Uyghur studéntlarning yazliq tetilde “Léksiye sözlesh teshwiqati” gha orunlashturulushi siyasiy hashar dep eyiblendi

Muxbirimiz méhriban
2016-07-25
Share
yazliq-tetil-muqimliq-bixeterli-305.jpg Sayram bazarliq ottura mektep yazliq tetil munasiwiti bilen oqutquchi-oqughuchilargha muqimliq, bixeterlik chong yighini achti. 2012-Yili 3-iyul.
guzalbay.com

Xitay hökümet taratqulirida kuchar nahiyiside, uniwérsitét oqughuchilirining bu yilliq yazliq tetilde mezkur nahiyidiki töwen'ge chüshken kadirlar bilen birlikte “Léksiye sözlesh teshwiqati” élip bériwatqanliqi xewer qilindi. Radi'omiz yerliktin igiligen ehwallardin uniwérsitét oqughuchilirini yazliq tetillik teshwiqatqa orunlashturushning Uyghur rayonining jenub, shimalidiki nahiye, yézilarda yolgha qoyuluwatqanliqi melum boldi. Xewerlerde ularning yézilarda partiyening siyasiti, penni omumlashturush, qanun-tuzum we bashqilarni teshwiq qilidighanliqi bildürülgen.

Emma chet'ellerdiki weziyet analizchiliri we pa'aliyetchiler bu ehwal heqqide inkas qayturup, da'irilerning Uyghur déhqanlirigha tangghan “Qizil teshwiqat” namidiki hasharni nöwette uniwérsitét oqughuchilirighimu téngish arqiliq, “Ménge yuyush” meqsitige yetmekchi boluwatqanliqini bildürdi.

Xitay hökümet taratquliridin junggo xewerler torida ötken jüme küni kuchar nahiyiside yazliq tetil mezgilide öylirige dem élishqa qaytqan uniwérsitét oqughuchilirining herqaysi yézilargha chüshken kadirlargha yardemliship teshwiqat pa'aliyiti élip bériwatqanliqi, mezkur pa'aliyetning 7-ayning 18-künidin 8-ayning 18-künigiche dawamlishidighanliqi xewer qilindi.

Oxshash xewer xitayning shinjang xewerler tori we kuchar nahiyilik hökümet toridimu bérilgen bolup, xewerlerde mezkur léksiye sözlesh teshwiqat pa'aliyitige qatnashqan oqughuchilardin gherbiy jenub milletler uniwérsitétida oquydighan rizwan'gül ezizning öz tesiratini bayan qilip,“Bu qétimqi léksiye sözlesh teshwiqatigha qatnashqinimdin intayin sherep hés qildim, men bu pursetni qedirlep, özüm ösken yézining medeniyet tereqqiyati üchün töhpe qoshimen” dégen sözliri neqil élin'ghan.

Undaqta, tetil qilip öylirige qaytqan uniwérsitét oqughuchiliri rastinila yazliq tetildiki dem élishini qurban qilidighan bu xil teshwiqat pa'aliyetlirige öz ixtiyarliqi bilen qatnishiwatamdu? Uyghur déhqanliri yézilarda élip bériliwatqan bu xil teshwiqatlargha qandaq qarashta?

Yerliktin téximu tepsiliy ehwal igilesh üchün kuchar nahiyisidiki hökümet orunlirigha téléfon qilghan bolsaqmu, emma téléfonimiz jawabsiz qaldi.

Radiyomiz xoten, qeshqer, bortala, ghulja qatarliq jaylardin igiligen ehwallardin, bu yurtlardimu, yerlik da'irilerning tetil mezgilide uniwérsitét oqughuchilirini teshkillep teshwiqat pa'aliyetlirige uyushturuwatqanliqi, bu xil pa'aliyetlerning bezi jaylarda mejburiy élip bériliwatqan bolsa, Uyghur diyarining shimalidiki bortala, ghulja qatarliq jaylarda ixtiyariy élip bérish teshebbus qilin'ghanliqi melum boldi.

Xoten qaraqashtin ziyaritimizni qobul qilghan bir déhqan ularning yézisida bu yil yazda tetil qilip öylirige qaytqan oqughuchilarning nahiyidin kelgen kadirlar bilen birlikte yézidiki déhqan yashlirini teshkillep, medini köngül échish, teshwiqat resimliri sizish qatarliq her xil teshwiqat pa'aliyetliri élip bériwatqanliqini bildürdi.

Qeshqer wilayitidin ziyaritimizni qobul qilghan bir oqughuchi, öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen tetil qilip yurtigha qaytip kelgendin kéyin, tetildin ilgiri mektepte tarqitilghan “Jem'iyet tekshürüsh doklati” wezipisini tamamlash üchün, yéziliq hökümet ishxanisigha bérip tizimgha aldurghanliqini, pat yéqinda yéziliq hökümetning orunlashturushi bilen déhqanlarning öylirige bérip medeniyet teshwiqati élip baridighanliqini bildürdi. U yene mezkur medeniyet teshwiqatining mezmuni heqqidimu toxtilip, “Déhqanlargha özimiz ichkiri ölkilerde körgen tereqqiyat ehwalini sözlep bérimiz, undin bashqa qanun bilimliri we diniy esebiylik idiyisidin yiraq turush teshwiqatinimu qilimiz” dédi.

Bu oqughuchidin özining tetil mezgilini qurban qilip, bu xil teshwiqat pa'aliyitige qatnishishqa qandaq qaraydighanliqi sorighinimizda u jawab bérip,“Elwette qatnishimiz‏-de, eger bu xil pa'aliyetke qatnashmisaq, yéziliq hökümet mektep tarqatqan ‛jem'iyet tekshürüsh jedwili‚ge tamgha urup bermeydu. Netijide bu ehwal oqush püttürüshimizge tesir qilidu” dédi.

Bortaladin ziyaritimizni qobul qilghan bir xanim, öz tughqanliri arisida uniwérsitétta oquwatqan balilar bolmighini üchün, oqughuchilarning tetilde siyasiy teshwiqatqa orunlashturulghanliqi heqqide xewiri yoqluqini, emma bultur qishliq tetil mezgilide bashqilardin tetil mezgilide öylirige qaytqan aliy mektep oqughuchilirini ma'arip idarisige bérip tizimlitish heqqide uqturush barliqini anglighanliqini bildürdi.

Ili diyaridin ziyaritimizni qobul qilghan bir xanim, aldinqi yillarda öz yézisida bir mezgil ewj alghan ayallarning orunuwélish ehwali yéza kadirlirining öy-öylerge kirip teshwiq qilishi netijiside asasen tügigenlikini bildürüp, jenubiy Uyghur diyarida uniwérsitét oqughuchilirini teshwiqat léksiyesige orunlashturushtiki meqsetmu yézilardiki “Diniy keypiyatni suslashturush” üchün bolghan bolushi mumkinlikini bildürdi.

Da'iriler yillardin buyan Uyghur diyarida dawamlashturup kéliwatqan qizil teshwiqat pa'aliyetliri xelq'ara taratqularning diqqitini chekken bolup, gherb démokratik döletlerdiki kishilik hoquq teshkilatliri we hökümetlirining bu xil teshwiqatni “Ménge yuyush herikiti” dep tenqidligenliki gherb döletliridiki taratqularda köplep bérilmekte.

Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliridin amérika Uyghur birlikining re'isi élshat hesen ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, da'irilerning yillardin buyan Uyghur déhqanlirigha téngip kéliwatqan “Qizil teshwiqat” yeni déhqanlarni teshkillep “Qizil naxsha étish”, “Qizil teshwiqat resimlirini sizish”, “Kompartiyining siyasitini medhiyileydighan léksiyilerni sözlesh, anglash” qatarliq siyasiy hasharlarni nöwette uniwérsitét oqughuchilirighimu téngish arqiliq, “Ménge yuyush” meqsitige yetmekchi boluwatqanliqini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependimu, qurultay igiligen ehwallardin Uyghur oqughuchilarning tetil mezgilide her xil namlardiki teshwiqat pa'aliyetlirige orunlashturulghanliqi heqqide uchur alghanliqini bildürüp, “Da'iriler nöwette barliq amal-charilerni ishqa sélip, Uyghurlargha qarita xitay kompartiyisini medhiyilesh, xitay hökümitini himaye qilish we atalmish milletler ittipaqliqini teshebbus qilip, Uyghurlarning milliy kimlik qarishi we diniy étiqadini suslashturushqa urunuwatidu, emma bu xil ménge yuyush xaraktérini alghan teshwiqat pa'aliyetliri xitay hökümiti arzu qilghan tinch-emin weziyet yaritishi natayin” dédi.

Élshat hesen ependi bolsa, da'irilerning 7-ayning 18-künidin 8-ayning 18-künige qeder dawamlashturushni telep qilghan uniwérsitét oqughuchilirining “Léksiye sözlesh teshwiqat pa'aliyiti” ni tenqidlep, “Uyghur déhqanlirigha heqsiz emgek hashari, qizil naxsha éytish, alma usuli oynash qatarliq siyasiy hasharlarni séliwatqan yerlik da'iriler mana emdi bilim igiliri bolghan yash oqughuchilarghimu ‛léksiye sözlesh teshwiqat hashari‚ sélip, ularni normal dem élishtin mehrum qiliwatidu” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet