Истанбулда ечилған дуня банкиси вә хәлқара пул фонди тәшкилатиниң 2009 ‏- йиллиқ йиғини мувппәқийәтлик ахирлашти

2009 ‏- Йили 10 ‏- айниң 6 ‏- күни истанбулниң қурултай йиғин залида дуня банкиси вә хәлқара пул фонди тәшкилатиниң йиғини башланди, бу йиғин икки күн давам қилған болуп бүгүн мувппәқийәтлик ахирлашти.
Мухбиримиз арислан
2009.10.07
Dunya-bankisi-Pul-muamile-mudiri-Istanbulda-305.jpg Сүрәт, 2009 ‏- йили 10 ‏- айниң 6 ‏- күни истанбулниң қурултай йиғин залида башланған дунйа банкиси вә хәлқара пул фонди тәшкилатиниң йиғинида сөз қиливатқан хәлқара пул фонди тәшкилатиниң мудири доминик сичас-хан әпәнди.
AFP Photo

Бу йиғинға 186 дөләттин кәлгән 13 миң вәкил вә 2 миң зиярәтчи иштирак қилди. Йиғинға 1661 нәпәр мухбир қатнашқан болуп, 667 нәпири түркийилик мухбирлар башқилири дуняниң һәр қайси җайлиридин кәлгән мухбирлар икән. Йиғин 11 тилға тәрҗимә қилинди. Бу йиғин истанбулниң қурултай мәркизи залида ечилған болуп йиғин түркийә баш министири рәҗәп тайип әрдуғанниң ечилиш нутиқи билән башланди.  

Истанбулда ечилған бу йиғинда асаслиқи, дуняви киризистин қутулуш, иқтисади сестимниң кәлгүси, дуня пул фонди идарисиниң ислаһати, дуняви кризис вә кризисниң тәсиригә қарши тәдбирләр, йүксәлгән яврупа вә оттура асия, кризстин агаһландуруш систеими, кризисниң алдини елишқа алақидар әң яхши сиясәтләр һәққидә музакириләр елип берилди.

Йиғин башлиниш биләнла истанбулниң таксим мәйданида дуня банкисиға қарши намайиш башланди  намайишқа түркийә мәмурлар вә инженирлар бирлики, түрк дохтурлар бирлики қатарлиқ көп санда иҗтимаий тәшкилатлар намайиш уюштурди. Намайишқа 6 миңдин артуқ киши қатнашқан болуп, сақчилар қанунсиз һәрикәт қилған 50 кишини тутқун қилди.  

Намайиш җәрянида йиғин давам қилған болуп йиғин түркийә баш министир рәҗәп тайип әрдуғанниң нутуқ сөзлиши билән башланди  әрдуған мундақ деди: "дуняниң һәр қайси җайлиридин аңлиниватқан вақирашларға, тәләпләргә бу залниң сиртида давам қиливатқан намайишларға қулақ селишимиз лазим  һеч ким зиянға учримиған, һеч ким дуняниң байлиқлиридин мәһрум қилинмиған, һәр кимниң адаләт вә шәпқәттин охшаш пайдиланған бир дуня қурушимиз лазим  тинчлиқниң, қериндашлиқниң, бихәтәрликниң, парағәтниң хәлқаралашмиған бир дуняда һечкимниң хушал ‏- хурам яшаш имканийити қалмиди. Биз 21 ‏- әсиргә қәдәм қойғанда бу әсир бир тинчлиқ әсири болиду дәп дава қилдуқ  хәлқара тинчлиқни қуруп чиқимиз дедуқ, террорға қарши ортақ күрәш қилимиз дедуқ, әпсуслинарлиқ билән ундақ болмиди. Өткән йүз йилда бу адаләтсизлик мәнзирә тоқунушқа, урушқа айланди. Көчүшкә, пайда ‏- мәнпәәткә тәңпуңсизлиқ, чоң шәһәрләрдә җинайәтләр адәткә айланди, әтрап қәтли қилинди вә қәтли қилиниватиду  районлуқ өзгиришләрдә күткән иҗабий йеңилиқлар техичә йоқ."

Баш министир әрдуған бу йәрдә қәтлиам ипадидин кимләрни мәқсәт қиливатқанлиқи мәлум әмәс әмма 5 ‏- июл үрүмчи вәқәси йүз бәргәндә, у вәқәләрни қәтлиам вә вәһшиянә қирғинчилиқ дәп ипадиләп хитайни у қәтлиамни тохтитишқа чақириқ қилған иди.  

Түркийә т р т теливезийәсиниң 7 ‏- өктәбир күнидики хәвиридә билдүрүшичә, дуня банкисиниң рәиси роберт зоиллик сөз қилип хәлқара пул ‏- муамилә кризиси 2009 ‏- йилида дуняниң иқтисадини, қисқа муддәтлик каптализимдин узун муддәтлик ишләп чиқирилған бир сәрмайә системиға айландуруш керәкликини билдүрүп мундақ деди: "г 20 дәп билингән дуняниң әң тәрәққи қилған иқтисадиға игә дөләтләрниң, буниңдин кейин г ‏- 186 дөләтләр билән мунасивәт қуруп хизмәт ишләш керәкликини, г ‏- 186 дәп нам берилгән гуруп болса дуня банкиси йиғинлириға вәкил әвәткән пүткүл дөләтләр йәни башқа бир уқум билән аңлатқанда дуня байлиқиниң йүздә 75 пирсәнти қолида болған дөләтләр билән дуня нопусиниң көп саниқини игиләйдиған дөләтләрниң һәмкарлишишниң зөрүр икәнликини билдүрди."

Дуня пул фондиниң рәиси страус кһан болса, дунядики иқтисади паалийәтләрниң контролдин чиққанлиқини, инсанларниң башқа бир кризисниң йүз бериш еһтималдин әндишилиниватқанлиқини хатириләтти, бу кризистин қутулидиғанлиқини илгири сүрүп, дуняниң йеңидин бир чоңийиш метудқа еһтияҗи барлиқини билдүрди. Хәлқара өзгиришләргә дуня иқтисад фондиниң идарә ислаһатлар билән тақабил туридиғанлиқини дуня иқтисад фондиниң идарә һәйәт рәһбәрликигә вәкиллик қилмиған дөләтләрниму қобул қилидиғанлиқини билдүрди.  

Йиғинда елинған қарарлар елан қилинди  һөрийәт гезитиниң 7 ‏- өктәбир күнидики хәвиридә билдүрүшичә, истанбул қарари дәп нам берилгән бу қарарларда, хәлқара кирзистин қутулушқа ишарәт қилинған болсиму аста характерлиқ бир йол икәнлики, кризисниң давам қиливатқанлиқи, кризистин қутулуш тәдбирлири үчүн дөләтләр өз - ара пүтүн бир һәмкарлиқ вә маслишиш керәкликини, тәрәққи қиливатқан дөләтләрниң хәлқара киризистин қутулушниң асаси түврүки болуши давам қилидиғанлиқи диққәткә елинған.

Биринчи қарар, хәлқара муқимлиқ үчүн дуня пул фонди тәшкилатиниң хизмәт чүшәнчисини алмаштуруш  дуня иқтисад фондиниң бу кризистин чиқиш йолини көрситиш үчүн башта хизмәт чүшәнчисини, асасий принсипни вә услубни алмаштуруш керәк болидикән.

Иккинчи қарар болса, көп сандики дөләтләргә кәң даирлик қәрз бериш имканийәтниң ечилиши.

Үчинчи қарар болса, г ‏- 20 ниң тәвсийә қилиши билән тәрәққи қиливатқан дөләтләр бәлгиләнгән миқдардин артуқ беришни бәлгилигән. Шуниң билән тәрәққи қиливатқан дөләтләр дуня иқтисад фонди рәһбәрликидә техиму көп сөз қилиш һоқуқиға игә болидикән  техиму көп дөләтләр вәкиллик қилалайдикән. Болупму иқтисади саһәләрдә дуня иқтисад фонди тәшкилатидин техиму көп пайдилиналайдиған бу қарарға асасән түркийә қатарлиқ 54 дөләт бәлгиләнгән миқдардин артуқ пайдилиналайдикән. Бу тарихий қарарларға истанбул қарари дәп нам берилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.