Диний алим еһсан шәноҗақ уйғулар мәсилисидә талибанларни агаһладурди вә уларни хитайдин йирақ турушқа чақирди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021-09-16
Share
Хитай билән талибанниң бу қетимлиқ учришиши уйғурлар үчүн немидин дерәк бериду?
Photo: RFA

Һәммигә мәлум болиғунидәк, америка әскәрлири афғанистандин чекинип чиққандин кейин, хитай дипломатик әмәлдарлири арқа-арқидин талибанлар билән көрүшүп мунасивәтлирини қоюқлаштурушқа орунмақта.

14‏-Сентәбир күни хитайниң кабулда турушлуқ баш әлчиси ваң йү талибан һөкүмити ташқий ишлар министирлиқиниң министир вәкили болған әмирхан муттәқини зиярәт қилған вә икки дөләтниң мунасивәтлири тоғрисида музакирә елип барған.

Бу һәқтә талибан һөкүмити мәдәнийәт комтети идарисиниң муавин башлиқи әхмәдуллаһ васиқ өзиниң тиветтер һесабида, хитай баш әлчиси ваң юниң афғанистанға 15 милйон доллар инсаний ярдәм беришкә вәдә қилғанлиқини елан қилған.

Хитайниң талибанларға иқтисадий ярдәм бериши уйғурлар мәслисигә қандақ тәсир көрситиду? бу һәқтә зияритимизни қобул қилған түркийә һаҗәттәпә университетиниң оқутқучиси, истиратегийә мутәхәссси доктур әркин әкрәм пикир баян қилип, хитай талибан һөкүмитини һазирдин башлап пул арқилиқ өзигә тартишқа тиришиватқанлиқини, уларниң талибанларға иқтисадий ярдәм бериши һечқандақ бир уйғур тәшкилатини афғанистанда турғузмаслиқни мәқсәт қилидиғанлиқини илгири сүрди

Хитай өзиниң афғанистан сияситини шәкилләндүргәндә қандақ бир йол тутуп меңиши мумкин? доктур әркин әкрәм, хитай һөкүмитиниң талибанларға бири радикализимдин узақ туруш, йәнә бир уйғур қураллиқлириға ярдәм бәрмәсликтин ибарәт икки түрлүк тәләпни оттуриға қойғанлиқини билдүрди.

Доктур әркин әкрәм әпәнди, хитайниң талибанлар билән йеқин мунасивәт қурушниң йәнә бир сәвәбиниң афғанистанниң йәр асти байлиқлирини қолға киргүзүш икәнликини илгири сүрди.

Хитайниң афғанистан сияситидики иқтисадий амил билән бихәтәрлик мәсилиситоғрисида пикир баян қилған түрк мутәхәссис, доктур алтай атли әпәнди мундақ деди: "әлвәттә, буниңда хитайниң бихәтәрлик әндишилири вә шәрқий түркистан мәсилиси әң муһим амилдур. Бу хитайниң башқа дөләтләр билән болған мунасивәтләрдиму һәр вақит мушундақ болуп кәлди. Бейҗиң һөкүмити бу мәсилидә әндишилирини учуқ-ашкара оттуриға қоюп кәлди. Талибан болса афғанистан земинидин хитайға вә хитайниң земин пүтүнлүкигә қарита бир тәһдитниң оттуриға чиқишиға рухсәт қилмайдиғанлиқини баян қилип кәлди. Бирақ бу баянатлар хитайниң бихәтәрлик җәһәттики әндишлиригә хатимә берәлмиди."

Йеқинда түркийәниң мәшһур диний алими, доктур еһсан шәноҗақ, уйғурлар мәсилисидә талибанни агаһландурди вә уларни хитайдин узақ турушқа чақриқ қилди. У мундақ деди: "силәргә шуни хитап қилимизки, дуня силәргә диққәт қиливатиду, силәрниң исламниң гүзәлликини оттуриға қоюш мәҗбурийитиңлар бар. Шуни дәймәнки, хитай билән йеқин мунасивәт қурмаңлар! бу йәрдә )түркийәдә( шәрқий түркситанлиқ мусулман қериндашлиримиз бар. Улар илим тәһсил қилиш үчүн хотән, қәшқәр, йәркән қатарлиқ ана юртлиридин айрилди. Улар түркийәдә исламий билим өгиниватиду. Улар исламий билим өгиниватқанлиқи сәвәбидин хитай уларни ‹терорчи' дәп елан қилди. Өйлиригә бесип кирип ата-анилирини тутқун қилди вә лагерларға қамиди. Қизлирини хитайлар билән той қилишқа мәҗбурлиди. Өйдә қалған кечик балиларни дарилтамға елип кәтти, уларниң исимлирини өзгәртти. Уларни мавниң қизил китабиға асасән динсизлиқ тәлим-тәрбийәси билән меңисини ююватиду. . ."

У йәниму илгирилигән һалда, уйғурлар мәсилисидә талибанни хитайдин узақ турушқа чақриқ қилип, мундақ деди: "әй, афғанистандики қериндашлирим! хитайниң дегәнлиригә ишәнмәңлар, шәрқий түркистанда мәсчитләр чеқиливатиду. Әзан оқуш чәкләнди. Нәччә милйон мусулманларни йиғивелиш лагерлириға қамиди. У йәрдә мусулманларниң қизлирини динсиз хитайлар билән той қилишқа мәҗбурлаватиду. Әй афғанистандики қериндашлирим! уйқуңларни ечиңлар, хитайға йеқинлашмаңлар! силәрни еритиш үчүн әвәткән хитайниң ярдәмлирини рәт қилиңлар."

Доктур еһсан шәноҗақниң бу чақриқи иҗтимаий таратқуларда кәң тарқитилған болуп, нәччә миңлиған киши көрүп пикир-инкас язған, фейсбук сәһиписидә 172 миң қетим көрүлгән вә он миңларчә киши һәмбәһирләп пикир-инкас язған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт