Хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғинида хитайға 252 тәклип чүшти

Мухбиримиз адилә
2013.10.26
zhou-yongkang-beijing-yighin-305.jpg Хитай сиясий қанун комитети муавин секретари җу юңкаң бейҗиңдики хәлқ қурултийида. 2008-Йили 8-март.
AFP

 

Хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғинида хитайға 252 тәклип чүшкән.
Б д т кишилик һоқуқ кеңишидә өткүзүлүватқан һәрқайси дөләтләрниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғининиң күн тәртипигә бинаән бу пикир - тәклиләр 25 - өктәбир хитай вәкилләргә тапшуруп берилгән болуп, бу пикир - тәклипләрниң көпинчисидә хитайниң аз санлиқ милләтләр мәсилиси җүмлидин уйғур мәсилиси тилға елинған.
Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, 22 - өктәбир күни кишилик һоқуқ кеңишидә хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқилған иди. Йиғинда 130 дин артуқ дөләтниң вәкиллири бир еғиздин хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә пикир - тәклиплирини берип өткән.
Йиғинниң күн тәртипи бойичә һәрқайси дөләтләр тәрипидин вә мустәқил кишилик һоқуқ органлири тәрипидин кеңәш һәйитигә сунулған доклат кеңәш пүтүкчилири тәрипидин қарап чиқилғандин кейин, шулар асасида ахирқи омумий доклат тәйярлап чиқилиду вә кеңәш һәйитигә тапшуруп берилиду. Шуниң билән биргә хитай һөкүмити вәкиллиригиму чүшкән пикир тәклипләр тапшуруп берилиду.
Бу нөвәт хитай һәққидики доклатлар пүтүкчи қилип бекитилгән полша, серралеон вә сәуди әрәбистан вәкиллири тәрипидин рәтләп чиқилип, бүгүн 25 - өктәбир күни җәнвәдики доклат тапшуруш йиғинида һәйәткә тапшуруп берилди. Серралеон вәкили йетти сетивенс ханим сөзидә, 22 - өктәбирдики йиғинда җәмий 137 дөләтниң пикир баян қилғанлиқини, 16 дөләтниң хитайға алаһидә соал оттуриға қойғанлиқини билдүрди.
Униң ейтишичә, бу пикир - тәклипләр ичидики бәзилири әмәлдин қалдурулуп, бәзилиригә өзгәртиш киргүзүлгәндин кейин ахирида, хитайға җәмий 252 тәклип берилгән. Бу тәклипләргә хитай һөкүмитигә тапшуруп берилгәндин кейин хитай һөкүмити бу тәклипләргә қарап чиқип, алдимиздики 3 - айниң 14 - күни кишилик һоқуқ кеңишидә ечилидиған йиғинғичә бу тәклипләргә җаваб беридикән.
Кеңәш һәйити пүтүкчиләр тәрипидин тәйярланған доклатни тәстиқлап, тапшуруп алғандин кейин хитай һөкүмитиниң җәнвәдики вәкили ву хәйтавға сөз бәрди. Ву сөзидә асасән хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини ақлиди.
У, хитай һөкүмити вә пуқралириниң җуңгочә алаһидиликкә игә бир дөләт түзүми яритип чиққанлиқини, хитайдики 1 милярд 300 милйон пуқраниң һоқуқиниң капаләткә игә қилинғанлиқини, хитайниң кишилик һоқуқниң әзәлдин көрүлүп бақмиған дәриҗидә яхшиланғанлиқини билдүрүп, әмәлийәт шуни испатлидики, хитай таллиған кишилик һоқуқни яхшилаш йоли наһайити тоғра, деди вә келәр қетимлиқ баһалашқичә хитайниң кишилик һоқуқниң барлиқ саһәлиридә наһайити көрүнәрлик нәтиҗиләрни қолға кәлтүрүп, юқири сәвийигә йетидиғанлиқини билдүрди.
Дуня уйғур қурултийиниң иҗраийә рәиси долқун әйса әпәнди 22 - өктәбир күнидики йиғинға өзи биваситә қатнашқан иди.
У, бүгүн бизгә бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмити мәйли өзидики мәсилиләрни қанчилик рәт қилишидин қәтийнәзәр, хитайға бу нөвәт илгирикидинму көп пикир чүшүшиниң өзила вәзийәтни испатлап турмақта, деди.
2009 - Йили өткүзүлгән хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғинида америка, чех җумһурийити, германийә, канада шиветсийә қатарлиқ әлләр уйғур вә тибәтләрниң кишилик һоқуқ әһвалини яхшилаш тоғрулуқ бәзи тәклип пикирләрни бәргән болсиму, хитай һөкүмити бу тәклип пикирләргә һечқандақ җаваб бәрмигән иди.
Әмма, бу нөвәтлик йиғинда хитай һөкүмити вәкили аз санлиқ милләтләр мәсилиси үстидики пикир - тәклиплиригә җаваб бәргәндә мәхсус уйғурлар мәсилисини тилға алған. Улар уйғур елиниң иқтисадий - иҗтимаий әһвалиниң тарихтики әң яхши сәвийидә туруватқанлиқини, әмма “аз сандики шәрқий түркситанчи бөлгүнчи террорчиларниң уйғур елидә бөлгүнчилик билән шуғуллиниватқанлиқи” ни тилға алди.
Долқун әйса әпәнди бу нөвәтлик йиғинда хитай һөкүмитиниң өз еғзи билән хитайниң шәрқий түркистан мәсилисидин ибарәт бир мәсилиниң мәвҗутлуқини етирап қилғанлиқини ейтти вә буни йиғинда қолға кәлгән бир нәтиҗә, дәп көрсәтти.

Хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғинида хитайға 252 тәклип чүшкән. 
Б д т кишилик һоқуқ кеңишидә өткүзүлүватқан һәрқайси дөләтләрниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғининиң күн тәртипигә бинаән бу пикир - тәклиләр 25 - өктәбир хитай вәкилләргә тапшуруп берилгән болуп, бу пикир - тәклипләрниң көпинчисидә хитайниң аз санлиқ милләтләр мәсилиси җүмлидин уйғур мәсилиси тилға елинған. 
Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, 22 - өктәбир күни кишилик һоқуқ кеңишидә хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқилған иди. Йиғинда 130 дин артуқ дөләтниң вәкиллири бир еғиздин хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә пикир - тәклиплирини берип өткән.
Йиғинниң күн тәртипи бойичә һәрқайси дөләтләр тәрипидин вә мустәқил кишилик һоқуқ органлири тәрипидин кеңәш һәйитигә сунулған доклат кеңәш пүтүкчилири тәрипидин қарап чиқилғандин кейин, шулар асасида ахирқи омумий доклат тәйярлап чиқилиду вә кеңәш һәйитигә тапшуруп берилиду. Шуниң билән биргә хитай һөкүмити вәкиллиригиму чүшкән пикир тәклипләр тапшуруп берилиду.
Бу нөвәт хитай һәққидики доклатлар пүтүкчи қилип бекитилгән полша, серралеон вә сәуди әрәбистан вәкиллири тәрипидин рәтләп чиқилип, бүгүн 25 - өктәбир күни җәнвәдики доклат тапшуруш йиғинида һәйәткә тапшуруп берилди. Серралеон вәкили йетти сетивенс ханим сөзидә, 22 - өктәбирдики йиғинда җәмий 137 дөләтниң пикир баян қилғанлиқини, 16 дөләтниң хитайға алаһидә соал оттуриға қойғанлиқини билдүрди. 
Униң ейтишичә, бу пикир - тәклипләр ичидики бәзилири әмәлдин қалдурулуп, бәзилиригә өзгәртиш киргүзүлгәндин кейин ахирида, хитайға җәмий 252 тәклип берилгән. Бу тәклипләргә хитай һөкүмитигә тапшуруп берилгәндин кейин хитай һөкүмити бу тәклипләргә қарап чиқип, алдимиздики 3 - айниң 14 - күни кишилик һоқуқ кеңишидә ечилидиған йиғинғичә бу тәклипләргә җаваб беридикән. 
Кеңәш һәйити пүтүкчиләр тәрипидин тәйярланған доклатни тәстиқлап, тапшуруп алғандин кейин хитай һөкүмитиниң җәнвәдики вәкили ву хәйтавға сөз бәрди. Ву сөзидә асасән хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини ақлиди. 
У, хитай һөкүмити вә пуқралириниң җуңгочә алаһидиликкә игә бир дөләт түзүми яритип чиққанлиқини, хитайдики 1 милярд 300 милйон пуқраниң һоқуқиниң капаләткә игә қилинғанлиқини, хитайниң кишилик һоқуқниң әзәлдин көрүлүп бақмиған дәриҗидә яхшиланғанлиқини билдүрүп, әмәлийәт шуни испатлидики, хитай таллиған кишилик һоқуқни яхшилаш йоли наһайити тоғра, деди вә келәр қетимлиқ баһалашқичә хитайниң кишилик һоқуқниң барлиқ саһәлиридә наһайити көрүнәрлик нәтиҗиләрни қолға кәлтүрүп, юқири сәвийигә йетидиғанлиқини билдүрди. 
Дуня уйғур қурултийиниң иҗраийә рәиси долқун әйса әпәнди 22 - өктәбир күнидики йиғинға өзи биваситә қатнашқан иди.
У, бүгүн бизгә бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмити мәйли өзидики мәсилиләрни қанчилик рәт қилишидин қәтийнәзәр, хитайға бу нөвәт илгирикидинму көп пикир чүшүшиниң өзила вәзийәтни испатлап турмақта, деди. 
2009 - Йили өткүзүлгән хитайниң кишилик һоқуқ хатирисигә қарап чиқиш йиғинида америка, чех җумһурийити, германийә, канада шиветсийә қатарлиқ әлләр уйғур вә тибәтләрниң кишилик һоқуқ әһвалини яхшилаш тоғрулуқ бәзи тәклип пикирләрни бәргән болсиму, хитай һөкүмити бу тәклип пикирләргә һечқандақ җаваб бәрмигән иди. 
Әмма, бу нөвәтлик йиғинда хитай һөкүмити вәкили аз санлиқ милләтләр мәсилиси үстидики пикир - тәклиплиригә җаваб бәргәндә мәхсус уйғурлар мәсилисини тилға алған. Улар уйғур елиниң иқтисадий - иҗтимаий әһвалиниң тарихтики әң яхши сәвийидә туруватқанлиқини, әмма “аз сандики шәрқий түркситанчи бөлгүнчи террорчиларниң уйғур елидә бөлгүнчилик билән шуғуллиниватқанлиқи” ни тилға алди.
Долқун әйса әпәнди бу нөвәтлик йиғинда хитай һөкүмитиниң өз еғзи билән хитайниң шәрқий түркистан мәсилисидин ибарәт бир мәсилиниң мәвҗутлуқини етирап қилғанлиқини ейтти вә буни йиғинда қолға кәлгән бир нәтиҗә, дәп көрсәтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.