweblik, ayallar uzun könglek kiyip, yaghliq artidighan ehwalning asasen qalmighanliqini bildürüp, bundaq sezgür témilar heqqide jawab bérishni ret qildi.

Korla sheher merkizidiki jinyi méhmanxanisining xitay millitidin bolghan xizmetchi xadimi bolsa, musulman ayallirigha qaritilghan bu xil cheklimilerdin özining xewiri yoqluqini bildürüp, mezkur méhmanxana turushluq rayonni bashqurushqa mes'ul saqchi we korladiki birqanche saqchixanilarning téléfon nomurini éytip bérip, islami yosunda kiyinish, yaghliq artish mesilisige da'ir ehwallarni ulardin sorishimizni bildürdi.

Mezkur rayon'gha mes'ul saqchi xadimigha qilghan téléfonimiz jawabsiz qalghan bolsimu, emma korla saybagh saqchixanisining kéchilik nöwetchi xadimi téléfonimizni élip, korlada musulman ayallirining ziyade uzun könglek we jilbap kiyishi, béshigha posma kiyip uning sirtidin yaghliq artishi cheklinidighanliqini we nöwette bu xil islami yosunda kiyinish aditining korlada pütünley tügigenliki qatarliq ehwallarni bildürdi.

Mezkur nöwetchi saqchi bilen élip bérilghan söhbitimiz töwendikidek dawamlashti.

Muxbir:men korla saybagh saqchixanisi bilen sözlishiwatimen shundaqqu.
Saqchi: shundaq bu korla saybagh saqchixanisi.
Muxbir: men silerning korla shehiride kochida yaghliq chekken xanim-qizlar uchrisa qandaq tedbir qollinidighanliqini bilip baqay dégen idim.
Saqchi: siz bizning saybagh rayonining ahalisimu?
Muxbir: yaq, men u yerning puqrasi emes, emma men bir uqturush kördüm, silerning u yerde béshigha yaghliq chigken ayallar kochida uchrap qalsa tekshürülidiken, men mushu ehwalni biley dégen idim.
Saqchi: béshingizgha yaghliq artmisingiz bolamdu?
Muxbir: némishqa? bundaq zörüriyet barmu? sewebini bilsem bolamdu?
Saqchi: sizning nedilikingizni bilsem bolamdu?
Muxbir: men chet'elde, amérikidin téléfon qiliwatimen. Men bu uqturushni tordin kördüm, uqturushta shekli özgergen yaghliq chekken ayallarning kochida yürüshi cheklinidu déyiliptu. Shunga ehwalni silerdin bilen dégen.
Saqchi: ehwal mundaq, eger jilbap kiymigen bolsa we yaghliqni normal chekken bolsa bolidu.
Muxbir: jilbap kiymey yaghliq chekkenlermu cheklinemdu?
Saqchi: démekchi bolghinim, jilbap tüsini alghan (yeni islami tüstiki shekilde) yaghliq artqanlar birdek cheklinidu.
Muxbir: emma Uyghurche yézilghan bu uqturushta chong yaghliq chekkenler, uzun könglek kiygenler we uzun sharpilarni boynigha yögüwalghanlarmu tekshürülüsh obyékti qilinidu déyiliptu. Bu uqturush 5-ayning 19-küni tarqitilghan iken.
Saqchi: buningda belgilime bar. Démekchi bolghinim, yaghliqlar diniy tüs almighan bolushi kérek. Eger siz chet'elde bolsingiz, weten'ge qaytmaqchi bolsingiz, elwette könglek kiysingiz bolidu, yaghliq chigsingizmu bolidu. Emma sizning kiyinishingizde melum tüs ipadilenmesliki kérek. Yeni qap-qara renglik uzun könglek we qara yaghliq artmasliqingiz kérek.
Muxbir:démekchi bolghiningiz qara yaghliq we uzun qara könglek kiymeslik shundaqmu?
Saqchi: shundaq.

Mezkur saqchi yene nöwette korla shehiride islami yosunda kiyinish aditining pütünley tügigenlikini bildürdi.

Muxbir: hazir korla kochilirida Uyghurlardin jilbap kiygenler barmu?
Saqchi: yoq.
Muxbir: tunggan musulmanlirigha siler qandaq tedbir qollandinglar? tunggan ayallirimu adette béshigha tungganche léchek kiyetti, hazir bundaq ehwallar barmu?
Saqchi: yoq, yoq, hazir korlada bundaq kiyinish ehwalliri pütünley tügidi, shunga sirttin kelgenlergimu ashu telepni qoyuwatimiz.
Muxbir: démek mushu xil kiyin'genler yeni diniy tüste kiyin'genlerge jerimane qoyulidu yaki chare körülidu, shundaqmu?
Saqchi: buni men taza éniq bilmeydikenmen.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan mezkur saqchi xadimi korlada islami yosunda kiyinidighan ehwalning cheklen'genlikini bildürgen bolsimu, emma islami yosunda kiyin'genlerge qandaq jaza bérilidighanliqi heqqidiki so'allirimizgha jawab bérishtin bash tartip, téléfonni qoyuwetti.

Emma, radi'omiz we bashqa xelq'ara taratqular igiligen ehwallardin, birqanche yildin buyan Uyghur aptonom rayon da'iriliri teripidin yolgha qoyulghan islam diniy eqidisi boyiche kiyinishni qattiq cheklesh belgilimiliri we jazalarning ijra qiliniwatqanliqi melum. Mesilen kuchar shehiride 2014-yili yolgha qoyulghan "Diniy radikalliqqa zerbe bérish" namidiki bir yilgha sozulghan tutqun qilish, basturush herikitide, saqal qoyghan erlerning, jilbap kiygen, yaghliq artqan hetta uzun könglek kiygen ayallarning tutqun qilinish obyéktigha aylan'ghanliqi melum. Eyni chaghda igiligen ehwallardin erlerning saqalliri mejburiy chüshürülüp,, ayallarning béshidiki yaghliqliri éliwétilgenliki, öginish korslirigha ewetilgenliki, kiyinishini özgertishni xalimighanlarning bolsa "Diniy radikalliq idiyisi küchlük" dégendek qalpaqlar keydürülüp, sotning hökümi bilen 3 yildin 7 yilghiche muddetlik qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi qatarliq ehwallar ashkarilan'ghan idi.

Toluq bet