Аңсаң суки: 'нишанимизға йетиш үчүн күрәшни давамлаштуримиз'

Берма демократик һәрикитиниң рәһбири, нобел мукапати саһиби аңсаң суки ханимниң түрмидин қоюп берилиши дуня миқясида зор ғулғула яратти. Һәрқайси демократик әлләрниң рәһбәрлири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлири буни қизғин алқишлиди.
Мухбиримиз ирадә
2010.11.16
angsang-suki-xanim-305 Сүрәттә, берма демократик һәрикитиниң рәһбири, нобел мукапати саһиби аңсаң суки ханим.
AFP Photo

Һәрқайси дөләт рәһбәрлири буниң берма хәлқиниң әркинликигә еришиш йолидики тунҗи қәдәм болуп қелишини арзу қилишти.

21 Йиллиқ сиясий һаятиниң 15 йилини түрмиләрдә өткүзгән бермилиқ аял лидер, нобел тинчлиқ мукапатиниң саһиби аңсаң суки 13 - ноябир күни қоюп берилди. Аңсаң сукиниң қоюп берилиши униң берма вә дуня миқясидики қоллиғучилирини қаттиқ һаяҗанға салди.

Берминиң диктатор җунта һакимийити аңсаң сукини түрмидин азад қилиши билән униң қоллиғучилири кочиларға чиқип бу хәвәрни тәбрикләшкән. Аңсаң суки өйиниң алдиға йиғилған миңларчә аммиға нутуқ сөзләп, "һәммимиз бирләшкәндила мәқситимизгә йетәләймиз, нишанимизға йетиш үчүн күрәшни давамлаштуримиз " дәп чақириқ қилди. Миңларчә киши бирдәк "биз һәммимиз саңа әгишимиз" дәп узунғичә шуар товлиған.

Аңсаң суки қоюп берилгәндин кейин америка, беританийә, австралийә қатарлиқ һәрқайси демократик әлләр рәһбәрлири баянат елан қилип, аңсаң сукиниң қоюп берилгәнликини тәбриклиди. Америка президенти барак обама униңға "қәлбимдики қәһриман" дәп баһа бәрди вә буниң берма хәлқиниң әркинликигә еришиш йолидики бир қәдәм болушини арзу қилидиғанлиқини ейтти. У шундақла берма түрмилиридә тутуп турулуватқан 2000 дин артуқ сиясий җинайәтчини қоюп беришкә чақирди.

Ундақта ким бу аңсаң суки? аңсаң суки берма демократик бирлики партийисиниң қурғучиси болуп, у берминиң әркинлик қәһримани дәп билинидиған генерал аңсаңниң қизи. Генерал аңсаң 1947 йили йәни берма беританийә империйисидин айрилип мустәқиллиқиғә еришишидин 6 ай бурун суйиқәсткә учрап өлгәндин кейин, у аписи вә қериндашлири билән биллә чоң болған. У аписи дав хинки 1960 - йили берминиң һиндистанда турушлуқ әлчиси болуп тәйинләнгәндин кейин һиндистанға кәлгән вә йеңи делһида толуқ оттура мәктәпни пүттүргән. 1964 - Йилидин 1967 - йилиғичә әнгилийә оксфорд университетида пәлсәпә оқуған. У бир мәзгил бирләшкән дөләтләр тәшкилатида хизмәт қилған.

Аңсаң суки 1988 - йили бермиға қайтип, өзиниң партийиси болған берма демократийә бирлики партийисини қурған. 1990 - Йилларда елип берилған сайламда аңсаң сукиниң партийиси наһайити зор үстүнлүк билән сайламни утуп чиққан болсиму, әмма 1962 - йилидин бери һәрбий өзгириш билән һакимийәтни тартивалған һәрбий җунта һакимийити сайлам нәтиҗисини рәт қилип, униң президент болушиға рухсәт қилмиған.

Җунта һакимийити арқидинла аңсаң сукини 1990 - йилидин 1995 - йилиғичә өз өйидә нәзәрбәнд астиға алған.

Аңсаң суки нәзәрбәнд вақтида йәни 1991 - йили һәрбий җунта һакимийитигә қарши чиқип, кишилик һоқуқ вә демократийини қоғдиғанлиқи үчүн униңға нобел кишилик һоқуқ мукапати берилгән. Аңсаң суки 1995 - йили қоюп берилгәндин кейин, нобел комитетидин берилгән бир йерим милйон доллар мукапатни берма хәлқиниң саламәтлик вә мәктәп қурулуш ишлириға ишләткән вә бу җәрянда демократик паалийәтлирини давам қилған.

Берма демократийә һәрикитиниң символи һалиға кәлгән аңсаң суки 2000 - йили қайтидин нәзәрбәнткә елинип 2002 - йили қоюп берилгән болсиму, әмма бир йилдин кейин йәни 2003 - қайта қолға елинған. Аңсаң суки ханим ахирқи қетим қолға елинип 7 йил аридин кейин 2010 - йили 13 - ноябир күни қоюп берилди. Аңсаң сукиниң қоюп берилгәнлики хәвири дунядики барлиқ демократийә тәрәпдарлирини мәмнун қилди. Һәрқайси кишилик һоқуқ тәшкилатлири берма һөкүмитидин қалған сиясий мәһбусларниму қоюп беришкә чақирип, берма хәлқиниң өз ирадиси бойичә яшиши керәкликини ейтишти. Хәвәр тарқалғандин кейин бу хәвәр дуня мәтбуатлирида қиззиқ темиға айланған болсиму, әмма хитай мәтбуатлирида бу хәвәрләр асасән елан қилинмиған.

Франсийә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, хитайниң шинхуа ахбаратиниң хәвәрни "бермидики бир сиясий әрбаб қоюп берилди" дәп хәвәр қилиши алаһидә диққәт тартқан.

Аңсаң суки қоюп берилгәндин кейин америка, беританийә, австралийә дөләт рәһбәрлири айрим - айрим һалда баянат елан қилди. Әнгилийә баш министири давид камерон баянатида аңсаң сукини тәбриклигәндин кейин, берма хәлқи өзиниң лидерини сайлаш һоқуқиға еришиши керәк, деди.

Аңсаң сукиниң қоюп берилиши бермидики җунта һакимийитиниң қаттиқ қоллуқ сиясити астида йәткүчә езилгән берма хәлқиниң әркинликкә вә демократийигә болған тәлпүнүшигә бир үмид чириқи яқти. У һәм дунядики башқа демократйилик һәрикәтләргә бир илһам мәнбәси болди.

Америка уйғур бирләшмисиниң муавин рәиси алим сейитоф әпәндиниң ейтишичә, аңсаң суки ханим берма җунта һакимийити тәрипидин нәзәрбәнд қилинғандин бери америка вә яврупа бирликигә әза дөләтләр изчил һалда бермиға аңсаң сукини қоюп бериш һәққидә бесим ишлитип кәлди. Униң үстигә униң қоюп берилиш вақти нобел мукапатиниң тарқитилиш мурасими вә асия тенч - окян иқтисад һәмкарлиқ йиғининиң ечилиш мәзгилигә тоғра кәлгән болуп, мана мушуниңдәк бир қатар амилларниң униң қоюп берилишигә тәсир көрсәткәнлики мәлум болмақта. Гәрчә, берма җунта һакимийитиниң униң бундин кейинки паалийәтлирини давам қилишиға йол қоюдиған - қоймайдиғанлиқи, униң буниңдин кейинки бихәтәрликиниң қандақ болидиғанлиқи йәнила ениқ болмисиму, әмма униң һазир нәзәрбәндтин азад қилинғанлиқи бермидики хәлқ үчүн бир ғәлибә дәп қаралмақта.

Һазир аңсаң суки ханимға охшаш дунядики кишилик һоқуқ вә демократийә һәрикәтлиридә актип рол елип келиватқан аялларму аз әмәс. Уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханимму әнә шундақ аялларниң бири. Рабийә ханимму хитай түрмилиридә ятқан, уму уйғурларниң кишилик һоқуқи үчүн қилған күрәшлири үчүн нобел тенчлиқ мукапатиға намзат көрситилгән бир қәһриман аял. Уйғур аяллириниң әркинликкә, демократийигә болған тәлпүнүши 5 - июл үрүмчи вәқәси мәзгилидә йәнә бир қетим намайән болди. Намайишқа чиққан уйғур қиз - аяллири вәқәниң хәлқарада тоғра тонулушида һәл қилғуч рол ойнап, аялларниң демократийә һәрикитидики ролиниң интайин муһимлиқини йәнә бир қетим намайән қилип бәрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.