Edep - exlaqning hayattiki ehmiyiti

Edep - exlaq insan tebi'itige singip kündilik emeliyitide ipadilinip turidighan heriket haliti bolup, u insanning adimiylik belgisi, insan qelbining zinniti.
Muxbirimiz ömerjan toxti xewiri
2008-07-01
Share

 Edep - exlaqliq ademler hemishe yaxshi ishlarni köp qilidu, güzel , chirayliq söz ‏ - heriketlerni omumlashturidu, güzel xuy - peziletni hemmidin ela bilidu, yaxshi peziletlik kishilerni ülge qilidu, güzellikni söyidu, kündilik ijtima'iy munasiwet, söz - mu'amile, söz - herikitide güzel exlaq namayan bolup turidu. Se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiride turushluq yash alim abdulkerim hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Abdulkerim hajim bilen söhbet

Abdulkerim hajim güzel exlaqning hayattiki ehmiyiti we roli heqqide toxtilip mundaq dédi: " insan rohi dunyasini güzel edep - exlaq bilen zinnetligendila jem'iyette ish - herikiti güzel, söz - ipadisi güzel, muhiti güzel bolalaydu. Ippet - hayaliq, güzel ghayilik, qaytmas iradilik, chidam - gheyretlik, sebir - taqetlik, tirishchan, semimiy - sadaqetlik, kemter, ishchan, epuchan, mulayim, éghir - bésiq, rohiy dunyasi mukemmel adem bolalaydu. Eksiche, edep - exlaq terbiyisige sel qaralsa güzellik setlikke, yaxshiliq yamanliqqa aylinip özgiridu. Exlaqsiz adem yaman ish, yaman xuy, yaman illetni adetke aylanduruwalidu. Mundaqla ish - herikiti eski, sözliri qopal, bihaya, peskesh, nomussiz, wijdansiz, rehimsiz, saxtipez, wapasiz, yalghanchi, aldamchi, achköz, nepsaniyetchi, menmenchi, chéqimchi, béxil, jédelxor .... Qatarliq yaman yollargha kirip qalidu. Netijide, a'ilining xatirjemliki, jem'iyetning tertipi buzulidu. Shunga dunyadiki barche dinlar eng awwal kishilerni güzel exlaqlar bilen zinnetlinishke chaqirip kelgen. Musulmanlarda bolsa, güzel exlaq ibadettin sanilidu. Peyghember eleyhissalam bir hediste:" musulman adem güzel exlaqi bilen kéche uxlimay namaz oqughan we kündüzi roza tutqanning sawabigha érisheleydu" dep körsetken. Musulmanlarning ulugh desturi qur'an kerim ularning rohiy dunyasini yorutup turidighan ilahiy mesh'eldur."

 Exlaqning ajizliqi imanning ajizliqidin dérek béridu

Abdulkerim hajim exlaqning ajizliqi imanning ajizliqidin ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: " merhum ustaz muhemmed ghazali "musulmanning exlaqi"namliq esiride mundaq dep yazidu: "iman kishini pesliktin saqlighuchi we ulughluqqa qozghatquchi küchtur. Özlirini dindarlardin sanaydighan bir qisim kishiler bezi ibadetlerni orunlap qoyghini bilen telep qilin'ghan exlaqiy ibadetlerni ada qilishqa sel qaraydu. Buning bilen qilghan ibadetliridin payda alalmaydu. Bir adem peyghember eleyhissalamning yénigha kélip, uninggha:" ya resulellah! bir ayal bar, u namaz oquydu, roza tutidu we sediqini köp qilidu. Lékin qoshnisigha tili bilen eziyet béridiken"dégende, peyghember eleyhissalam:" u dozaxqa kiridu" dégen. U adem yene:" yene bir ayal bar, namaz , rozisi az, sediqinimu az béridiken. Qoshnisigha eziyet bermeydiken" dégende, peyghember eleyhissalam :" u jennetke kiridu" dégen. Bu jawabta ésil exlaqning qimmitige alahide étibar bérilgen. Yene bir hediste:" güzel exlaq xuddi su qironi éritkendek xataliqlarni éritidu. Nachar exlaq sirke heselni buzghandek hemmini buzidu" dep körsitilgen."

Démek, insanning wujudida rezillik chongqurlashqanséri, yamanliqi köpeygenséri xuddi adem kiyimidin ayrilghandekla din - diyanettin ayrilip qalidu. Ixchamlap éytqanda, exlaq her qandaq ademning dunya we axiretlik ghelibe yaki meghlubiyitige biwasite tesir körsitidighan muhim amil.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet