Prézidént bush yang jyéchige kishilik hoquq we erkinlik toghrisidiki qarishini bildürdi

Amérika prézidénti jorj bush seyshenbe küni dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim, xitay démokratlirining wekilliridin xarriy wu, wéy jingshing, bab fu we gong shawshyalarni aqsaraydiki turalghusida qobul qilip, xitay da'irilirige " erkinlik chaqiriqi" élan qilghan shu küni, aqsarayda béyjingdin kelgen yene bir méhmanni kütüwalghan idi.
Muxbirimiz erkin xewiri
2008-07-30
Share
BUSH-IN-PRAGUE-305 프라하의 부시 대통령
AFP Photo

 Bu méhman xitay tashqi ishlar ministiri yang jyéchi bolup, bush yang jyéchige kishilik hoquq we erkinlik toghrisidiki qarishini bildürgen.

Amérika prézidénti jorj bush dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir we amérikidiki 4 neper xitay démokratchini aqsarayda kütüwalghan seyshenbe küni, aqsaray yene amérikida ziyarettiki xitay tashqi ishlar ministiri yang jyéchini kütüwalghan idi. Lékin aqsaray yang jyéchining aqsaray ziyariti bilen prézidént bushning rabiye qadir xanim qatarliqlarni kütüwélishning oxshash bir kün'ge toghrilan'ghanliqi meqsetlik orunlashturushmidu yaki bir tasadipiliqmidu? dégen gumanlarni chüshendürmidi.

Prézidént bush rabiye qadir xanim we amérikidiki 4 neper xitay démokratik pa'aliyetchisini kütüwalghan shu küni, xitay tashqi ishlar ministiri yang jyéchi küntertiptiki ziyaret pilanigha asasen prézidént bushning dölet xewpsizlik meslihetchisi stifan xadléy bilen söhbet ötküzüsh üchün aqsaraygha kelgen idi. Söhbet xadléyning aqsaraydiki ishxanisida ötküzülgen bolup, xadléy bilen yang jyéchi söhbet ötküzüwatqanda prézidént bush yang jyéchi bilen körüshüp qoyghili yighin meydanigha kirgen.

Aqsarayning bayanatchisi dana perino xanim prézidént bushning yang jyéchi bilen körüshkenliki üstide toxtilip, bushning yanggha olimpik yighini xitaygha kishilik hoquq we erkinlik mesilisidiki semimiyitini körsitishke purset ata qilghanliqi toghrisida öz pikirini bildürgenlikini ashkarilidi. Dana perinoning eskertishige qarighanda, prézidént bush yene, xitay - amérika munasiwitining yéqinqi tereqqiyati üstide pikir bildürgen shundaqla olimpikning muweppeqiyetlik bolushini kütidighanliqini tekitligen.

Shinxu'a axbarat agéntliqining bu heqtiki bir xewiride, yang jyéchining kishilik hoquq we diniy erkinlik mesililiride xitayning barawerlik, öz ‏ - ara hörmet qilish we bir ‏ - birining ichki ishlirigha chat kérimeslik asasida amérika bilen üzlüksiz pikir almashturushni xalaydu, dégenlikini ilgiri sürdi. Amérika dölet xewpsizlik meslihetchisi stifan xadléy bilen xitay tashqi ishlar ministiri yang jiéchi shu küni yene washin'gtondiki amérika ilmiy tetqiqat orgini wudrow wilson merkizide "amérika - xitay késsin'gir inistituti" ning qurulush murasimigha qatnashqan.

Aqsarayning bayanatchisi dana perino, prézidént bush yang jiéchi bilen körüshken shu küni uning xarriy wu, wéy jingshing, rabiye qadir, gong shawshya we bab fular bilen xitay kishilik hoquq weziyitidiki endishe qozghawatqan mesililer üstide muzakire élip barghanliqini, bushning béyjinggha barghanda bu mesililerni otturigha qoyidighanliqigha wede qilghanliqini bildürdi. Perino mundaq deydu": prézidént olimpik üchün béyjinggha barghanda burun da'im xitay emeldarlargha eskertip kelgendek bu qétim yene erkinlik chaqiriqini birge élip baridighanliqini bildürdi. U bu zatlargha xitay bashliqlar bilen alaqide bolush uninggha amérikining meydanini ipadilesh yeni héchkimning kishilik hoquq we diniy erkinliki ret qilinmasliqi kérek, dégen qarishini yetküzüshke purset yaritidu, dep qaraydighanliqini eskertti," deydu.

