Алматада "5 - июл үрүмчи паҗиәси" гә беғишланған юмилақ үстәл сөһбити уюштурулди

3 - Авғуст күни алмата шәһиридә, 2009 - йилниң июл ейида уйғур елидә йүз бәргән қанлиқ вәқәләргә беғишланған юмилақ үстәл сөһбити өткүзүлди. Мәзкур юмилақ үстәл муһакимә йиғини һөкүмәт даирисидин сирт җәмийәт тәшкилатлири, мустәқил анализчилар вә һоқуқ қоғдиғучилар тәрипидин уюштурулған болуп, униңда үрүмчи вәқәлириниң қазақистан җәмийитигә болған тәсири һәққидики мәсилиләрниму муһакимә қилиш көздә тутулған иди.
Ихтийари мухбиримиз ойған
2010-08-04
Share

Уюштурғучиларниң қарашлиридин мәлум болушичә, бу сөһбәт йиғинини өткүзүш мушу йили, июл ейиниң бешиға бәлгиләнгән болуп, мәлум сәвәбләр түпәйлидин кейингә қалдурулған иди.

юмилақ үстәл сөһбитигә сиясийонлар, анализчилар, һоқуқ қоғдаш тәшкилатлири вә йәрлик ахбарат васитилириниң вәкиллири қатнашти. Бу сөһбәткә көзәткүчи сүпитидә америка қошма штатлири, чехийә вә голландийә дөләтлириниң қазақистандики әлчиханилириниң вәкиллириму иштирак қилди.

Сөһбәт йиғини җамаәт әрбаби вә сиясийон қәһриман ғоҗамбәрдиниң "2009 - йил үрүмчи қанлиқ паҗиәси: һәқиқәт вә ойдурма" намлиқ баш доклати билән башланди. Доклатчи үрүмчи қанлиқ вәқәсиниң келип чиқиш сәвәблири вә униң ақивәтлири һәққидә тохтилиш билән бир вақитта йәнә дуня җамаәтчилики, сиясий тәшкилатлар һәм инсан һоқуқи тәшкилатлириниң шуниңдәк бәзи дөләт даирилириниң мәзкур вәқәгә тутқан позитсийиси үстидиму тәпсилий тохталди.

Қәһриман ғоҗамбәрди әпәнди уйғур елидә кәң даиридә йүргүзүлгән һәм бүгүнки күндиму тохтимайватқан тәқипләшләр, өлүм җазалири, хитай даирилири тәрипидин елип бериливатқан қош тиллиқ маарип, пиланлиқ туғут сиясити вә диний әркинликниң дәпсәндә қилиниватқанлиқиға аит бир қатар мәсилиләр тоғрисидиму әтраплиқ мәлумат берип өтти.

У доклатида үрүмчи намайишиниң уйғур яшлири тәрипидин тинчлиқ йосунда һәмдә дөләт қанунлири даирисидә уюштурулғанлиқиға қаримай, вәһшийләрчә бастурулғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Қәһриман ғоҗамбәрди өз баянатида йәнә "шинҗаң иқтисад" гезитиниң мухбири ғәйрәт нияз вә бир қисим уйғур тор бәт башқурғучилириниң хитай қанун даирилири тәрипидин қанунсиз сотланғанлиқини һәмдә бу адаләтсизликниң қазақистанлиқ уйғурлардиму наразилиқ пәйда қилғанлиқини илгири сүргән.

"Хәлқара инсан һоқуқини қоғдаш тәшкилатиниң һесабати " намлиқ доклат билән сөзгә чиққан инсан һоқуқлири бойичә қазақистан бюросиниң хадими андрий гришин үрүмчи паҗиәси мунасивити билән хәлқара тәшкилатларда, ахбарат васитилиридә түрлүк мәлуматларниң мәвҗутлуқини әскәртип, бу қанлиқ вәқәләр җәрянида өлгәнләр, яридар болғанлар, изсиз йоқап кәткәнләр, қолға елинғанлар вә сотланғанларниң сани һәққидики рәқәмләрниң бир хил әмәслики һәм тәкшүрүш ишлирини йүргүзүштә қийинчилиқлар туғдуриливатқанлиқини илгири сүргән.

Доклатчи мәсилигә чоң әһмийәт бәргән һалда мундақ деди:

"Биз, биринчидин, хитай даирилири, иккинчидин болса, уйғурлар тәрипидин көрситилгән рәқәмләргә игә болуватимиз. Әмма һәр икки тәрәп өз пакитлирини илгири сүрүшкә һәм дәлилләшкә тиришмақта. Әмди, һәқиқий пакитларни орнитиш үчүн бизгә үчинчи, йәни мустәқил вә мәнпәәтдар болмиған тәрәпниң тәкшүрүшлири керәк. Лекин, хитай даирилириниң бу мәсилидә тәкшүрүш ишлирини йүргүзүшкә рухсәт бәрмәйватқанлиқи сәвәбидин биз бу әһвалда иккинчи тәрәпни яқилашқа мәҗбурмиз".

Қазақистан инсан һоқуқи бойичә мустәқил анализчи алимҗан тиливади болса "хитай һөкүмитиниң мәркизий асиядики уйғурларға нисбәтән тутқан сиясити вә униң қазақистан җәмийитигә тәсири" мавзуси һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди. У хитайниң мәркизий асияда елип бериватқан иқтисадий бесим сиясити, шундақла мәдәнийәт, маарип вә башқиму саһәләрдә көзлигән нийәтлирини өз ичигә алған бир қатар мәсилиләр һәққидә тохталди.

Сөһбәт йиғини ахирида униң қатнашқучилири ахбарати васитилири вәкиллириниң көплигән соаллириға җаваб бәрди. Бу җәрянда қазақистандики қачақлар мәсилиси, милләтләр достлуқи, уйғурларниң бүгүнки тәқдири, шундақла қошна қирғизистандики әһваллар һәққидә кәң даиридә мулаһизиләр йүргүзүлди.

Сөһбәт йиғини җәрянида қәһриман ғоҗамбәрдиниң "уйғурлар" вә "2009 - йил үрүмчи паҗиәси" намлиқ китаблири тонуштурулди. Шундақла шавгуән вә үрүмчи вәқәлиридин гуваһлиқ беридиған көплигән пакитлар йиғин қатнашқучилириниң диққитигә сазавәр қилинди.

юқиридики улиништин бу прогирамминиң тәпсилатини аңлиғайсиләр.
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт