Берма һөкүмити демократийиниң синиқидин өтмәктә

Сиясий һаятиниң көп қисмини берма түрмилиридә өткүзгән аң саң сучи ханим бермидики парламент сайлимида мутләқ көпчилик хәлқниң қоллишиға еришип парламент әзаси болди. Берминиң демократийилишиш басқучидики муһим вәқәләрниң бири болған бу вәқә демократик әлләрниң иҗабий баһасиға еришти. Улар буни берминиң кәлгүси үчүн яхши бир ишарәт дәп қарашмақта.
Мухбиримиз ирадә
2012-04-02
Share
ang-sang-suchi-305.png Аң саң сучи ханим қоллиғучилириға салам бәрмәктә
AFP

Берма демократийә һәрикитиниң символиға айланған аң саң сучи ханим бермида өткүзүлгән толуқлима парламент сайлимида ғәлибә қилип, парламент әзаси болуш салаһийитини қолға кәлтүрди. Бу, 66 яшлиқ аң саң сучи ханимниң сиясий һаятида қолға кәлтүргән муһим нәтиҗиси вә шундақла берминиң демократийилишиш йолидики муһим қәдәмләрниң бири болуп һесаблиниду.

Һазирчә рәсмий рәқәмләр техи елан қилинмиған болсиму, әмма бу қетимлиқ парламент сайлимида аң саң сучи ханим йетәкчиликидики "демократийә бирлик" партийисиниң көпчилик авазға еришип, 644 орунға игә парламентта толуқланмақчи болған 44 орундин әң аз дегәндә 40 ини игилигәнлики билдүрүлмәктә. Хәвәр тарқалғандин кейин партийиниң рангун шәһиридики мәркизи алдиға йиғилған он миңларчә хәлқ зәпәр тәнтәниси қилишти. Аң саң сучи ханим бу йәрдә тәрәпдарлири вә хәлқара ахбарат органлириниң мухбирлириға бәргән баянатида сайлам нәтиҗисгә баһа берип : "бу хәлқниң ғәлибиси" деди вә буниң берма үчүн йеңи бир миладийә болушини, берма һөкүмитини хәлқниң ирадисигә бойсунушқа мәҗбурлайдиған бир күчкә айлинишини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Йәкшәнбә күни өткүзүлгән парламент сайлимиға 17 партийидин җәмий 160 кандидат қатнашқан болуп, аң саң сучи ханим вә униң партийиси башқа рәқиблирини зор бир пәрқ билән йеңип чиққан. Бу қетимлиқ сайламниң йәнә бир алаһидилики берма һөкүмити тунҗи қетим хәлқаралиқ мустәқил органларниң сайламни назарәт қилишиға йол қойди. Шәрқий җәнубий асия дөләтлири бирлики, яврупа бирлики, америка вә бир қисим хәлқара мухбирлардин тәшкилләнгән көзәткүчиләр сайлам җәрянини көзәтти. Улар сайламға иҗабий баһа берип, омумән қилип ейтқанда, сайламниң адил елип берилғанлиқини билдүрди.

1962 - Йилидики һәрбий өзгириштин буян һоқуқ тутуп келиватқан һәрбий җунта һөкүмити дөләтни қаттиқ қоллуқ билән идарә қилип кәлмәктә. 2007 - Йили дөләттә тунҗи қетм омумий сайлам елип берилип "һәмкарлиқ вә тәрәққият" намлиқ партийә һакимийәт бешиға чиққан болсиму, бу йәнила һәрбий һакмийәт өзи қуруп чиққан партийә. Шуңа, мундақчә ейтқанда, бу дөләт йәнила һәрбийләрниң контроли астида. Парламенттики 664 орунниң 80 пирсәнтиниму йәнә шулар игилигән. Гәрчә бу қетимлиқ толуқлима сайлам һакимийәттики күч тәңсизликини өзгәртәлмисиму, әмма йәнила җунта һакимийтиниң партийидики иш - әмәллирини көзитиш, уларниң қарар елиш басқучиға тәсир көрситиш үчүн йәнила интайин муһим әһмийәткә игә, дәп қаралмақта.

Әл җәзирә қанили бу һәқтики мулаһизисидә : "аң саң сучи ханимға охшаш бир исимниң парламентта болуши дегәнлик, хәлқараниң диққити бундин кейин берма парламенти чиқиридиған қарарларда болиду, дегәнлик болиду. Толуқлима сайламда қолға кәлтүрүлгән бу ғәлибә 2015 - йилидики омумий сайламда техиму зор ғәлибә қазинишниң бишарити болуши мумкин" дәп көрсәтти.

