Dunya mutexessislirining Uyghur milliy herkitige bergen teklip - pikirliri

Bu yil 21 ‏ - apréldin 24 ‏ - aprélghiche gérmaniye paytexti bérlinda Uyghur rehberlirini terbiyilesh séminari ötküzülgen idi. Nöwette yighin'gha qatnashqan Uyghur pa'aliyetchiliri yighin rohini özliri turushluq döletlerdiki Uyghur pa'aliyetchilirige, ammigha yetküzmekte. Yighin qatnashchiliridin köresh ataxan ependi tünügün, bérlin séminaridin bezi uchurlar namliq maqale élan qilip yighin tesiratini bayan qildi.
Muxbirimiz shöhret hoshur xewiri
2008-05-05
Share
german-tashqi-nooka-305 Nooka ependi sözide, uyghur mesilisi, uning hel qilish yolliri we gérmaniye hökümitining uyghur mesilisige bolghan köz qarashliri qatarliq témilar heqqide toxtaldi.
RFA Photo

 " Küchlük döletlerning himayisini qolgha keltürüsh shert "

Küresh ataxanning maqalisde bayan qilinishiche, séminarda birleshken döletler teshkilati, wakaletsiz milletler teshkilati, yawropa ittipaqi, oksford uniwérsitéti qatarliq siyasiy, ilmiy we ammiwiy qurulushlarning mutexessisliri Uyghur pa'aliyetchilirige xelq'ara qanunlardiki milletlerning öz teqdiri özi belgilesh hoquqi heqqide ders bergen.

Séminarda mutexessisler, " xelq'ara qanunlar we öz teqdirini özi belgilesh hoquqi heqqide chüshenchiler؛ aptonomiye, fédératsiye, konfédératsiye atalghulirigha izahat we örnekler؛ milliy térritoriye we xelq'aradiki wakaletchilik؛ milliy kimlik we uning yershari xaraktérlik inkasi؛ dölet halqighan milliy heriketler we ularning rolliri؛ sherqi témur, gherbiy saxara mesililiri üstide sélishturma, asiya we islam dunyasida milletchilikning bash kötürülüshi qatarliq témilarda liksiye sözligen.

Küresh ataxanning bildürüshiche, mutexessisler, milletlerning oz teqdirini özi belgilesh hoquqini yalghuz dert éytish bilen qolgha keltürgili bolmaydighanliqini, üzlüksiz küresh we toxtawsiz bedel tölesh kéreklikini eskertken. Küresh qilghanda orunsiz bedel töleshtin saqlinishni, dunyagha xata tesir bérishtin hezer eyleshni tewsiye qilghan.

Mutexessisler yene, yéqinqi yüz yilliq dunya tarixida héch bir milletning öz küchigila tayinip musteqil bolmighanliqini, dunyadiki küchlük döletlerning himayisini qolgha keltürüshning shert ikenlikini eskertken, emma yene, héch bir küchlük döletning öz milliy iradisini dunyagha körsetmigen bir milletke yardemmu qilmighanliqini misallar
girmanye-parlnt-ezaliri-200
Rabi'e qadri xanim wekillerge sözde.
Arqiliq chüshendürgen. Xelq'araning himayisini qolgha keltürüsh üchün, ittipaqlishishqa bolidighan barliq küchler bilen ittipaqlishishi, artuq düshmen tépiwélishtin saqlinishi tewsiye qilin'ghan. Mutexessisler liksiyiliride yene, milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoquqi ajizlar üchün bir tuzaq, küchlükler üchün bir purset dep bildürgen.

" Uyghurlar dölet qurush iqtidarigha ige bir millet "

Mutexessisler yene, Uyghurlar öz teqdirini özi belgilesh hoquqini qolgha keltürüsh üchün, özlirining milliy herikettiki texirsizlikini dunyagha körsitish kérek dep bildürgen, emma buning konkrét chare - tedbirlirini Uyghur pa'aliyetchilirining özlirining oylinishigha hawale qilghan.

Küresh ataxanning bildürüshiche, mutexessisler, bügün dunyada dawam qiliwatqan milliy musteqilliq heriketliri ichide Uyghur milliy herikitige ümid bilen qaraydighanliqini bildürgen, Uyghurlarning tarixi, medeniyiti we hazir dawamlashturuwatqan kürishi Uyghurlarning dölet qurush we dölet bashqurush iqtidarigha, heqqige ige bir millet ikenlikini körsitidu dep bildürgen. Ular yene bu qarashlirining özlirining shexsiy qarishi ikenlikini, bu pikirni dunyagha étirap qildurush üchün Uyghurlarning teshkillik, pilanliq, jesur we aqilane yol tallishi kéreklikini bayan qilghan.

Mutexessisler liksiyiliride yene, sherqi türkistanda yéqinqi 20 yil ichide yüz bergen qoralliq qarshiliq heriketlirini xitay bayan qilghinidek térorluq yaki radikal heriket dep qarimaydighanliqini, eksiche zulumgha qarshi inkas dep tonuydighanliqini bildürüp ötken.

" Uyghurlar mustemlike millet katigoriyisige mensup "

Küresh ataxanning bildürüshiche, mutexessisler liksiyiliride yene, dunyada musteqilliq telep qiliwatqan milletlerning az sanliq millet, yerlik xelqler we mustemlike millet dégen üch katigoriyige ayrilidighanliqini, bularning ichide, mustemlike millet bolup tonulushning milliy heriketning yolini asanlashturidighanliqini bildürgen.

Uyghurlarni mustemlike millet katigoriyisige mensup dep bildürgen mutexessisler, Uyghurlar bu siyasiy ornini dunyagha tonutush üchün, teshwiqat, tetqiqat we neshriyat ishlirinimu janlandurushi kéreklikini bayan qilghan.

Yuqirida biz silerge bérlin séminarida otturigha qoyulghan pikirler heqqide, yazghuchi küresh ataxanning maqalisi we ziyaritimiz jeryanidiki sözlirige asasen melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet