Xitay da'iriliri: “Kelgüsi bir yilda, shinjang junggoning térrorluqqa qarshi eng muhim jeng meydanigha aylinidu”

Muxbirimiz qutlan
2014.05.26
urumchi-partlash-bazar-qarshiliq-1.jpg Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bergen. 2014-Yili 22-may, ürümchi.
AFP


22 - May ürümchide yüz bergen etigenlik bazar hujumidin bir kün kéyin, xitayning Uyghur aptonom rayonluq hökümiti kelgüsi bir yil ichide “Térror” gha qarshi keng kölemlik heriket élip baridighanliqini jakarlighan. Arqidinla xitay merkiziy hökümitimu kelgüsi bir yilda pütün xitay miqyasida “Térrorluq” qa qarshi küreshni qanat yayduridighanliqini élan qilghan.

Xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi 25 - may küni béyjingda mexsus yighin chaqirghan we kelgüsidiki bir yilliq heriket pilanini muzakire qilghan. Yighindin kéyin xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining da'imiy ishlargha mes'ul birinchi mu'awin ministiri yang xu'enning munularni bildürgen: “Kelgüsi bir yilda, shinjang Uyghur aptonom rayoni junggoning “Térrorluq”qa qarshi kürishidiki eng muhim jeng meydani bolidu!”

Melum bolushiche, xitay da'iriliri 23 - may künini, yeni 22 - may ürümchide yüz bergen etigenlik bazar hujumi weqesining ikkinchi künini, xitayning kelgüsi bir yil dawamlashturidighan “Qattiq zerbe bérish” herikitining “Nöl nuqtisi” dep békitken. Xitay hökümet taratqulirining xewirige qarighanda, xitay saqchiliri 23 - may seherdin bashlap Uyghur élida “Nöl nuqta” din tazilash herikitini resmiy bashlighan. Uyghur élining qeshqer, xoten we aqsu wilayetlirini asas qilghan bu qattiq zerbide 200 din artuq atalmish “Jinayet gumandar” ini, 23 “Zorawanliq we diniy ashqunluq bilen chétilidighan” teshkilatni we 200 din artuq partlitish buyumini qolgha chüshürgenlikini qeyt qilghan.

Xitay da'iriliri 22 - may weqesini xitayning atalmish “Térrorluq” qa qarshi kürishining burulush nuqtisi dep békitken. Ular Uyghur aptonom rayoni bu “Küresh” ning asasliq jeng meydani, xénen, jéjyang, gwangdung we yünnendin ibaret 4 ölke pütün memlikettiki “Térrorluqqa qarshi küresh” ning nuqtiliq rayonliri ikenlikini alahide tekitligen.

Xitay hökümet tartqulirining bügün béyjingdin bergen xewirige qarighanda, xitay kompartiyesi siyasiy byurusining 25 neper ezasi 26 - may bash qoshup, mexsus “Shinjang xizmet yighini” achqan. Shi jinpingning riyasetchilikide échilghan bu yighinda Uyghur aptonom rayonining kelgüsidiki ijtima'iy muqimliqi we uzaq muddetlik eminliki shundaqla xitay kompartiyesining Uyghur élini idare qilishtiki bir qatar istratégiyelirining nuqtiliq muzakire qilin'ghanliqi melum.

Mezkur yighinda xitay hökümitining Uyghur éli siyasitide jyang zémin dewridin buyan dawamliship kéliwatqan qattiq qol kona muqamini tekrarlash bilen bir waqitta yene, bezi yéngi tedbirlermu otturigha qoyulghanliqi melum. Bolupmu Uyghur élining jenubiy qismidiki Uyghurlar topliship olturaqlashqan wilayet, nahiyelerge iqtisadiy sélinmini köpeytish, toluq ottura mekteplerning oqush heqqini pütünley emeldin qaldurush hemde bir a'ilidin bir kishining ishqa orunlishishigha kapaletlik qilish dégendek mezmunlar közetküchilerning diqqitini qozghimaqta. Halbuki, xitay ichi we chet'ellerdiki siyasiy közetküchiler xitayning Uyghur éligha qaratqan kelgüsi bir yildiki siyasiy tedbirlirining qanchilik emeliy ünüm körsiteleydighanliqigha guman bilen qarimaqta.

Xitay hökümet taratqulirining yéqinqi birqanche künlük teshwiqatlirida aqsarayning 22 - may ürümchide yüz bergen etigenlik bazar hujumi heqqidiki bayanatigha alahide orun bérilgen. Bolupmu amérikining mezkur weqeni “Térrorluq hujumi” dégen nam bilen eyiblishi xitayning amérikidin kütken uzaqtin buyanqi arzusigha melum derijide melhem bergen hemde nöwettiki dölet ichi teshwiqatigha melum xelq'araliq siyasiy desmaye körsitishige asanliq tughdurghan.

“Amérika awazi” muxbirining 26 - may béyjingdin bergen xewiride xitay ichidiki bir qisim musteqil közetküchilerning xitayning atalmish “Térror” gha qarshi heriket iqtidari we uning emeliy ünümige guman bilen qaraydighanliqini tekitligen. Mezkur xewerde shangxeyde turushluq xitay musteqil herbiy ishlar közetküchisi jaw chuning sözini neqil keltürüp mundaq dégen: “Junggoning shinjang rayoni qisqa waqit ichide rusiyediki chéchenler rayonigha aylinidu. Bir qatar térrorluq hujumliri shuni körsettiki, ular herqandaq waqitta we herqandaq jayda herqandaq usul we wasite qollinip herqandaq bir hujumni élip baralaydighan iqtidarni hazirlap bolghan. Junggoning atalmish “Térrorluqqa qarshi” kelgüsi bir yilliq küresh pilani shinjangda eslidinla eng yoqiri chekke yetken weziyetni téximu yamanlashturiwétishi turghan gep. Shek - shübhisizki, bu ot üstige may chachqanliq, xalas!”

Amérikida chiqidighan “Junggo kündiliki” gézitining 26 - maydiki xewiride junggo siyasiy - qanun uniwérsitétining proféssori xung dawdéning mundaq dégenlikini ilgiri sürgen: “Junggo choqum xelq'ara bilen hemkarlishishi kérek. Chünki nurghun "térrorchilar" ning orta asiya we gherbiy asiya bilen, hetta yawropa we amérika bilen bolghan xelq'araliq baghlinishi mewjut.”

Xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining hökümet taratquliri arqiliq bergen eng yéqinqi bayanatida, atalmish “Térrorchi” larning 4 xil alahidiliki alahide tilgha élin'ghan. Uningda ularning mutleq köp qismining ötken esirning 80 - we 90 - yilliridin kéyin ösüp yétilgen Uyghur yashliri ikenlikini, hemmisining dégüdek hazirqi zaman pen - téxnika bilimliridin xewiri barliqini, kompyotér we intérnéttin paydilinishqa mahir ikenlikini shuningdek éléktronluq ijtima'iy alaqe we uchur wastilirini ishliteleydighan kishilerdin ikenlikini tekitligen.

Közetküchilerning qarishiche, xitay kompartiyesi siyasiy byuru ezalirining bu qétimliq Uyghur aptonom rayoni heqqidiki jiddiy yighini xitayning Uyghurlar rayonigha qaratqan kelgüsi istratégiyeside melum özgirishlerning bolidighanliqidin dérek bériwatqanliqini ilgiri sürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.