"Shinjang" namidiki yéngi derslik kéler yildin bashlap ötülidiken


2004.12.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Uyghur aptonum rayonluq ma'arip nazaritining kélerki yéngi oqush yilidin bashlap qoshmaqchi bolghan "shinjang" dersliki, Uyghur élidiki barliq bashlan'ghuch we toluqsiz ottura mektepler üchün zörür oqushluq hésablinidiken.

Xitay hökümitige qarashliq tengritagh tor bétining bildürishiche, " shinjang" dersliki, Uyghur élining tarixi tereqqiyati, tebi'iy shara'iti, milliy örp- adetliri we iqtisadiy qatarliq nurghun tereplerni öz ichige alidiken. Uyghur élidiki barliq bashlan'ghuch we ottura mektepler choqum her heptisi üchtin töt sa'etkiche waqitni mezkür derslik üchün ajritishi telep qilinidiken.

Bu dersni échishning qeghezdiki meqsiti

Xewerge qarighanda, peqet Uyghur élidila ötilidighan " shinjang" dersliki üchün 18 parche kitab layihilen'gen. Mezkur oqushluqlarni Uyghur aptonum rayonluq ma'arip, pen - téxnika tetqiqat orni, oqutush tetqiqat merkizi we ma'arip neshriyati birlikte mes'ul bolup chiqiridiken.

Shinjang dersliki bashlan'ghuch mektepler üchün, Uyghur élining tebi'iy shara'iti, Uyghur élining ötmüshi we bügüni, milli medeniyet, xelq edebiyati, wetenperwerlik terbiyisi, milli ittipaqliq terbiyisi, atizim terbiyisi qatarliq mezmunlarni öz ichige alsa, ottura mektepler üchün, shinjangning yerlik tarixi, shinjangning iqtisadi, gherbni échish, qanun terbiyisi, atézim, milliy ittipaqliq, wetenperwerlik qatarliq mezmunlarni öz ichige alidiken.

Xitay da'iriliri xewiride " shinjang" derslikining oqushluqlirini layihileshke qatnashqan bir türküm xitay mutexessisliri we oqutquchilirining isimlirini alahide tilgha alghan.

"Uyghurlarning topilangchiliq éngi bar"

Xitay hökümiti buning aldida oqughuchilargha siyasiy - idiyiwiy terbiyini kücheytishni alahide tekitlep kéliwatqan idi. Biz xitay da'irilirining bu yéngi dersliki heqqide téximu tepsiliy melumat égilesh üchün, Uyghur aptunum rayunluq ma'arip nazariti bilen alaqilashtuq. Ziyaritimizni qubul qilghan bir nöwetchi xadim, bu idarige yéngi kelgen bolghachqa, " shinjang" dersliki heqqidiki konkrét ehwallardin xewersiz ikenlikini, biraq bu yéngi derslikni qoshushta bolupmu az sanliq milletlerni xitayni téximu söyidighan qilip terbiyileshni chiqish qilghanliqini bildürüp, mundaq didi:

Shinjangda az sanliq milletler köp, uning üstige chégra rayon. Shunga, bu derslik arqiliq oqughuchilarni öz yurti we dölitini söyidighan qilip terbiyilimekchi. Shinjangdiki az sanliq milletlerde topilangchiliq éngi bar. Shonga kichikidin tartip ularda wetenperwerlik, milletler ittipaqliqini himaye qilidighan angni yitishtürmekchi.

Bu dersni échishning esli meqsidi

Xitay da'irilirining Uyghur élida bundaq bir derslikni tesis qilishi, chet'eldiki bir türküm Uyghur ziyaliliri we ma'aripchilirining naraziliqini qozghimaqta. Ular xitay hökümitining Uyghur perzentlirige burmilan'ghan tarixni ögitip, dinsizliq terbiyisini kücheytish arqiliq, Uyghurlarni asmilatsiye qilish qedimini tézlitiwatqanliqini körsetmekte.

Ilgiri Uyghur élide uzun yil oqutquchi bolghan, nöwette chet'elde yashawatqan qadir ependi, xitay hökümitining " shinjang" derslikini tesis qilishi heqqide toxtulup, xitayning buni qilishidiki meqsidining Uyghur balilirigha kichikidin bashlapla xitayning siyasiy meqsidini singdurush, xitay bilen bolghan perqni yoqitish arqiliq, Uyghurlarning musteqilliq iradisini boshitish ikenlikini otturigha qoydi.

U yene, "shinjang dersliki" ning tesiri heqqide öz köz qarashlirini otturigha qoyup, bu derslikning Uyghur perzentlirining parlaq Uyghur tarixigha bolghan tonushini suslitip, ulargha "shinjang xitayning ayrilmas bir qismi dégen uqumni singdurush we xitayning milletchilik idiyisini kucheytish rolini oynaydighanliqini ilgiri s rolini oynaydighanliqini ilgiri sürdi.

Qadir ependi axirida, yuqiriqidek tesirlerni azaytish üchün, oqutquchilarning nöwettiki bar shara'ittin paydilinip, taktikiliq usullar bilen oqughuchilargha heqiqetni chüshendürishi kéreklikini, yene bir tereptin ziyalilar sépiningmu xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan asmilatsiyini tézlitishige qarshi awazini kücheytishi kéreklikini körsetti. (Arzu)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.