Amérika prézidént saylimi axirlishishqa töt kün qaldi

Démokratlar partiyisining prézidént kandidati barak obama we jumhuriyetchiler partiyisining prézidént namzati john makkéynlerning kawigha oyulghan süriti.

Tarix yaratqan obama

Obama amérikida tunji qara tenlik prézidént namzati bolghanliqi bilen tarix yaratti. U amérikidiki hazirqi iqtisadiy krizisni muhim nuqta qilip özining riqabet ünümini ashurmaqta.

Obama buningdin 47 yil ilgiri honunuluda tughulghan, uning atisi kéniyilik qara tenlik, anisi kensazliq aq tenlik. Uning baliliq dewri hindunéziyide ötken, amérika kolumbiya uniwérsitétining qanun inistitutini püttürgen. Chikagoda mehelle xizmetlirini ishligen. 2004 ‏ - Yili démokratlar partiyisining qurultiyida nutuq sözlep dang chiqarghandin kéyin amérika kéngesh palatasining ezaliqigha saylan'ghan. Bu qétimqi saylamda yene démokratlar partiyisining yene bir prézidént kandidati xillariy kilintonni yengdi.

Gerche saylam ehli uning herbiy tejribisi yoqluqidin ensirep tursimu, emma obama özige her tereptin toxtimay éqip kéliwatqan i'ane bilen téléwiziye - radi'olarning eng yaxshi waqitlirida 95 saylam nutqi élan qilip, 95% amérikiliqtin élinidighan bajni yenggillitishke wede bérip, saylamda üstünlükni saqlap kéliwatidu.

Amérikiliq erebler obamaning küchlük qollighuchiliri

Amérikida mishigan, florida, oxayo, pensélwéniya, wérjinya qatarliq bir nechche shtatta amérikiliq erebler bar. Ularning töttin bir qismi musulman, qalghanliri xristiyan. Emma ular birdekla amérikida déyiliwatqan iraq urushi', ereb', 'musulman' dégen atalghulardin bizar.

Ular bu qétimqi saylamda iraq urushi, iqtisadi mesile, salametlik sughurtisi we ma'arip mesililirige nahayiti köngül böldi we özining qolidiki saylam bélitini obamagha tashlash arqiliq arzu - heweslirini ipadilimekte.

Amérikiliq yehudilarning yérimidin köpreki obamani qollaydu

Amérikidiki biterep yehudiy teshkilatliri yéqinda élip barghan ray sinashta melum bolushiche, amérikida saylam hoquqigha ige yehudiylarning %57 i obamani qollaydu, %30 i makkéynni qollaydu, %13 i téxiche bir qarargha kelmigen.

Her ikki kandidat ispanche sözleydighan amérikiliqlarning awazigha érishish üchün tirishmaqta

Amérikida latin amérikisi neslidiki ispanche sözleydighan amérikiliqlarning nopusi 40 milyon etrapida, ularning %9 i saylam hoquqigha ige. Hazir obama bilen john mikkéyin mushu saylighuchilarning awazigha ige bolushqa tirishmaqta.

Gerche john mikkéyin ularning ichidiki qanunsiz köchmenlerning amérika tewelikige ötüshige paydiliq siyaset qolliniwatsimu, ular yenila 'köchmenlerning amérika arzuyini emelge ashuridighan kishige awaz bérish'ni layiq körüp, obamagha qizghin awaz bermekte.

Asiya neslidiki amérikiliqlarmu muhim rol oynawatidu

Amérikida asiya neslidiki amérikiliqlarning nopus sani 15 milyon etrapida. Ularmu saylamda muhim rol oynawatidu. Bu xildiki saylighuchilarning üchtin ikkisi wéytnam ehli bolghan amérikiliqlar. Ularning köpinchisi hazir john mikkéyinni qollawatidu. Xitay, yapon, hindi ehli bolghan amérikiliqlarning köpinchisi obamani qollawatidu.

Obama bilen john mikkéyin her ikkisi saylam axirlishiwatqan mushu künlerde, asiya neslidiki amérikiliqlarning qollishigha köprek érishish üchün tirishmaqta.

John mikkéyinning ghelibe qilish musapisi qiyinlashmaqta

Obama awaz üstünlükini saqlap kéliwatqan mushu künlerde, gerche john makkéynning saylamda ghelibe qilish musapisi qiyinlashqan bolsimu, emma bu ikki namzat otturisida bes - munazire nahayiti keskin boluwatidu.

1960‏ - Yillarda yüz bergen wéytnam urushida bombardimanchi ayropilani étip chüshürülgen, wéytnam kommunistlirining türmiside qiyin - qistaqqa élin'ghan qehriman john mikkéyin saylam nutqida téximu keskin teleppuz bilen 'men eng qebih urushni we urushlarda eng rezil chiraylarni körgen, mana bu mining néme üchün amérika xelqi üchün prézidént bolushni xalighanliqimning sewebi' dédi. Shundaqla u yene barak obamani tenqidlep 'obama tapawiti yuquri kishilerdin köp baj élip, uni kirimi töwen kishilerge teqsim qilip bérishni pilanlidi, u döletning zuwulisigha köz tikmekte, zuwula chong bolmisa qandaq qilip uningdin köp nan chiqarghili bolidu?' dédi.

Tejribilerdin qarighanda, saylamning axirqi künliride kütülmigen san özgirishi bolush éhtimali yoq emes. 2000 ‏ - Yilidiki saylamda, jorj bush axirqi künlerde awaz üstünlikige érishken idi. Amérika tarixida jumhuriyetchiler üch qétim uda hoquq tutidighan ehwalmu bir qétim yüz bergen.

Amérikining saylam qa'idisi boyiche, amérikida her töt yilda bir qétim prézidént saylimi bolidu. Saylam yilining béshida, özini prézidént bolushqa layiq dep qarighan kishiler özini namzatliqqa körsitidu. 8 ‏ - Ayda ikki partiye qurultaylirini échip, birdin kishini özining namzati qilip belgileydu.

11‏ - Ayning 4 - küni saylamda érishken awazgha asasen, kimning ghelibe qilghanliqi jakarlinidu. Shuningdin kéyin yéngi prézidént özining hökümitini teshkilleshke bashlaydu. Kéler yili 1 ‏ - ayning 20 ‏ - küni sabiq prézidéntning wezipe ötesh mudditi toshup aq saraydin chiqip kétidu, yéngi prézidént qesem bérip wezipe tapshuruwélip aq saraygha kiridu.