“әрәб баһари” да қозғатқуч рол ойниған 5 кишигә сахаров мукапати берилди

Бу йилниң бешида башланған әрәб баһари өткән һәптә 3-чоң диктаторни ағдуруп ташлиғандин кейин, дунядики әркинлик вә демократийә үчүн күрәш қиливатқан хәлқләргә зор илһам вә үмид беғишлиди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2011-10-28
Share
tunis-namayish-305.jpg Туниста намайишчилар ливийә консулиниң алдида намайиш қилмақта. 2011-Йили 21-феврал.
AFP

Мана бу мәниви күчни техиму йүксәлдүрүш үчүн, явропа парламенти бу йиллиқ сахаров мукапатини “әрәб баһари” да қозғатқуч рол ойниған бәш кишигә лайиқ көрди. Ундақта бу бәш киши кимләр, улар әрәб баһарида немиләрни қилған вә қандақ рол ойниған?

Өткән йили 12-айниң 17-күни тунислиқ муһәммәд буәзизи, бир һөкүмәт бинаси алдида өзигә от қойиду. Бу һәрикәт бүгүнки әрәб баһариниң қозғилишиға тунҗи сәвәб болиду. Муһәммәд бу әзиз аридин 3 һәптә өткәндә һаятидин айрилиду. Тунис һөкүмити гәрчә, муһәммәд әзизигә зораванлиқ қилған базар башқуруш хадимини қолға елип җазалиған болсиму, тунис хәлқи вәқәни бундақ аддийла өткүзүвәтмәйду. Тунислиқлар, муһәммәд буәзизини тиҗарәт қиливатқан орнида бир шапилақ урған базар башқуруш хадими билән, буниңға өзигә от қоюп наразилиқ билдүргән муһәммәд буәзизи арисидики вәқәни тунис һөкүмити билән тунис хәлқи арисидики вәқә дәп қарайду. Нәтиҗидә тунислиқлар қозғилиду вә диктатор зәйнәл бинәлини тәхттин йиқитиду. Бу йиллиқ сахаров мукапати, әрәб баһариниң мана бу тунҗи қурбани муһәммәд бу әзизгә берилди.

Мукапатқа лайиқ көрүлгән йәнә бир шәхс, әсма мәһфуз. Әслидә қаһирәдики америка университетниң оқуғучиси болған әсма ханим, тунистики һәрикәттин илһамлинип, достлирини мисир диктатори мубарәккә қарши күрәшкә чақириду. У ютуб, фейисбок вә твиттер қатарлиқ тор васитилири арқилиқ мисир хәлқигә хитаб қилиду. У ютубтики тунҗи баянатида мундақ дегән: мән 25-январ “тәһрир(әркинлик) мәйданиға атлинимән”, “вәтинини сөйгәнләр”, “аз-тола виҗдани болғанлар маңа әгишиңлар”, “тунислиқлар қилғанни бизму қилалаймиз!” әсма мәһфузниң бу чақириқи 10миңларчә мисирлиқни өзигә әгәштүриду. У намайишниң дәслипидә тутқун қилиниду, намайишчиларниң һөкүмәткә бесими билән қоюветилиду. Әсма мәһфузниң тор вә мәйдандики хитаблири та диктатор мубарәк тәхттин айрилғанға қәдәр тохтимайду.

Мукапатқа еришкән ливийилик әһмәд әлзубәйр әһмәд әлсануси. У, 1970-йили йәни каззафий тәхткә чиқип бир йилдин кейин, каззафийни тәхттин йиқитиш үчүн һәрбий һәрикәт пиланлиған. Бирақ һәрикәт мәғлуп болуп, у қолға елинған. Каззафий уни дәсләптә өлүмгә һөкүм қилған, арқидин җазани муддәтсизгә өзгәрткән. У казафий реҗимида 31 йил түрмидә ятқандин кейин, 2001-йили қоюветилгән. Мисирдики намайиш ливийигә туташқанда, әхмиди әлшунаси өктичиләргә қетилған вә ливийә өткүнчи мәҗлисидә вәзипә өтигән.

Мукапатқа еришкән сүрийилик, кишилик һоқуқ адвокати разан зәйтунә ханим. У сүрийидә намайиш башланғандин буян, өз шәхсий тор бети арқилиқ намайишниң җәрянини дуняға ашкарилиған. Бәшер әсәд һөкүмитиниң қара-қоюқ тутқун вә бастуруш һәрикәтлирини үзлүксиз һалда дуняға ашкарилиған. Бу бу һәрикәтлири сәвәблик һөкүмәт тәрипидин чәтәл җасуси дәп әйибләнгән. Шуниңдин башлап у мөкүнүп яшашқа мәҗбур болған; йолдиши вә бир қериндиши тутқун қилинған.

Мукапатқа еришкән бәшинчи киши, йәнә сүрийилик һәҗвий рәсимчи ели фарзат. У сүрийидики намайиш давамида, сүрийә һөкүмити вә бәшер әсәдни тәнқидләп көплигән һәҗвий рәсимләрни сизип елан қилған. Һакимийәтни қаттиқ мәсхирә қилған бу рәсимләр намайишниң техиму улғийиши вә давамлишишиға сәвәб болған. Нәтиҗидә сүрийә сақчилири ели фәрзатни тутқун қилип, уни қийин қистаққа алған вә рәсим сизмаслиққа агаһландурған.

Сахаров мукапати 1988-йили тәсис қилинған. Мукапатқа сабиқ совет иттипақиниң йиқилишида рол ойниған мәшһур өктичиләрдин андрий сахаровниң нами берилгән. Бу қетимқи мукапатни тарқитиш мурасими 14-декабир күни франсийиниң шәрқидики страсброг шәһиридә өткүзүлиду. Һәр бир мукапатланғучиға берилидиған мукапат соммиси 50 миң явро.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт