Sudinisa xanim üch balisi we se'udi erebistanda tutulghan yoldishining iz-dérikini qilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-05-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Sudinisa abdulétip xanimning se'udi erebistanda tutulup, hazirghiche iz-dériki bolmighan éri osman exmet toxti.
Sudinisa abdulétip xanimning se'udi erebistanda tutulup, hazirghiche iz-dériki bolmighan éri osman exmet toxti.
RFA/Azigh

Xitay hökümitining künséri éship bériwatqan irqi kemsitish we sistémiliq assimilyatsiye siyasetliri Uyghur a'ililirining parchilinishigha seweb boluwatqanliqi tenqid qilinmaqta. Chet'eldiki Uyghurlarning Uyghur rayoni bilen bolghan alaqisining üzüwétilishi, ottura sherq we ottura asiya döletlirige barghan Uyghurlarning xitay hökümitining ziyankeshlikige hetta xitaygha qayturush xewpige duch kélishi muhajirettiki Uyghurlarning muhim endishiliridin biri hésablinidiken.

Xoten shehiri tusalli yéza jalalbagh kenti 13-mehellidin sudinisa abdulétipning a'ilisi xitayning biwasite ziyankeshlikige uchrighan we parchilan'ghan a'ililerning biri.

Sudinisa xanimning éytishiche, uning yoldishi osman exmet toxti tijaretchi bolup, 2014-yili 5-ayning 7-küni xitay da'iriliri teripidin sewebsizla tutulghan. Osman exmet toxti a'ilisining yol méngishi bilen 7 ayning 14-küni qoyup bérilgen. Türmide éghir qiyin-qistaqqa uchrighan osman exmet toxti qayta türmige solinishtin ensirep qanunluq yollar bilen 2015-yili 3-ayning 3-küni se'udi erebistan'gha ketken. Exmet toxti chet'elge chiqip ketkendin kéyin xitay da'iriliri dawamliq a'ilisini parakende qilghan. A'ilisige osman exmet toxtining qaytip kélishi toghrisida toxtimay bésim qilghan. Osman exmet toxti a'ilisining yénigha qaytqusi bolsimu, xitay da'irilirining elpazidin qorqup qaytmighan. Sudinisa abdulétip bu jeryanda 5 balisi bilen yurtida qalghan.

2016-Yili 3-ayning 9-küni sudinisa xanim yoldishi bilen körüshüsh üchün se'udi erebistan'gha barghan. Bir nechche kün turup qaytishni meqset qilip barghan bolsimu, xitay hökümitining Uyghur rayonidiki bésimining tuyuqsiz hessilep éshishi we keng kölemlik tutqun qilish herikitining bashlinishi tüpeyli weten'ge qaytish imkaniyiti bolmighan. Xitay hökümitining étnik kemsitish siyasetliri tüpeyli wetinige qaytalmighan ata-anining perzentlirini xitay da'iriliri da'im parakende qilip turghan. Balilirigha ata-anisining qaytip kélishi üchün dawamliq bésim qilghan.

Sudinisa xanim we yoldishi xitay hökümitining bir nechche yil dawam qilghan pasport qoyuwétish siyasitide peqet ikki balisighila pasport chiqiralighan. Sudinisa xanim yoldishi bilen pasport alalighan balilirini türkiyege élip kelgen we balilirini oqutush we olturaqlishish üchün se'udi erebistandin türkiyege yénip kelgen.

Bu jeryanda sudinisa xanimgha Uyghur élidin bir parche xet kelgen bolup, xette yoldishi osman exmet toxtining akisi mutellip exmet toxti, sudinisa xanimning inisi abdughéni abdulétip, küy'oghli abdulétip abdughénining xitay da'iriliri teripidin tutulghanliqi éytilghan. Kéyin qéynakisi mutellip exmet toxtining 2017-yili qolgha élinip 10 yil késilgenliki, küy'oghli abdulétip abdughénining 2017-yili 12-ayda tutulup, 15 yil késilgenliki xewirini anglighan. Sudinisa xanimning qizi merhaba osmanning Uyghur élide üch balisi bilen yalghuz qalghanliqi melum.

Sudinisa xanim we yoldishi wetinide qalghan baliliri bilen axirqi qétim 2017-yili birinchi ayda alaqe qilalighan. Shu kündin bashlap sudinisa xanimning wetende qalghan baliliri we uruq-tughqanliri bilen alaqisi pütünley üzülgen. Bu jeryanda sudinisa xanim qéyninisining wapat bolghanliq xewirini alghan. Osman exmet toxti anisining axirqi sözlirini angliyalmighan, jinaza murasimighimu qatnishalmighan.

Bu a'ilining béshigha kelgen külpet buningliq bilenla tügep qalmighan. 2018-Yili 5-ayda yoldishi osman exmet toxti kem qalghan ishlirini bir terep qilish üchün qayta se'udi erebistan'gha seper qilghan. 2018-Yili 7-ayning 26-küni, yeni osman exmet toxti türkiyege qaytidighan'gha üch kün qalghanda, se'udi erebistan da'iriliri teripidin tutulghan. Sudinisa xanim yoldishi tutulup, 6 aydin kéyin bir qétim téléfon tapshuruwalghandin bashqa, ta hazirghiche yoldishi osman exmet toxtidin xewer alalmighan.

Sudinisa xanim sürüshte qilishiche, se'udi erebistan türmiliride osman exmet toxti namida biri tépilmighan bolup, osman exmet toxti se'udi erebistandimu yaki xitaygha qayturuldimu hazirqi ehwali namelum. Sudinisa xanim we a'ilisi hazirghiche yoldishidin xewer kütmekte.

Sudinisa xanim, wetende qalghan we alaqisi üzülgen baliliri merhaba osman(23yash), abdulla osman(11yash), we shehide osman (9yash) bilen hem naheq tutulup, iz-déreksiz ghayib bolghan yoldishi osman exmet toxti bilen qayta jem bolushi üchün kishilik hoquq teshkilatliri we dunya jama'etchilikidin yardem telep qildi.

Sudinisa xanimning türkiyediki qizi ilminur osman ziyaritimizni qobul qilip dadisi we qérindashlirini intayin séghin'ghanliqini, a'ilisining parchilinishqa, qérindashliridin we dadisidin ayrilishigha xitay hökümitining jawabkar ikenlikini éytip mundaq dédi: "Xitay Uyghurlargha zulum qilmaywatimiz dewatidu? undaqta némishqa biz a'ilimiz bilen körüshelmeymiz? némishqa ularning yaman xewerliri üzülmeydu? ular buninggha jawab bersun. Men xitay hökümitidin dadam we qérindashlirim bilen körüshüshni telep qilimen."

Toluq bet