Gollandiyelik tijaretchi: xitay hökümiti Uyghurlargha yaxshi közde qarimaydiken

Ixtiyariy muxbirimiz pida'iy
2013.10.28
gollandiyelik-tijaretchi-uyghur-heqqide.jpg Ürümchige bérip kélip, öz tesiratini sözlep bergen gollandiyelik tijaretchining dukini. 2013-Yili öktebir, gollandiye.
RFA/Pidaiy

Uyghur diyarida ziyarette bolghan bir gollandiyelik tijaretchi Uyghur élige put basmay turupla hökümet da'irilirining Uyghurlar heqqidiki agahlandurushigha uchrighan.

U ziyaritimizni qobul qilip: xitay hökümiti Uyghurlargha yaxshi közde qarimaydiken, dédi.

Bu heqte pikir bildürgen gollandiyediki Uyghur ziyaliysi hüsenjan tejellining bildürüshiche, xitay hökümitining yuqiriqidek mu'amilisi rayondiki mesililerni ten alghanliqidin dérek béridiken.

Söhbet di'alogi

- Ismingiz néme?
- Ismim se'id.
- Anglishimizche siz ürümchige bérip kepsiz, shundaqmu?
- He'e. Bultur öktebir aylirida bérip keldim.
- Qandaq tuyghuda boldingiz?
- Nahayiti yaxshi. Güzel bir menzire. Özgiche sayahet we intayin méhmandost ademler.
- U yerde qanchilik turdingiz?
- Ikki hepte.
- Sizge nisbeten alahide tuyulghan ishlardin némilerni kördingiz?
- Men u yerge barghinimdila, siyasiy mesililerge nisbeten intayin sezgür qaraydighanliqini hés qildim we Uyghurlar bilen arilishishta diqqet qilishim heqqide agahlanduruldum. Men Uyghurlar bilen xitaylarning arisida qandaq ziddiyet barliqini toluq bilmidim, emma hökümetning Uyghurlargha yaxshi közde qarimaydighanliqini sezdim.
- Siz u yerge bérishta wiza iltimas qilish ishliringiz qandaq boldi? bu heqte bir az sözlep béremsiz?
- Wiza élish nahayiti tesken. Normalda xitaygha bérishta wiza élish shundaq asan idi. Mesilen: siz béyjing, shangxey qatarliq sheherlerge barsingiz asanla béretti. Emma, Uyghur we tibetler olturaqlashqan rayonlargha mesilen: ürümchi, tibet qatarliq alahide rayonlargha baridighanlarning wiza ishliri heqiqeten tesken. Men Uyghur diyarigha baridighanliqimni éytqinimda “Némige barisen?”, “Qanchilik turisen?”, “Néme ish qilisen?” dégen'ge oxshash nahayiti köp so'allargha duch keldim.
- Siz ürümchide ikki hepte turush bilen qandaq chüshenchige keldingiz?
- Men hemme yerni toluq körüp bolalmidim. Waqtim qis bolghanliqi üchün köp diqqetmu qilip kételmidim. Emma, u yerde Uyghurlar bilen xitaylarning arisidiki munasiwetning taza yaxshi emeslikige jezm qildim.
- Ürümchige yene bérish oyingiz barmu?
-Elwette. Barghum bar.
- Siz qachandin béri Uyghurlarni we ularning wetini sherqiy türkistan heqqidiki uchurlarni bilisiz?
- Anche uzun bolmidi. 2-3-Yilche boldi. Désemmu bolidu.

Yuqiriqi mesile heqqide inkas bergen gollandiyediki diniy ziyaliy hüseyin tejelli ependi, xitaylarning bu xil pozitsiyisi héchnéme bilen kari yoq, tügmen mijez tijaretchilerdimu alahide diqqet peyda qiliwatqan bolup, bu del bügünki muhajir Uyghurlar bedel bériwatqan Uyghurlarning heqliq dewasini dunyagha bildürüsh arzusigha toghra kelmekte. Mana mushuninggha oxshash ishlarni körgen eqil igisi danalarning bu heqtiki hékmetlik xitabliridin “Ularning bir pilani bolsa, allahningmu bir pilani bardur” dégen sözini esleydu, dep qaraydighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.