Хитай һөкүмити “террорлуққа қарши туруш” үчүн уйғур елида йеңи биңтүән шәһәрлирини қурмақчи

Мухбиримиз ирадә
2014.08.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Bingtuan-Xitayliri-we-Barin-Inqilapchiliri-tutqunda-305.jpg Сүрәттә, барин инқилабчилирини тутуш вә қирғин қилишқа қатнашқан биңтуән хитай қораллиқ "деһқан" лиридин бир көрүнүш.
File Photo


Һөрмәтлик радио аңлиғучилар,хитай һөкүмити 28 - июл йәкәндики вәқәни “террорлуққа қарши күрәш қилиш” нами астида қаттиқ бастурғандин кейин, уйғур елидики бихәтәрлик тәдбирлирини қатму - қат чиңитип, мисли көрүлүп бақмиған түзүмләрни йолға қоймақта.

Техи алдинқи күнила хитай даирилири ашкарилиған учурларда хитай һөкүмитиниң йәкәнниң елишқу, хаңди қатарлиқ йезилиридики тоқунушни бастуруш вә вәқәгә алақидар аталмиш “террорчи” ларни қоғлап тутуш үчүн учқучисиз айропилан ишләткәнлики ашкариланған иди. Бүгүн, хитай һөкүмитиниң авази һесаблинидиған ахбарат органлири йәнә, уйғур елидики террорлуққа қарши үнүмлүк күрәш қилиш үчүн уйғур елида бир қанчә шәһәр қуруп чиқидиғанлиқини елан қилди. Бу йеңи шәһәрләр уйғур елиға орунлаштурулған шинҗаң ишләпчиқириш - қурулуш армийиси тәрипидин қурулидиған болуп, биңтуәнниң муавин сиясий комиссари шү вейхуа бу һәқтики сөзидә йеңи қурулидиған шәһәрләрниң “җәмийәт аманлиқини сақлашта вә тәрәққиятни илгири сүрүштә муһим рол ойнайдиғанлиқи”ни билдүргән.

Хитайниң йәр шари вақти гезити бу һәқтики хәвиридә, шәһәрлишишниң намратлиқ, ишсизлиқ мәсилисини һәл қилишниң асаслиқ чариси икәнлики, иш пурсити яритиш вә маарип арқилиқ уйғур елидики террорлуқ тәһдитиниң алдини алғили болидиғанлиқини баян қилған. Улар хәвиридә йәнә, ваң дахав исимлик язғучиниң сөзини нәқил кәлтүрүп туруп, бу йеңи шәһәрләрниң “йеңи заманивий” мәдәнийәтни тәшвиқ қилиш роли ойнайдиғанлиқини билдүргән. Бирақ, чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләр болса, хитай һөкүмити дәватқан ишсизлиқ вә намратлиқ мәсилисиниң уйғур елида йүз бериватқан мәсилиниң пәқәт кичик бир қисми икәнликини, уйғурларниң мәсилисниң шәһәрләштүрүш билән һәл болидиған мәсилә әмәсликини билдүрмәктә. Америка уйғур бирләшмиси рәиси алим сейитоф әпәнди хитай һөкүмитиниң мәқситиниң шәһәрләштүрүш вә уйғур нопусини тарқақлаштуруш арқилиқ ассимилиятсийини тезлаштуруш икәнликини билдүрди.

Хитай һөкүмитиниң биңтүән арқилиқ шәһәр қуридиғанлиқ хәвири бүгүн хәлқара мәтбуатлардиму йәр алди. Әнгилийидә чиқидиған телеграф гезити бу һәқтики хәвиридә, хитай һөкүмити гәрчә бу шәһәрләр һәққидә тәпсилий учурларни бәрмигән болсиму, әмма уларниң бириниң хотәнгә йеқин қурулидиғанлиқи һәққидә хәвәр қилиниватқанлиқини баян қилған. Улар хәвиридә, австралийидики латроб университетиниң оқутқучиси җәймис лейболдниң мулаһизисини нәқил кәлтүргән. Җәймис лейболд мулаһизисидә мәзкур пиланниң 2012 - йили шинҗаң уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт тәрипидин елан қилинған 20 йиллиқ шәһәрләштүрүш пиланиниң бир қисми болуши мумкинликини ейтқан. Униң сөзидин қариғанда, юқиридики 20 йиллиқ шәһәрләштүрүш пиланида хитай һөкүмити 2030 - йилиғичә уйғур елидики нопусниң 68 пирсәнтини шәһәрләштүрүп болуш, қәшқәр, корла, қарамай, қумул, ақсу вә ғулҗа шәһәрлирини ғоллуқ таянч шәһәрлири қилип қуруп чиқиш вә нопуси 500 миңдин ашидиған йеңи шәһәрләрни қуруп чиқиш бикитилгән икән. Доктор җәймис лейболд мулаһизә қилип, ши җинпиң һөкүмитиниң һазир уйғур елида муқимлиқни сақлаш үчүн биңтүәнни күчәйтиш йолини таллиғанлиқини билдүргән.

Хитай һөкүмити 2009 - йили 5 - июл үрүмчи вәқәси йүз бәргәндин кейин, бундақ вәқәләрниң алдини елиш тәдбирлири сүпитидә һалқима тәрәққият сияситини көтүрүп чиқип, уйғур елини 19 өлкигә бөлүп бәргән иди. Шинҗаң хизмити йиғинидин кейин уйғур елиға көрүнүштә нурғун мәбләғ слеинған вә 19 өлкиниң нурғун карханилири уйғур елиға киргән болсиму, улар мәсилини һәл қилишта түгүл, уйғурлар билән хитайлар арисидики иқтисадий вә иҗтимаий һаңни техиму чоңқурлаштуруп, вәзийәтни илгириләп өткүрләштүргән. Алим сейитоф әпәнди болса, хитай һөкүмитиниң юқириқидәк тәдбирләр арқилиқ хитай һөкүмитиниң ассимилиятсийини тезлитиштин башқа нийитиниң йоқлуқини, буниң һәргизму уйғурларниң иқтисадини яхшилашни, ишсизлиқни һәл қилишни мәқсәт қилмайдиғанлиқини билдүрди. У йәнә, хитай һөкүмитиниң һазирғичә вәқәләрдин дәрс алмай, кона усулини җаһилларчә давам қилмақчи болушиниң интайин әпсуслинарлиқ әһвал икәнликини билдүрүп, буниң зиддийәтни улғайтиштин башқа ишқа яримайдиғанлиқини әскәртти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.