Uyghur élida hasharning yéngi shekli-nöwetchilikte turush dawamlashmaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2017-02-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ata balining xelq meydanigha tiklen'gen, qurban tulumning maw zédong bilen körüshken heykili aldida olturghan körünüshi. 2015-Yili 16-aprél, xoten.
Uyghur ata balining xelq meydanigha tiklen'gen, qurban tulumning maw zédong bilen körüshken heykili aldida olturghan körünüshi. 2015-Yili 16-aprél, xoten.
AFP

Xitay hökümet da'irilirining Uyghurlargha yürgüzgen qattiq qol siyasetliri arqisida Uyghur déhqanliri yilda bir aydin ikki ayghiche mejburiy bikargha ishleshtek hashardin qutulalmay kelgen idi. Xitay da'iriliri gerche bu yil 4-féwralda yéngi siyaset chiqirip Uyghur diyarida déhqanlarni her qandaq shekildiki heqsiz emgekke sélishni bikar qilghanliqini jakarlighan bolsimu, éniqlashlirimizdin, buning rayonda hasharning pütünley bikar qilin'ghanliqidin dérek bermeydighanliqi, her xil namlarda heqsiz emgekke sélishning oxshimighan shekilde dawamlishidighanliqi delillen'gen idi.

Yéqinda yene bu heqtiki igileshlirimizdin, muqimliq bahaniside déhqanlarni oxshashla mejburiy we heqsiz ishlitidighan "Kéchilik nöwetchilikte turush" tin ibaret hasharning yéngi bir sheklining ijra qiliniwatqanliqi, boysunmighanlardin hetta jerimane élinidighanliqi ashkarilandi.

Uyghur élidin igiligen uchurlar we Uyghur déhqanlarning inkasliridin melum bolushiche, Uyghur élide, bolupmu Uyghur diyarining jenubida hashar omumyüzlük mewjut, bezi jaylarda déhqanlarning yilliq hashargha ishlesh jughlanmisi 150 kün'ge yitidu, barmighanlar jerimane töleydu, hetta türlük jazalargha uchraydu, yérini tartiwalidighan, su bermeydighan ehwallarningmu mewjut ikenliki, hetta töwen turmush puli, türlük yardem mebleghliridinmu quruq qalidighanliqi ashkarilinip keldi.

Ériq östenglerni chépish, yol yasash we bashqa tügimes hashar emgekliri asasiy qatlamlarda da'irilerning déhqanlarni bikargha ishlitishi arqiliq tamamlinip kéliwatqan bolsimu, emeliyette bu xil emgeklerning köp qismigha qarita yuqirining tür mebleghliri bar ikenlikimu melum.

Halbuki, hashar déhqanlarning béyishigha, ishlep pul tépishigha tosalghu bolidighan amil süpitide ismi özgersimu, özi yoqalmay, hemme kishi emgikidin iqtisadiy qimmet yaritishi qanunluq bir dewrde turupmu, Uyghur déhqanlar pulsiz ishleshke mejbur bolup keldi.

Undaqta bu ayning béshi, xitay da'irilirining Uyghur élide her qandaq shekildiki mejburiy we heqsiz ishlitishni bikar qilishi bilen, adette her yili hashar eng éghir ijra qilinidighan nöwettikidek etiyazliq térilghu bashlinish aldida, déhqanlar hashardin rasla qutuldimu? epsuski yaq. Bu heqte hashar eng éghir dawam qilip kelgen jaylardin igiligen uchurlirimizdin déhqanlarning gerche bulturqi we uning awwalqi yilliridikidek éghir hashar emgikige tutulmighan bolsimu, muqimliq bahaniside yenila oxshimighan namlar astida oxshash mejburiy emgekke séliniwatqanliqi melum boldi.

Xotenning lop nahiyesidiki melum namrat kenttin ziyaritimizni qobul qilghan bir déhqan, gerche bu ay opche emgekke sélinmighan bolsimu, emma bir qanche kün burun, kent da'iriliri, déhqanlarning her düshenbe etigende bayraq chiqirishqa qatnishish, kent orunlashturghan kéchilik nöwetchilikte turushqa képillik bérish üchün mexsus jedwellerge qol qoydurup, hetta barmaq izlirini alghan. Da'irilerning bundaq orunlashturushigha qatnishalmighan déhqanlar her qétimda yüz som jerimane töleydiken.

Oxshash yézidiki bir kent kadiri, gerche hashar tügigenliki heqqide siyaset chüshken bolsimu, déhqanlarni bundaq bayraq chiqirish we nöwetchilikke sélishni muqimliqning telipi dep chüshendürdi.

Ehwaldin xewerdar kishilerning bergen melumatlirigha qarighanda, Uyghur élidiki hemme kentte hazir5 din 7-giche saqchi bar,10 ghiche yardemchi saqchilar bar, mushu boyiche hésablighanda az dégendimu bir yézida 100din artuq saqchi küchi bar déyishke bolidiken. Lékin, saqchi küchi köpeytilgen bilen asasiy qatlam kadirlirining yelkisidiki közetchilik hasharsining déhqanlarghimu oxshash yüklen'genliki melum. Bu xil muqimliq üchün déhqanlarni pulsiz mejburiy közetchilikke sélishning bashqa jaylardimu yürgüzülgen-yürgüzülmigenlikini éniqlash üchün, qaraqash we qeshqer peyziwatlargha téléfon qilghinimizda bu jaylardimu bu shekli özgergen muqimliq hashasining oxshash ijra qiliniwatqanliqi delillendi.

Awamning turmushining yaxshilinishigha, bext tuyghusining yuqiri kötürülüshke tosalghu boluwatqan amillar xélila köp, bu xil wasitiler déhqanlarning erkinlikini chekleydighan, béyishini chekleydighan wasite boluwatqan bolsa, asasiy qatlamdiki her derijilik da'irilerning nöwetchilik, hashar, bayraq chiqirish, siyasiy öginish dégenlerni bahane qilip, xelqni qanunsiz, xalighanche qaqti-soqti qiliwatqanliqi melum.

Uyghur aptonom rayoni partkom sékrétarliqigha yötkep kélin'gen chén chu'en'go ötken yili hoquq tapshuruwélipla muqimliqni qoghdash üchün qattiq zerbe bérishni tekitligen idi. U yene yéqinda 13-besh yilliq pilan yilini "Ijtima'iy muqimliq we ebediy eminlik asasini puxtilashtiki muhim bir yil" dep jakarlighan we merkezning shinjang xizmet yighinining orunlashturushini emeliyleshtürüsh we bashqa bir qatar wezipiler qatarida "Ijtima'iy muqimliq we ebediy eminlik bash nishanini omumiy programma, yadroluq wezipe qilish" kéreklikini tekitligen. Uyghur aptonom rayon re'isi shöhret zakirmu 9-yanwar künidiki yighinda qilghan sözide bir qatar xizmet netijiliri we qilishqa tégishlik ishlar qatarida muqimliqni qoghdashni hemde chégra bixeterlikini kücheytishni tekitligen idi.

Melum bolghandek, gerche her jaylarda nöwetchilikte turush muqimliqning éhtiyaji bolsimu, lékin nöwette herqaysi kent, ahale komitétlarghiche saqchi, yardemchi saqchilar seplep bérilgen. Undin bashqa, dölet we xelqining puligha béqiliwatqan xelq eskerlirimu az emes turuqluq, ahalilerning nechche ondin nöwetchilikte turushi bihude bolupla qalmastin, belki xelq ammisining béyishigha, özige tayinip ish qilishigha tosalghu bolmaqta, bolupmu sirtqa chiqip ishlesh, tijaret qilish qatarliq ishliri tosalghugha uchurmaqta. Bu heqte mulahize yürgüzgen gérmaniyediki Uyghur közetküchilerdin perhat muhemmidi xitay hökümitining Uyghur déhqanlirining küchidin heqsiz paydilinip, iqtisadiy menpe'et yaritishtin bekrek, muqimliqning éhtiyaji bilen Uyghurlarni her türlük hashargha teshkillep, yighip bashqurush, ularning erkin pa'aliyet qilishini cheklesh arqiliq kontrol qilishni, ularni teqib qilishni ishqa ashurush meqsitide qollinip kelgenlikini we hasharning mewjut shekillirining beribir bashqa shekillerde dawamliq ijra qilinishi mumkinlikini otturigha qoyghan idi.

Toluq bet