Бейҗиң олимпики һәққидә давамлишиватқан мулаһизиләр

Бейҗиңдә 8 ‏ - айниң 8 ‏ - күни олимпик мусабиқиси башланғандин буян, хәлқарада бейҗиң олимпикиниң ечилиш мурасимида ипадиләнгән мәзмунлар һәққидики мулаһизиләр давамлишиватиду. Бу мулаһизиләр асасән бейҗиң олимпикидин кейин хитайда қандақ өзгириш болуши мумкин, дегән мәсилигә мәркәзлишиватиду.
Мухбиримиз вәли хәвири
2008-08-18
Share

 'Йүз йилдин буянқи арзу' дегән немә?

'Көзитиш журнили'да елан қилинған 'йүз йилдин буянқи арзу' дегән немә? дегән обзорда баян қилишичә, һазир хитайда 'йүз йилдин буянқи арзу' дегән гәп ямраватиду. Бу гәп бейҗиң олимпикиниң ечилиш мурасимидин кәлди. Шу мурасимда, әскәрму әмәс, пуқраму әмәс, пәқәт манҗучә кийингән сан - санақсиз думбақчилар қулақни йеривәткидәк гумбу - гумбаң сада яңритип, хитайда уйқу басқан нәччә миң йиллиқ тарихни ойғатмақчи болди.

Хитайчида 'йүз'лигән,, 'миң'лиған дегән бир хил намәлум сан, - дәп давамлиқ баян қилиниду бу обзорда, - әмма бу қетимқи олимпик мусабиқисиниң ечилиш мурасимида, хитайда миңлиған йиллардин буян давамлишиватқан һәммә тарихни қайтидин җанландурмақчи болған 'йүз ' дегән сан, 1908 ‏ - йилини көрситиду. Бу манҗу сулалиси йилнамиси буйичә гуаңшуйниң 14 ‏ - йили, манҗу падишаһиниң ишикни ечиш ислаһати мәғлуп болуп, падишаһ тәхттин ғулашқа бир йил қалған йил. Падишаһниң чирайи өңүп кәткән, пәйли бузулған йил.

Әгәр бу қетимқи бейҗиң олимпик 'йүз' йиллиқ арзу болса, у һазирқи хитайниң манҗу сулалиси дәвридики империйә арзусини әкс әттүриду.

 'Көзгә көрүнмәйдиған бейҗиң - - - дуня билән охшаш болмиған арзу' дегән китаб чиқти

Хоңкоң - тәйвән хәвәрлиригә қариғанда, йеқинда тәйвәндә икки яш язғучи нәшр қилдурған 'көзгә көрүнмәйдиған бейҗиң - дуня билән охшаш болмиған арзу' мавзулуқ бир китаб тарқалди. Бу китабта муһит, мәҗбурий көчүрүш, җәмийәт бошлуқи, кишилик һоқуқ дегән төт мәсилә сөзлиниду. Униңда бир дуня дегән хитайда кимниң дуняси, бир арзу дегән хитайда кимниң арзуси дегән соалға җаваб берилип, асасән бу хитай коммунист партийисиниң дуняси вә арзуси икәнликигә испат көрситилгән. Хитай коммунист партийисиниң бу арзуси бейҗиң олимпик мусабиқисиниң ечилиш мурасимида, хәлқниң азап - оқубәтлири рәңга - рәң салютниң түтәклири билән йепиветилгән.

'Җәнубий хитай тор гезити' ниң тәһрири җу фуйиниң қаришичә, 'көзгә көрүнмәйдиған бейҗиң - дуня билән охшаш болмиған арзу' намлиқ китаб бизгә хитайда кишилик һоқуқни чоң дөләтчиликниң йоққа чиқириватқанлиқ маһийитини вә хоңкоң, тәйвәнләрдә бейҗиң олимпикидин ибарәт бу чоң һәшәмәтниң вәһимисигә чүшүп қелиштин вә униңға ғалчилиқ қилиштин сақлинишниң зөрүрлүкини көрситип бериду.