Prézidént bush xitay rehberlirige yetküzüshke wede bergen bu telep we teklipler némilerni öz ichige alidu ? rabiye qadir xanim bushning béyjingda olimpik bixeterlikini bahane qilip, Uyghurlargha zerbe bérishni toxtitish, olimpik bahanisida qolgha élin'ghanlarni qoyuwétish, siyasiy mehbuslargha ölüm jazasi bérishni bikar qilishni otturigha qoyushni shundaqla gu'entanamodiki Uyghurlarni amérikigha qobul qilishni telep qilghanliqini bildürmekte. Dana perino bushning qobul qilishigha érishken bu zatlarning bu chaqiriqni xitay rehberlirige yetküzülüpla qalmay, bushning xitay xelqighe yetküzüshini telep qilghanliqini bildürdi.

Yang jyéchi bilen stifan xadléyning aqsaraydiki söhbitide qaysi mesililerning muzakire qilin'ghanliqi élan qilinmidi. Lékin xadléy bilen yang jyéchi shuni küni washin'gtondiki ilmiy tetqiqat orgini wudraw wilson merkizide "késin'gér amérika - xitay inistituti"ning qurulush murasimigha qatnashqan bolup, murasimidiki sözide yang jyéchi xitayning kishilik hoquq saheside zor ilgirileshke érishkenliki, xitay - amérika arisidiki ixtilaplarni bir terep qilishning yoli di'alog ikenlikini tekitligen. Yang jyéchi xadléy bilen körüshüshning bir kün aldida yeni düshenbe küni amérika tashqi ishlar ministiri rayis bilen söhbet ötküzgen idi.

Amérika tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi shon mékkormak, rayis bilen yang jyéchining olimpik yighini, shimaliy koriye, yaponiye we soda mesililirini muzakire qilghanliqini ashkarilidi. Prézidént bush kéler düshenbe küni béyjing olimpik yighinining échilish murasimigha qatnishish üchün yolgha chiqidu. Lékin u béyjinggha bérish sepiride aldi bilen jenubiy koriye we taylandlarni ziyaret qilishi mumkin.

Amérikidiki analizchilar bushning rabiye qadir xanim we xitay démokratik pa'aliyetchilirini qobul qilghanliqini "diqqetke sazawer " bir weqe, dep analiz qilishqan. Washin'gtondiki istratégiye we xelq'ara tetqiqat merkizining yuqiri derijilik tetqiqatchisi déréyk mishéll aqsaraydiki uchrishishni "olimpik harpisida xitayning yéghirigha tekkenlik " dep teripligen. U, "washin'gton pochta géziti" ning xewiridiki mulahiziside "xitayning neziride prézidént uchrashqan bu kishiler xitayni qalaymiqan qiliwatqan weqe tughdurghuchilardur... Bu körüshüsh xitayni naxush qilipla qalmay, uning béridighan signali ularni xush qilmaydu " dep körsitidu.

Prézidént bush démokratik zatlar bilen aqsarayda körüshken shu küni amérika oxayu shtatining kliwéland rayonidiki linkon éléktirik shirkitini ziyaret qilghan bolup, u shirket xizmetlirige sözligen nutuqida 2002 ‏ - yili romaniyini ziyaret qilghan waqtidiki bir éghiz sözini yene tekitligen. Bush " eger siz manga oxshash erkinlikning uniwérsalliqigha ishensingiz, her sahediki xelqlerning purset bérilse, erkin jem'iyette yashash üchün tirishidighanliqigha heyran qalmang " dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet