Дунявий иқтисадий кризистин хитай өзи ялғуз қутулуп кетиши мумкин әмәс

Хитай һөкүмити 2 ‏ - айниң 1 ‏ - күни 'биринчи номурлуқ һөҗҗәт' чиқарди. Бу һөҗҗәтниң мәзмуниға қариғанда, хитай һөкүмити һазир өзини йәр шари характерлик иқтисадий кризисниң тәсиридин қутулдуруш үчүн йезиларни муһим нуқта қилған.
Мухбиримиз вәли
2009.02.03
Dollar-Sale-305 Хитайниң мәлум пул муамилә дукинидики көргәзмигә тизилип қойулған америка доллири.
AFP Photo

Чен шивен: биринчи номурлуқ һөҗҗәт йәр шари характерлик иқтисадий кризисқа тақабил туриду

Шинхуа агентлиқиниң баян қилишичә, хитай һөкүмитиниң йеза хизмити рәһбәрлик гурупписиниң башлиқи чен шивен бу һәқтә елан қилған баянатида ейтишичә, хитайниң 'биринчи номурлуқ һөҗҗити' йәр шари характерлик иқтисадий кризисқа тақабил туриду. Деһқанларниң киримини ашуруп, йезиларда ашлиқ ишләпчиқириш вәзийитини муқим қилиду.

Чен шивенниң қаришичә, йәр шари характерлик иқтисадий кризисниң тәсиридә, хитайда йеза игилик мәһсулатлириниң баһаси төвәнләп кәткән. Йезилардин шәһәрләргә келип мәдикарчилиқ қиливатқан 130 милйон деһқан һазир бу иқтисадий кризисниң тәсиридә ишсизлиққа йүзләнгән. Буларниң бир қисми һазир йезиларға қайтишқа башлиған. Әмди һөкүмәт деһқанларға қошумчә ярдәм пули бериш арқилиқ деһқанларниң ишләпчиқириш актипчанлиқини қозғайду.

Хитайда һазир йүз бериватқан кәң көләмлик нопус көчүш

Америка авазиниң баян қилишичә, бейҗиңдики деһқанларниң һоқуқини қоғдаш тәшкилатиниң мәсули җаң җжчаңниң көз қариши хитай даирилириниң бу көз қаришиға охшимайду. Униң қаришичә, хитайда 30 йиллиқ ишк ечиш - ислаһат җәрянида, чәтәл ширкәтлири вә чәтәлләр билән шерикләшкән ширкәтләр хитайниң иқтисадий мәнбәсиниң %80 ни тәшкил қилатти.

Һазирқи йәр шари характерлик иқтисадий кризиста, бу ширкәтләр интайин чоң тәсиргә учриғанлиқтин, бу ширкәтләрдики деһқан ишчиларниң кирими төвәнлиди, һәтта бир қисми пүтүнләй ишсиз қалди. Мушу кишиләр һазир милйон - милйонлап йезиға қайтишқа башлиди. Бурун бу деһқан ишчилар һөкүмәтниң беҗини төлисә вә йәрлик һөкүмәтләрниң алваң - селиқлирини тапшурсила болатти. Һазир уларниң қолида пул йоқ. Хитайда йүз бериватқан бундақ кәң көләмлик нопус көчүш һазир һәр дәриҗилик һөкүмәтләрни қейин әһвалға чүшүрүп қоймақта.

Әмди завутларға тохтам кәлмисә, йәнә кәң көләмлик ишсизлиқ долқуни пәйда болиду

Шенҗендики җәмийәт әһвалини көзитиш орниниң башлиқи лю кәймиңниң қаришичә, әгәр завутларға мушу иккинчи ай вә үчинчи ай ичидә америка, явропа вә япон базарлиридин йәнә тохтам кәлмисә, шәһәрләрдә йәнә бир қетим кәң көләмлик ишсизлиқ долқуни пәйда болуши мумкин.

Әгәр һөкүмәт гепидә турмиса, йезиларда қаттиқ қаршилиққа учрайду

Җуңхуа қизлар институти қанун факултетиниң профессори лю миңхуйниң қаришичә, деһқан йәрдин айрилсила, һөкүмәтниң бәлгилимиси буйичә, деһқан дәп қаралмайду, шәһәрдә болса шәһәр нопусиға елиниши, йезида турса униңға ярдәм пули берилиши керәк. Әгәр һөкүмәт әмди гепидә турмиса, һазир йезиға еқиватқан ишчилар қаттиқ қаршилиқ көрситиши мумкин.

Хитайда иқтисадниң өрлиши %6.7 Гә чүшүп қалди

Ройтрс агентлиқиниң бүгүн сенгапордин баян қилишичә, хәлқара пул - муамилә фонд җәмийитиниң башлиқи доминк стравс каһн әпәнди бүгүн өзиниң шөбилиригә, асия иқтисадиниң һазир хәлқаралиқ пул - муамилә кризисниң қаттиқ зәрбисигә учраватқанлиқини, келәр йили қайтидин җанлиниш еһтималлиқи болсиму, әмма бундақ қайтидин җанландурушни асия дөләтлири өзи ялғуз орунлиялмайдиғанлиқини билдүрди.

Каһн әпәндиниң баян қилишичә, мушу һәптидә, дуня иқтисадиниң алдинқи қатарида кетиватқан японийә, җәнубий корийиләрдиму експорт миқдари азлап кәтти. Дуня иқтисади һазир өткән йилниң 11‏ - ейидики %4.9 Ниму сақлап қалалмай төвәнләватиду. Һазирқи әһвалға асасән ейтқанда, бу йил дуня иқтисади аран %2.7 Өсүши мумкин.

Каһн әпәндиниң баян қилишичә, асияда иқтисади күчлүк дөләт дәп қарилидиған японийидин қалсила, хитай иккинчи орунда туридиған дөләт. Һазир хитайда иқтисадниң өрлиши бултурқи %9 дин төвәнләп %6.7 Гә чүшүп қалди. Шундақтиму, хитай бу йил %8 гә йәткүзүшни нишанлимақта. Әмма хитайниң бу нишани һазир риқабәткә дуч келиватиду.

Каһн әпәндиниң қаришичә, хитай әгәр өзиниң базарға болған еһтияҗини қозғатмиса, америка, явропаларға експорт қилишқила беқинидиған әнәниси буйичә иш қиливәрсә, башқа дөләтләр техичә иқтисадий кризис ичидә туруватқан әһвал астида, бу дунявий иқтисадий кризистин өзини ялғуз қутулдуруп қелиши мумкин әмәс.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.