'Сахта, чоң вә қуруқ'

'Көзитиш журнили' да елан қилинған 'бейҗиң олимпикниң ечилиш мурасимида ипадиләнгән мәзмунлар сахта, чоң һәм қуруқ' дегән обзорда баян қилинишичә, коммунист хитай һөкүмити олимпик мурасими үчүн 4 милярд хәлқ пули сәрп қилип, үч йилда лайиһиләткүзди. Униңдики һәшәмәтлик безәкләр билән дөләтниң қудрәтлик вә чоң икәнликини намайән қилмақчи болди. Йигирмә нәччә йилдин буян хәлқни, болупму яш әвладларни сахта дора, сахта һарақ, сахта йемәклик билән җәһәннәмгә узутуватқанлиқини йошурмақчи болди.

Хитайда бир нәччә чоң су иншаати қурғили, дәряларниң еқинини тазилиқини, көп мәктәп салғили, шәһәрләрниң муһитини яхшилиғили, милйонлиған ишчи - деһқанларниң җиддий турмуш еһтияҗини қандурғили болидиған пул билән хәлққә қилчә мәнпәәти болмиған сахта, чоң вә қуруқ мәзмунларни лайиһиләп чиқти. Бу ху җинтав һөкүмитиниң мәһсулати.

'Тәйвәнликләр шинҗаңниң әһвалини билмәй туруп, хитай коммунист партийисигә әгишип уйғурларни әйиблимәңлар'

Һазир тәйвәндә туруватқан пишқәдәм мулаһизичи лин бавхуа әпәндиниң 'тәйвәнликләр шинҗаңниң әһвалини билмәй туруп, хитай коммунист партийисигә әгишип уйғурларни әйиблимәңлар' дегән обзорида баян қилинишичә, хитай һөкүмити олимпик мусабиқисидин пайдилинип уйғурларни бастурди, шуңлашқа уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлири пәйда болди.

Лин бавхуа әпәнди бу обзорида тәйвән хәлқиғә бәш ноқтини чүшәндүргән. Униң қаришичә, биринчи, шинҗаң әзәлдин җуңгониң земини әмәс, хитай 1884 ‏ - йили бу җайға таҗавуз қилғанда, униң намини 'йеңи чегра' дәп атиған. Униңдин кейинму, уйғурлар 'шәрқий түркистан җумһурийити' қурған. Һазирқи коммунист хитай һөкүмити һәтта шуниму 'җуңхуа хәлқ җумһурийитидики аз санлиқ милләт иди' дәп ялғанчилиқ қиливатиду.

Иккинчи, коммунист хитай армийиси 1949 ‏ - йили бу җайни бесивалғандин кейин, 1953 ‏ - йилидики нопус мәлуматиға қариғанда, бу җайда уйғурларниң нопуси төттин үчни тәшкил қилатти. Шуниңдин кейин коммунист армийиси йәр игиләп, хитайдин нопус көчүрүп келип, бу җайниң сиясий һоқуқини пүтүнләй хитайлар контрол қилидиған болди, бу җайдики маарипни, диний етиқадиниму хитайлаштурушқа башлиди.

Үчинчи, хитай һөкүмити бу җайда қурған аптоном район ялған аптоном район, әмәлийәттә бу уйғур аптоном райониниң башлиқи хитай. 70 ‏ - Йилларда, мавзедоң бу мәсилидин әндишә қилип, уйғурлардин башлиқ бәлгиләп, бу җайни бир мәзгил муқим һаләттә сақлиған болсиму, 78 ‏ - йили дең шавпиң бу аптоном районниң башлиқи сәйпидин әзизини бейҗиңға йөткәп кетип нәзәрбәнткә елип, бу җайни хитайлаштурушни давамлаштурди.

Төтинчи, хитай һөкүмити 11 ‏ - сентәбир вәқәсидин кейин, уйғурларниң хитайдин қутулуш һәрикәтлирини 'террорлуқ' дәп җакарлап бастуруп кәлмәктә.

Бәшинчи, уйғурларниң йеқинда қәшқәр, кучаларда елип барған хитайниң қораллиқ күчлиригә қаршилиқ көрситиш һәрикәтлири, пәқәт хитайдин қутулуш үчүн қилинған мустәқиллиқ һәрикәт. Униң характери хитайниң ички өлкилиридә пәйда болған хитайниң қораллиқ күчлиригә қарита қилинған һуҗум билән охшаш, уни хитайниң зулуми кәлтүрүп чиқарған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт