Германийәдә уйғурларниң сиясий панаһлиқ тәлипиниң қобул болуш нисбити 96 пирсәнткә йәткән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-02-17
Share
3-karlsruhe1.jpg "5-феврал ғулҗа вәқәси" ниң 23 йиллиқини хатириләш йүзисидин өткүзүлгән намайиштин көрүнүш. 2020-Йили феврал, карлсрух, германийә.
RFA/Ekrem

Германийәдә нәшир қилидиған "дуня гезити" уйғурларниң сиясий панаһлиқ мәсилисигә аит санлиқ мәлуматларни елан қилди.

16-Феврал күни германийәдә нәширдин чиқидиған "дуня гезити" германийә федерал җумһурийитиниң "көчмәнләр вә сиясий панаһлиқ тилигүчиләр идариси" ни зиярәт қилип, 2019-йилидики уйғурлар, тибәтләр вә хитайларниң панаһлиқ тиләш мәсилисигә аит санлиқ мәлуматни елан қилған.

"германийә авази" ниң 16-фәврал "дуня гезити" дин нәқил елип ишлигән "германийәдә панаһлиқ тилигән җуңголуқларниң сани өткән йили бир һәссә ашти" намлиқ  хәвиридә баян қилинишичә, 2018-йили германийәгә келип сиясий панаһлиқ тилигән хитай пухралиқидики уйғур, тибәт, хитайларниң омуми сани 447 киши икән. 2019- Йили бир һәссә көпийип, 962 кишигә өрлигән. Буниң ичидә уйғурларниң сани 193 кишигә йәткән. 2018-Йили германийәдә сиясий панаһлиқ тилигән уйғурларниң сани аран 68 киши болған.

Хәвәрдә тилға елинишичә, германийәгә келип сиясий панаһлиқ тилигән уйғур, тибәт вә хитайларниң панаһлиқ илтимасиниң қобул болуш нисбитида зор пәрқләр мәвҗут икән. Германийә федерал җумһурийитиниң "көчмәнләр вә сиясий панаһлиқ тилигүчиләр идариси" тәминлигән мәлуматқа асасланғанда, уйғурларниң панаһлиқ тәлипиниң қобул болуш нисбити әң юқири болуп, 96 пирсәнткә йәткән. Тибәтләрниң панаһлиқ тәлипиниң қобул болуш нисбити 75 пирсәнт, хитайларниң қобул болуш нисбити аран 15 пирсәнт болған.

Хәвәрдә әскәртилишичә, башқа милләтләргә қариғанда уйғурларниң панаһлиқ илтимасиниң қобул болуш нисбитиниң бундақ юқири болишидики асаслиқ сәвәб германийә ташқий ишлар министерлиқиниң бир һөҗҗитидә тилға елин´ғинидәк "германийә һөкүмитиниң уйғурлар вә хитай һакимийитини қоллимайдиған кишиләрниң истиқбалиниң көрүнәрлик яманлишиватқанлиқи билгәнлики үчүн" икән. Шуниң билән биргә 1 милйондин артуқ уйғур вә башқа мусулман милләт кишилириниң аталмиш "қайта тәрбийиләш мәркизи" гә соливелинип еғир азап ичидә яшаватқанлиқи германийә һөкүмитигә мәлумлуқ бир һадисә болған.

Бирқанчә йил илгири германийә сақчи даирилири адилҗан исимлик мюнхенда яшайдиған бир уйғурни хата һалда хитайға қайтуруп берип германийә һөкүмити вә сақчи саһәсини еғир бесим астида қойған иди. Бу мунасивәт билән германийә ташқий ишлар министерлиқи германийәдики сақчи органлириға "көчмәнләр вә сиясий панаһлиқ тилигүчиләр идариси" ға һәмдә мунасивәтлик башқа органларға дәрһал һөҗҗәт чүшүрүп уйғурларни хитайға қайтурушқа болмайдиғанлиқини кәскин ипадә қилған. Буму уйғурларниң панаһлиқ илтимасиниң қобул болуш нисбитиниң юқирилишиға түрткә болған бир амилға айланған.

Германийәдики сиясий панаһлиқ тилигүчи уйғурларниң хизмәтлирини узун йиллардин буян қилип келиватқан д у қ тәтқиқат мәркизиниң мудири әнвәр әһмәт әпәнди бу һәқтә тохталғанда нөвәттә мутләқ көп қисим уйғурларниң сиясий панаһлиқ тәләплири қобул боливатқан болсиму, йәнә өз кәчмишлирини лайиқида баян қилалмай тәләплири рәт қилиниватқан уйғуларниңму барлиқини тилға алди.

"германийә авази" ниң 16-фәврал елан қилған "германийәдә панаһлиқ тилигән җуңголуқларниң сани өткән йили бир һәссә ашти" намлиқ мәзкур хәвириниң астиға "муһаҗирәттики уйғурларниң ағзидики қайта тәрбийиләш мәркизи" вә "биз чошқа гөши йейишкә, қизил нахша ейтишқа мәҗбурландуқ" намлиқ икки син филими қошуп берилгән. Бу икки филимниң бирида хитайниң җаза лагерлиридин чиққан гүлбаһар җелилова һәмдә түркийәдики бир қанчә уйғур, йәнә биридә лагерда 8 ай йетип чиққан өмәр бекали зиярәт қилинған.

Мәзкур син фелимлирида хитайниң җаза лагерлиридики тән җазаси, еғир һақарәтләр, хорлуқлар вә һәр түрлүк зулумлар баян қилинған. Гүлбаһар җелилова вә өмәр бекали өз көзи билән көргән, өз бешидин өткүзгән қабаһәтлик һаятни бу филимларда әтраплиқ баян қилип бәргән.

"биз чошқа гөши йейишкә, қизил нахша ейтишқа мәҗбурландуқ" намлиқ син филимидә д у қ рәиси долқун әйса әпәндиму зиярәт қилинған болуп, у сөзидә хитайниң җаза лагерлири арқилиқ уйғурларниң миллий кимликини йоқатмақчи болғанлиқини илгири сүргән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт