Америка тәтқиқат орниниң доклати :америка хитайға қарши һәрбий һушярлиқини өстүрүш керәк

Америка ташқи ишлар министирликиниң хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитети ISAB америка ташқи ишлар министиригә бихәтәрлик вә хәлқара мәсилиләрдә мәслиһәт беридиған һөкүмәт қармиқидики юқири дәриҗилик тәтқиқат оргини болуп, мәзкур орган йеқинда хитайниң һәрбий тәрәққияти вә америка бихәтәрликигә елип келидиған тәһдиди тоғрисида доклат тәйярлиған.
Мухбиримиз әркин
2008-10-02
Share
Olympik-missile-gard-305 Хитай һөкүмитиниң олимпикни террорлуқ һуҗумидин қоғдаш үчүн олимпик мурасими өткүзүлидиған тәнтәрбийә залиниң биқиниға орунлаштурған башқурулидиған бомба әслиһәлиридин көрүнүш.
AFP Photo

Мәзкур доклатниң мәзмуни чаршәнбә күни " вашингтон вақти гезити" дә елан қилинди. Доклатта америкини хитайниң һәрбий тәрәққияти елип келидиған тәһдиткә һушяр турушни агаһландурған.

Хитай һәлқилғуч күч болуш койида йүриду

Америка ташқи ишлар министирликиниң хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитети тәйярлиған " хитайниң истратегийилик заманивийлишиши" дегән мавзудики доклатта, америкини хитайниң ядро вә мунтизим қораллар саһәсидики үзлүксиз тәрәққиятиға қарши тәдбир елишни, буниң үчүн америкиниң башқурулидиған бомба мудапиәси вә башқа саһәләрдики һәрбий иқтидарини өстүрүшини тәкитлигән.

Мәзкур доклат техи ашкарә тарқитилмиған болсиму, лекин " вашингтон вақти гезити" чаршәнбә күнки санида мәзкур доклатниң тәпсили мәзмунини елан қилди. Доклатта, хитайниң истиратегийиси тәйвәнни қайтурувалидиған һәрбий күч һазирлашқа қаритилғанлиқини, хитайниң өз районида шундақла униң заманивийлишишиға керәклик енергийә байлиқи тошуйдиған деңиз йолида һәл қилғуч күч болуш койида издиниватқанлиқини билдүргән.

Хитайға америкиниң куч қудритини һис қилдуруш керәк

Хитайға қарши тәдбир елишниң зөрүрлүки вә америка тәрәпниң елишқа тегишлик тәдбирләрни оттуриға қойған доклатта, хитайға америкиниң йәңгили болмайдиған күч икәнликини һис қилдурушни тәкитлигән. Доклатта мундақ дәйду": америка өзиниң дәриҗидин ташқи һәрбий техника иқтидарини қоллиниши, йеңи қоралларни, чәкләш қораллирини, алақә васитилирини вә башқа программа вә тактикиларни қоллинип, хитайға америка армийисиниң йәңгили болмайдиған күч икәнликини билдүрүш керәк."

Лекин америкидики хитай сиясәт тәтқиқат орниниң хитай мәсилиләр мутәхәссиси лю шарҗу әпәнди, хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитетиниң доклатидики бәзи қарашларға гуман билән қарайдиғанлиқи, әгәр хитай ташқириға һәрбий кеңәймичилик қилса ички қисмиға дәз кетидиғанлиқини билдүрди.

Лю шавҗу : хитай уруш қозғиса парчилиниду

Лю шавҗу, " әмәлийәттә җоңгуниң түзүлмиси башқа дөләтләргә таҗавуз қилишқа мас кәлмәйду. Әгәр у башқа дөләтләргә таҗавуз қилса өзиниң ички қисими парчилиниду. Чүнки у диктатор, пуқраларниң кишилик һоқуқиға һөрмәт қилмайдиған, демократийә болмиған рәһбәрлик гуруһиға игә. У бәзидә демократийә козурини көтүрүвалсиму, лекин демократийә бир аз баш көтүрсә һаман уҗуқтуруп кәлди. Чүнки демократийә козурини раст ойниса җоңгуниң һазирқи бир партийилик һакимийитини ғулитиветиши мумкин. Шуңа һазир әһвалда җуңго өзиниң һәрбий күчини тәрәққи қилдурған болсиму, лекин буниң башқа дөләтләргә тәһдит салалайдиған дәриҗигә беришиға мән гуман билән қараймән. Бу күч вә бу қоралларниң ахири өзиниң ички қисмидики күрәш вә тоқунушларға ишлитилиш еһтимали мәвҗут.... Әгәр хитай кеңәймичилик қилса 1 ‏ - дуня урушида авистирйә - венгирийә империйиси дуч кәлгән ақивәткә дуч келиши мумкин," дәп көрсәтти.

Хитайниң һәрбий тәрәққияти кишини гуманға салиду

Хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитети тәйярлиған доклатни америка һөкүмәт қармиқидики яки хусусийлар башқурушидики тәтқиқат органлири бурун елан қилған хитай тоғрисидики доклатларға селиштурғанда бәзи мәсилиләр бир қәдәр ялиңач оттуриға қоюлған. Америка хусусий яки һөкүмәт тәтқиқат органлириниң бурунқи доклатлирида хитайниң һәрбий тәрәққияти америкиниң бихәтәрлик мәнпәәтигә чоң тәһдит елип кәлмәйдиғанлиқини оттуриға қоюп кәлмәктә иди.

Доклатта, хитайниң кризис яки тоқунуш пәйда қилиш еһтималини азайтиш үчүн америкиниң җидди тәдбирләрни елиши лазимлиқи, "америка чоқум асия - тинч окян районидики һәрбий үстүнлүки хитайниң хирисиға дуч келиватқанлиқини җидди ойлишиш керәклики.... Хитайниң өз ғәризини қанчилик сәмими, дәп чүшәндүргән тәқдирдиму, лекин хитайниң һәрбий заманивилишиш сүритиниң тезлики гуман пәйда қилмай қалмайдиғанлиқи" ни тәкитләйду. Доклатта йәнә хитайниң тәйвәнни бир бөсүш нуқтиси, дәп қаритиватқанлиқи, "әгәр хитай йәр шари характерлик чоң дөләткә айланмақчи болса 1 ‏ - қәдәмдә чоқум тәйвәнни бойсундуруши керәк."

Хитай тәйвәнни басса патқаққа патиду

Лекин, хитай тәйвәнни бойсундурса әтраптики деңиз йоллирини игиләйдиғанлиқи вә һәрбий күчини шәриққә кеңәйтәләйдиғанлиқини илгири сүргән. Лекин лю шавҗу әпәнди әгәр хитай тәйвәнни игилисә өз бешиға иш тапидиғанлиқини билдүрди.

Лю шавҗу мундақ дәйду": тәйвән мәсилиси бир һәрбий мәсилә әмәс. Бәлки бир сияси мәсилидур. Җуңго тәйвәнни бойсундураламду ? дегәндә, бойсундуралиши мумкин. Лекин бойсундурғандин кейин немә әһваллар йүз бериду ? тәйвәнни бойсундуруш дегәнлик өзиниң пәләстин вәзийитини яритиш дегәнлик, йәни һойлисиға қалаймиқанлиқни әкириш дегәнликтур.... Әгәр сиз хәлқниң арзусиға қаримай бир җайни һәрбий күч билән игиләп, хәлқни идарә қилсиңиз бу өзи үчүн аваригәрчилик тапқанлиқтур. Шуңа җоңгуниң һәрбий күчи тәйвәнни игиләшкә йетиши мумкин, лекин униң тарихи вә сияси иқтидари буниңға йәтмәйду."

Тәйвән боғузида киризис йүз беришниң алдини елиш керәк

Хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитетиниң доклатида йәнә хитайниң аләм бошлуқи вә електрон меңә қораллирини тез тәрәққи қилдуруватқанлиқи, америкиниң бу саһәдики үстүнлүкини игиләшкә урунуватқанлиқи, америкиниң башқурулидиған бомба мудапиә системиси, һава бошлуқи алақиси вә хитайниң деңиз бойи районлирида авиаматкиға тайиниш җәһәтләрдә йәнила аҗизлиқи барлиқини билдүргән. Америкиниң һава вә деңизни база қилған уруш қилиш иқтидарини күчәйтипла қалмай, интернет вә аләм бошлуқи күчини тәрәққи қилдурушни, тәйвән боғузида кризис йүз беришниң алдини елишни тәкитлигән.

Америка һөкүмити хитайниң һәрбий тәрәққият әһвалиға баһа бәргәндә даим бу мәсилини наһайити еһтият билән тилға алатти шундақла хитайни"дүшмән" дәп сүрәтлимәсликкә тиришатти. Америка мәркизи ахбарат идарисиниң башлиқи Micheal Hayde 2008 - йили‏3 ‏ - айдики " вашингтон вақти гезити" дә елан қилған сөһбитидә хитайниң тәрәққиятини мәдһийилигән шундақла хитай " чоқум дүшмәнлишиш керәк болған дөләт әмәс" дәп тәкитлигән иди.

Хитай дөләт мудапиә хам чотини һәр йили үзлүксиз өстүрүватқан болуп, хитайниң 2007‏ - йилдики һәрбий хам чоти 45 милярд доллар болуп, бу йилқи хам чотниң 57 милярд доллар икәнлики илгири сүрүлмәктә. Америка ташқий ишларминистирликиниң қармиқидики хәлқара бихәтәрлик мәслиһәт комитети, америка дөләт секритариятиға хәлқара вә бихәтәрлик мәсилилиридә мәслиһәт беридиған юқири дәриҗилик тәтқиқат вә мәслиһәт бериш оргинидур. Мәзкур органниң һазирқи рәһбәрликини америкиниң сабиқ муавин дөләт мудапиә министири паул волфивитиз өтимәктә.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт