“Amérika xitay tehditige qandaq taqabil turushi kérek?”

Amérika prézidént namzatlirining her ikki qétimliq bes-munaziriside amérikining xitaygha tutqan siyasitige alaqidar mesililer izchil talash-tartish qilindi.
Muxbirimiz irade
2012-10-19
Share
obama-Mit-romney-305.jpg Amérika prézidént namzatlirining tunji qétimliq téléwiziye munaziriside prézidént obama we mit romnéy. 2012-Yili 3-öktebir.
AFP

Jumhuriyetchi namzat mit romnéy obamani xitaygha yumshaq qolluq qilish bilen eyiblise, obama mit romnyéning xitaydiki shirketlerge meblegh sélish arqiliq béyighanliqini ilgiri sürdi. Ikki namzatning xitay heqqidiki talash-tartishliridin kéyin, közetküchiler arisida amérika xitaygha zadi qandaq siyaset yürgüzüshi kérek deydighan mulahiziler köpeydi.

Ikki prézidént namzatining saylam riqabitidiki asas témilirining birining amérikining xitay siyasitige baghliq bolushigha egiship, amérikidiki istratégiye tetqiqat tor betliride amérika-xitay munasiwetliri heqqidiki munaziriler köpiyip qaldi. Zoriyiwatqan xitaygha qandaq taqabil turush kérek dégen mesile mulahizilerning merkizi nuqtisi boldi. Amérikidiki rand tetqiqat orni teripidin élan qilin'ghan mulahizilerning biride, amérikining emdi xitayning iqtisadiy tereqqiyatini tosush arqiliq ünümge érishelmeydighanliqi, uning ornigha amérikining xitayning xelq'aradiki siyasiy tesirini kéngeytiwétishning aldini élishi kérekliki eskertilgen. Uningda mundaq déyilgen:
Amérikining xitayning zoriyishigha bek yol qoyup kétishining hajiti yoq. Xitay tinch okyan rayonida téxi amérikidek tesirge ige emes. Dunyawi mesililerdimu g-2 döliti dégüdek bir rol alghini yoq. Qachan amérika buninggha yol qoymighuche, xitayning dunyani idare qilish xiyali ishqa ashmaydu.

Mulahizining dawamida amérika xitaygha yol qoyup bériwergen teqdirde, xitayning zoriyishining amérika we pütün dunyagha tehdit teshkil qilidighanliqi eskertilgen. Emma aptor andru skobél we andru nétxen mulahiziside buning aldini élish üchün, aldi bilen amérikini qaytidin küchlendürüshning muhimliqidek bir idiyini algha sürgen. Uningda mundaq déyilgen:

Derweqe, xitaygha yürgüzülidighan toghra istratégiye öz ichimizdin bashlinidu. Amérika tereqqiyatni eslige keltürüshi kérek. Aliy ma'aripni qollashni dawam qildurup, yéngi pen-téxnikilarni yaritishni dawamlashturushi kérek. Buningdin bashqa yene, ilim-pen sahesidiki tetqiqat netijilirining oghrilinip kétishidin qattiq saqlinishi, herbiy küchini yéngilishi, bashqa döletler bilen iqtisadiy alaqini chongqurlashturushi, shérikliri bilen bolghan hemkarliq munasiwitini kücheytishi kérek.

Aptorlar mulahiziside, amérikining qimmet qarashlirini saqlap qélishi we uninggha emel qilishiningmu amérikining küchlük dölet bolup turushidiki ehmiyitini tekitlep “Amérika choqum özining qimmet qarishi arqiliq dunya jama'etchilikining hörmitige érishishi kérek. Amérika özining qimmet qarishi boyiche ish qilghan we dölet ichidiki mesililerni yaxshi bir terep qilghandila, xitayning zoriyishigha ünümlük taqabil turalaydu.

Rand tetqiqat merkizining yene bir tetqiqatchisi jeymis dobbinis we rogér kilif kéyinki yillarda xitayning herbiy küchini qattiq zamaniwilashturup, tereqqiy qildurghanliqi we amérikining herbiy qorallirigha taqabil turidighan qorallarni yasash üchün üzlüksiz izdiniwatqanliqini bildürüp :

Amérika xitayning zoriyiwatqan herbiy küchige taqabil turush üchün töwendiki bir qanche qedemni tashlishi kérek. Bularning biri, herbiy uchurlarning mexpiyetlikini qoghdap, bashqurulidighan bomba mudapi'e sistémisining sanini köpeytishi, hawa esliheliri qurulushini kücheytishi, alahide qisimlargha qarshi turush iqtidarini ashurushi kérek, dep körsetken.

Bu ikki tetqiqatchi yene amérikining iqtisadini janlandurushi kéreklikini, bashqilarning iqtisadiy yollar arqiliq özige zerbe bérishining aldini élishi kéreklikinimu qoshumche qilghan. Yighip éytqanda, ular amérika eger xitayning toqunush peyda qilghusi ish-heriketlirini cheklep turalaydighan iqtidarini saqlap qalghandila, urushning yaki xitayning tehditke aylinishining aldini alalaydighanliqini tekitligen.

Amérikining prézidéntliq saylimi 11-ayda ötküzülidighan bolup, saylamgha az qalghan künlerde, démokratchilar we jumhuriyetchilerning prézidént namzatliri barak obama we mit romnéy, ötken seyshenbe küni 2‏-qétim bes-munaziride uchrashqan idi. Bu ikki namzat aldimizdiki düshenbe küni axirqi nöwetlik bes-munaziride uchrishidighan bolup, közetküchiler 3-nöwetlik uchrishishning eng muhim témisining yene xitay bolidighanliqini, bolupmu xitayning asiyadiki zoriyiwatqan siyasiy tesiri we amérika-xitay munasiwitige merkezlishidighanliqini bildürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet