Xitay hökümiti “Térrorluqqa qarshi turush” üchün Uyghur élida yéngi bingtüen sheherlirini qurmaqchi

Muxbirimiz irade
2014.08.19
Bingtuan-Xitayliri-we-Barin-Inqilapchiliri-tutqunda.jpg Sürette, barin inqilabchilirini tutush we qirghin qilishqa qatnashqan bingtuen xitay qoralliq "déhqan" liridin bir körünüsh.
File Photo


Hörmetlik radi'o anglighuchilar,xitay hökümiti 28 - iyul yekendiki weqeni “Térrorluqqa qarshi küresh qilish” nami astida qattiq basturghandin kéyin, Uyghur élidiki bixeterlik tedbirlirini qatmu - qat chingitip, misli körülüp baqmighan tüzümlerni yolgha qoymaqta.

Téxi aldinqi künila xitay da'iriliri ashkarilighan uchurlarda xitay hökümitining yekenning élishqu, xangdi qatarliq yéziliridiki toqunushni basturush we weqege alaqidar atalmish “Térrorchi” larni qoghlap tutush üchün uchquchisiz ayropilan ishletkenliki ashkarilan'ghan idi. Bügün, xitay hökümitining awazi hésablinidighan axbarat organliri yene, Uyghur élidiki térrorluqqa qarshi ünümlük küresh qilish üchün Uyghur élida bir qanche sheher qurup chiqidighanliqini élan qildi. Bu yéngi sheherler Uyghur éligha orunlashturulghan shinjang ishlepchiqirish - qurulush armiyisi teripidin qurulidighan bolup, bingtu'enning mu'awin siyasiy komissari shü wéyxu'a bu heqtiki sözide yéngi qurulidighan sheherlerning “Jem'iyet amanliqini saqlashta we tereqqiyatni ilgiri sürüshte muhim rol oynaydighanliqi”ni bildürgen.

Xitayning yer shari waqti géziti bu heqtiki xewiride, sheherlishishning namratliq, ishsizliq mesilisini hel qilishning asasliq charisi ikenliki, ish pursiti yaritish we ma'arip arqiliq Uyghur élidiki térrorluq tehditining aldini alghili bolidighanliqini bayan qilghan. Ular xewiride yene, wang daxaw isimlik yazghuchining sözini neqil keltürüp turup, bu yéngi sheherlerning “Yéngi zamaniwiy” medeniyetni teshwiq qilish roli oynaydighanliqini bildürgen. Biraq, chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiler bolsa, xitay hökümiti dewatqan ishsizliq we namratliq mesilisining Uyghur élida yüz bériwatqan mesilining peqet kichik bir qismi ikenlikini, Uyghurlarning mesilisning sheherleshtürüsh bilen hel bolidighan mesile emeslikini bildürmekte. Amérika Uyghur birleshmisi re'isi alim séyitof ependi xitay hökümitining meqsitining sheherleshtürüsh we Uyghur nopusini tarqaqlashturush arqiliq assimiliyatsiyini tézlashturush ikenlikini bildürdi.

Xitay hökümitining bingtüen arqiliq sheher quridighanliq xewiri bügün xelq'ara metbu'atlardimu yer aldi. En'giliyide chiqidighan télégraf géziti bu heqtiki xewiride, xitay hökümiti gerche bu sheherler heqqide tepsiliy uchurlarni bermigen bolsimu, emma ularning birining xoten'ge yéqin qurulidighanliqi heqqide xewer qiliniwatqanliqini bayan qilghan. Ular xewiride, awstraliyidiki latrob uniwérsitétining oqutquchisi jeymis léyboldning mulahizisini neqil keltürgen. Jeymis léybold mulahiziside mezkur pilanning 2012 - yili shinjang Uyghur aptonom rayonluq hökümet teripidin élan qilin'ghan 20 yilliq sheherleshtürüsh pilanining bir qismi bolushi mumkinlikini éytqan. Uning sözidin qarighanda, yuqiridiki 20 yilliq sheherleshtürüsh pilanida xitay hökümiti 2030 - yilighiche Uyghur élidiki nopusning 68 pirsentini sheherleshtürüp bolush, qeshqer, korla, qaramay, qumul, aqsu we ghulja sheherlirini gholluq tayanch sheherliri qilip qurup chiqish we nopusi 500 mingdin ashidighan yéngi sheherlerni qurup chiqish bikitilgen iken. Doktor jeymis léybold mulahize qilip, shi jinping hökümitining hazir Uyghur élida muqimliqni saqlash üchün bingtüenni kücheytish yolini tallighanliqini bildürgen.

Xitay hökümiti 2009 - yili 5 - iyul ürümchi weqesi yüz bergendin kéyin, bundaq weqelerning aldini élish tedbirliri süpitide halqima tereqqiyat siyasitini kötürüp chiqip, Uyghur élini 19 ölkige bölüp bergen idi. Shinjang xizmiti yighinidin kéyin Uyghur éligha körünüshte nurghun meblegh sléin'ghan we 19 ölkining nurghun karxaniliri Uyghur éligha kirgen bolsimu, ular mesilini hel qilishta tügül, Uyghurlar bilen xitaylar arisidiki iqtisadiy we ijtima'iy hangni téximu chongqurlashturup, weziyetni ilgirilep ötkürleshtürgen. Alim séyitof ependi bolsa, xitay hökümitining yuqiriqidek tedbirler arqiliq xitay hökümitining assimiliyatsiyini tézlitishtin bashqa niyitining yoqluqini, buning hergizmu Uyghurlarning iqtisadini yaxshilashni, ishsizliqni hel qilishni meqset qilmaydighanliqini bildürdi. U yene, xitay hökümitining hazirghiche weqelerdin ders almay, kona usulini jahillarche dawam qilmaqchi bolushining intayin epsuslinarliq ehwal ikenlikini bildürüp, buning ziddiyetni ulghaytishtin bashqa ishqa yarimaydighanliqini eskertti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.