Берма һакимийити 2010 - йилиниң ахирида аң саң сучини түрмидин азад қилғандин башқа йәнә, бир қисим сиясий ислаһатларни берип, ахбаратқа қаратқан контроллуқини азайтқан вә бир қисим аммиви тәшкилатларни қанунийлаштурған иди. Бу йилниң январ ейида берма һөкүмити йәнә түрмиләрдики бир қисим сиясий мәһбусларни азад қилди. Берма һөкүмитиниң йиллардин буян елип бериватқан сияситидә өзгириш ясап, иҗабий қәдәмләрни ташлишини америка башчилиқидики демократик ғәрб әллири алқишилиған вә берма һөкүмити әгәр бу нөвәтлик толуқлима сайламниң адаләтлик елип берилишиға капаләтлик қилған әһвал астида, бермиға қаритилған имбарголарниң бир қисимни бикар қилишни ойлишидиғанлиқини билдүрүшкән иди. Йәкшәнбә күни, истанбулда йиғинға қатнишиватқан америка дөләт ишлири министири һилларий килинтон ханим сайламниң тинч вә адил елип берилғанлиқ хәвирини аңлиғандин кейин берма хәлқини тәбриклиди. У : "америка, сайламға қатнашқан, сайлам паалийәтлири вә униң басқучлирида тунҗи қетим йәр алған барлиқ берма хәлқини тәбрикләйду. Биз бермидики ислаһат қәдәмлирини қәтий қоллаймиз" деди. Америка ақсарайдин берилгән баянатта, америка һөкүмитиниң берминиң ислаһат қәдәмлирини давам қилип, техиму парлақ бир йол хәритиси сизишини үмид қилидиғанлиқи билдүрүлди.

Ундақта, йерим әсиргә йеқин вақит бермини қаттиқ қоллуқ билән башқуруп, өктичиләрни қаттиқ бир тәрәп қилип кәлгән берма һөкүмити немишқа турупла демократийилишишкә йешил чирақ йеқип қалди? америкида чиқидиған "ташқи сиясәт" жорнили төвәндики бир қанчә амилниң һөкүмәтниң позитсийисини юмшитишиға сәвәб болғанлиқини билдүрүп мундақ мулаһизә қилған:

Буларниң биринчиси, ғәрб дөләтлири бермиға қойған иқтисадий имбарго. юқиридики имбарголар берма һөкүмити үстидә бесим пәйда қилди. Бу бесимлар һөкүмәтни ғәрбни ташлап, өзини хитайниң қойниға етишқа мәҗбурлиған болсиму, әмма берма һөкүмити хитай билән йеқинлишиштин ибарәт бу йолни таллашни халимиди.

Иккинчи амил болса, һөкүмәтниң узундин буян иқтисадий қейинчилиқ астида қалған бермини тәрәққий қилдуруш арзуси. Тәрәққий қилиш үчүн немә керәк? әлвәттә базар, банка, мәбләғ вә америка билән болған йеқин мунасивәт керәк. Шуңа берма һөкүмити тәрәққият нишаниға йетиш үчүн ишни алди билән сиясий ислаһатлардин башлап, ғәрб әллириниң көңлини утти.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, йәнә бир қисим мулаһизиләрдә ейтилишичә, бир қисим берма хәлқи берма җунта һакимийити бешидики кишиләрниң образини яхшилап, хәлқиниң көңлини утуш үчүн мана мушундақ иҗабий қәдәмләрни ташлаватқанлиқиға ишинидикән. Сәвәб мәйли немә болушидин қәтийнәзәр берма вә дуня җамаәтчилики нәтиҗидин мәмнун. Әмма һечким буниң қанчә узун давам қилидиғанлиқини билмәйду. Көзәткүчиләр болса: "берма һөкүмитиниң ирадисини синайдиған әң чоң синақлар техи алдимизда" дейишмәктә.

1990 - Йили елип берилған омумий сайламда аң саң сучиниң партийиси "демократийә һәмкарлиқ партийси" зор нәтиҗә билән сайламни утқан болсиму, әмма һәрбийләр нәтиҗини рәт қилип, униң президент болушиға рухсәт қилмиған вә уни 5 йил нәзәрбәндгә алған иди. Шуңа һазир дуня җамаәтчилики һәрбий һөкүмәтниң алдимиздики күнләрдә сайлам нәтиҗисигә қандақ муамилә қилидиғанлиқини диққәт билән көзәтмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт